{"id":12231,"date":"2022-03-21T17:06:44","date_gmt":"2022-03-21T16:06:44","guid":{"rendered":"https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=12231"},"modified":"2022-03-21T22:02:32","modified_gmt":"2022-03-21T21:02:32","slug":"o-wezewie-okolo-200-lat-temu-1808-1825","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=12231","title":{"rendered":"O W\u0119\u017cewie oko\u0142o 200 lat temu (1808-1825)"},"content":{"rendered":"\n

Kazimierz Koz\u0142owski<\/h2>\n\n\n\n
  1. Wst\u0119p<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n

    W roku 2026 b\u0119dzie 600. rocznica istnienia wsi W\u0119\u017cewo w gminie Krasne, w powiecie przasnyskim. Przez prawie sze\u015b\u0107 wiek\u00f3w nie by\u0142o w tej wsi istotnych wydarze\u0144, ani wa\u017cnych os\u00f3b, kt\u00f3re by by\u0142y opisane w historii Mazowsza lub Polski.<\/p>\n\n\n\n

    Do roku 2017 informacje o dawnym W\u0119\u017cewie by\u0142y rozproszone w r\u00f3\u017cnych dokumentach i znajdowa\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w archiwach i – jako wzmianki – w nielicznych opracowaniach naukowych dotycz\u0105cych p\u00f3\u0142nocnego Mazowsza. Informacje o dawnych mieszka\u0144cach W\u0119\u017cewa gromadzone by\u0142y przede wszystkim w ksi\u0119gach parafialnych i te z nich, kt\u00f3re si\u0119 zachowa\u0142y, trafi\u0142y r\u00f3wnie\u017c do archiw\u00f3w. Z tych wzgl\u0119d\u00f3w wiedza o wsi i jej mieszka\u0144cach by\u0142a praktycznie niedost\u0119pna dla wsp\u00f3\u0142czesnej spo\u0142eczno\u015bci. Pierwsz\u0105 histori\u0119 W\u0119\u017cewa opracowa\u0142, a dniu 2 marca 2017 r. opublikowa\u0142 Krzysztof Wyszkowski [1]. W publikacji tej znajduje si\u0119 wiele istotnych informacji o tej miejscowo\u015bci, ale wielu ciekawych jeszcze nie ma i by\u0107 mo\u017ce nigdy nie b\u0119dzie.<\/p>\n\n\n\n

    G\u0142\u00f3wnym celem niniejszego artyku\u0142u jest wzbogacenie historii W\u0119\u017cewa dodatkowymi informacjami o tle historycznym, o mieszka\u0144cach tej wsi i warunkach ich \u017cycia oko\u0142o 200 lat temu. Drugorz\u0119dnym celem artyku\u0142u jest u\u015bwiadomienie wsp\u00f3\u0142czesnej spo\u0142eczno\u015bci skali zaistnia\u0142ych przemian oraz zach\u0119cenie w\u0119\u017cewskiej i okolicznej m\u0142odzie\u017cy do pozyskiwania informacji o przodkach i opracowania drzewa genealogicznego swojej rodziny.<\/p>\n\n\n\n

    Jako g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142a informacji wykorzystano: dost\u0119pne w Internecie [2, 3] najstarsze z zeskanowanych ko\u015bcielnych ksi\u0105g metrykalnych o symbolu 0243\/D- z parafii i gminy Bogate, (ksi\u0119gi te obejmuj\u0105 akta urodzin, zapowiedzi, ma\u0142\u017ce\u0144stw i zgon\u00f3w w okresie od 1 maja 1808 r. do 31 grudnia 1825 r.), informacje historyczne znalezione za pomoc\u0105 wyszukiwarki Google, g\u0142\u00f3wnie z Wikipedii [4] oraz z opracowania K. Wyszkowskiego [1]. W za\u0142\u0105czniku 1 do artyku\u0142u przedstawiono cytaty wybrane z ksi\u0105\u017cki Kamila Janickiego pt. \u201ePa\u0144szczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa\u201d, Wydawnictwo Pozna\u0144skie, 2021[5].<\/p>\n\n\n\n

    Tytu\u0142 niniejszego artyku\u0142u jest analogiem do publikacji z 3 kwietnia 2017 r. pod tytu\u0142em \u201eO W\u0119\u017cewie w latach 50. XX w.\u201d [6].<\/p>\n\n\n\n

    2<\/strong>. T\u0142o historyczne<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Wed\u0142ug K. Wyszkowskiego [1] \u201ePierwsza wzmianka o wsi W\u0119\u017cewo pochodzi z pocz\u0105tku XV wieku, kiedy to w 1426 roku, Miko\u0142aj W\u0105\u017c z Dobrzankowa herbu Prawdzic (ok. 1380-1456) kupuje od ksi\u0119cia Janusza I 30 w\u0142\u00f3k Lasu Gdzewskiego. Rok ten mo\u017cna przyj\u0105\u0107 za dat\u0119 za\u0142o\u017cenia W\u0119\u017cewa. Od przydomku W\u0105\u017c wie\u015b otrzymuje nazw\u0119 W\u0119\u017cewo.\u201d<\/em> Informacja ta prawdopodobnie pochodzi z ksi\u0105\u017cki Anny Borkiewicz \u2013 Celi\u0144skiej [7].<\/p>\n\n\n\n

    Od 1426 do 1544 r. W\u0119\u017cewo by\u0142o w\u0142asno\u015bci\u0105 najpierw W\u0119\u017c\u00f3w z Dobrzankowa, potem ich potomk\u00f3w Bogackich z Bogatego, a od 1544 r. a\u017c do trzeciego rozbioru Polski w 1795 r. nale\u017ca\u0142o do tzw. d\u00f3br kr\u00f3lewskich, zarz\u0105dzanych przez Krasi\u0144skich z Krasnego. R\u00f3wnie\u017c w okresie porozbiorowym W\u0119\u017cewo zarz\u0105dzane by\u0142o przez Krasi\u0144skich, ale formalnym jego w\u0142a\u015bcicielem byli okupanci, najpierw kr\u00f3l Saksonii, a potem carowie rosyjscy, a\u017c do uw\u0142aszczenia ch\u0142op\u00f3w w 1864 r.. Po trzecim rozbiorze Polski Mazowsze sta\u0142o si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 Prus, a jego w\u0142adc\u0105 zosta\u0142 kr\u00f3l Saksonii Fryderyk August I. Jesieni\u0105 1806 r. wojska Napoleona pokona\u0142y armi\u0119 prusk\u0105, a nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej wkroczy\u0142y na terytoria polskie, zaj\u0119te przez Prusy w czasie rozbior\u00f3w. W dniu 14 stycznia 1807 r. na terenach zaj\u0119tych przez Francuz\u00f3w utworzono tymczasow\u0105 polsk\u0105 administracj\u0119, tzw. Komisj\u0119 Rz\u0105dz\u0105c\u0105. W tym samym roku Napoleon zaatakowa\u0142 Rosj\u0119 i po wygranej bitwie pod Frydlandem (14 czerwca, oko\u0142o 43 km na po\u0142udniowy wsch\u00f3d od Kr\u00f3lewca, aktualnie w Bia\u0142orusi) zawar\u0142 pok\u00f3j z carem Aleksandrem I w Tyl\u017cy, w dniu 7 lipca 1807 r.. Jednym z postanowie\u0144 zawartej umowy by\u0142o utworzenie, z cz\u0119\u015bci ziem zaboru pruskiego, zale\u017cnego od Francji Ksi\u0119stwa Warszawskiego, kt\u00f3rego w\u0142adc\u0105 ustanowiono ww. kr\u00f3la Saksonii, podporz\u0105dkowanego Napoleonowi. Powierzchnia Ksi\u0119stwa wynosi\u0142a oko\u0142o 104 tys. km2<\/sup>, a zamieszkiwa\u0142o je oko\u0142o 2,6 mln ludzi. W dniu 22 lipca 1807 r. w Dre\u017anie Napoleon nada\u0142 Ksi\u0119stwu konstytucj\u0119 wzorowan\u0105 na konstytucji francuskiej z 1799 r., w wyniku kt\u00f3rej zniesiono podda\u0144stwo ch\u0142op\u00f3w i teoretycznie zr\u00f3wnano obywateli wobec prawa. W praktyce w po\u0142o\u017ceniu ch\u0142op\u00f3w niewiele si\u0119 zmieni\u0142o, poniewa\u017c za prawo posiadania gospodarstw musieli nadal spe\u0142nia\u0107 wszystkie dotychczasowe powinno\u015bci wraz z pa\u0144szczyzn\u0105, a ich mo\u017cliwo\u015bci opuszczenia wsi by\u0142y bardzo ograniczone. Na mocy 69 artyku\u0142u konstytucji w dniu 1 maja 1808 r. wprowadzono tzw. Kodeks Napoleona, kt\u00f3ry regulowa\u0142 kwestie prawa cywilnego. Mi\u0119dzy innymi wprowadzono obowi\u0105zek rejestrowania w parafiach, wed\u0142ug podanych wzor\u00f3w, akt\u00f3w urodzenia, zapowiedzi, ma\u0142\u017ce\u0144stw i zgon\u00f3w. Ksi\u0105dz sta\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c urz\u0119dnikiem stanu cywilnego, kt\u00f3ry sporz\u0105dza\u0142 te akta. Wcze\u015bniej takiego obowi\u0105zku nie by\u0142o i cz\u0119\u015b\u0107 ch\u0142op\u00f3w nie zawsze zg\u0142asza\u0142a zmiany stanu cywilnego w swoich rodzinach, poniewa\u017c za ich rejestracj\u0119 w ksi\u0119gach parafialnych trzeba by\u0142o p\u0142aci\u0107. W 1809 r. Ksi\u0119stwo Warszawskie zosta\u0142o powi\u0119kszone o cz\u0119\u015b\u0107 ziem zaboru austriackiego i w\u00f3wczas jego powierzchnia wzros\u0142a do oko\u0142o155 tys. km2<\/sup>, a liczba mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 do 4,3 mln. Armia Ksi\u0119stwa mia\u0142a pocz\u0105tkowo 45 tys., a w roku 1812 \u2013 oko\u0142o 100 tys. \u017co\u0142nierzy. W 1812 r. armia ta wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w przegranej wojnie Napoleona z Rosj\u0105. W styczniu 1813 r. Ksi\u0119stwo Warszawskie zosta\u0142o zaj\u0119te przez wojska rosyjskie, w marcu car Aleksander I powo\u0142a\u0142 jego Rad\u0119 Najwy\u017csz\u0105 Tymczasow\u0105, a 9 czerwca 1815 r. zosta\u0142o ono zlikwidowane decyzj\u0105 kongresu wiede\u0144skiego. Na mocy traktatu rosyjsko-austriacko-pruskiego z 3 maja 1815 r. dokonano podzia\u0142u Ksi\u0119stwa. Z 5\/6 cz\u0119\u015bci terytorium Ksi\u0119stwa Warszawskiego utworzono Kr\u00f3lestwo Polskie (formalnie w dniu 16 czerwca), po\u0142\u0105czone uni\u0105 personaln\u0105 z Imperium Rosyjskim, a\u017c do uzyskania niepodleg\u0142o\u015bci Polski w dniu 11 listopada 1918 r.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

    Fot. 1. Mapy Ksi\u0119stwa Warszawskiego i Kr\u00f3lestwa Polskiego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    3<\/strong>. Og\u00f3lna charakterystyka okresu 1800 \u2013 1825 r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    W pierwszym \u0107wier\u0107wieczu XIX w. w spo\u0142ecze\u0144stwie polskim by\u0142o oko\u0142o 80 % ch\u0142op\u00f3w. W roku 1810 a\u017c 62,7 % z nich by\u0142o bezrolnych, ziemia by\u0142a w\u0142asno\u015bci\u0105 szlachty i hrabi\u00f3w lub nale\u017ca\u0142a do tzw. d\u00f3br kr\u00f3lewskich (uw\u0142aszczenie ch\u0142op\u00f3w w Kr\u00f3lestwie Polskim nast\u0105pi\u0142o dopiero 2 marca 1864 r. na podstawie dekretu cara Aleksandra II Romanowa). W\u015br\u00f3d ch\u0142op\u00f3w maj\u0105cych w u\u017cytkowaniu ziemi\u0119 byli gospodarze i zagrodnicy, a w\u015br\u00f3d bezrolnych – wyrobnicy, s\u0142u\u017c\u0105cy i parobkowie. Najlepiej sytuowan\u0105 grup\u0105 byli gospodarze (kmiecie), kt\u00f3rzy posiadali dom i u\u017cytkowali powy\u017cej \u00bc \u0142ana, czyli powy\u017cej 4,5 ha ziemi, w gorszej sytuacji byli zagrodnicy (ogrodnicy), kt\u00f3rzy r\u00f3wnie\u017c mieli dom, ale u\u017cytkowali poni\u017cej \u00bc \u0142ana ziemi. Bezrolni ch\u0142opi nie posiadali dom\u00f3w, mieszkali u zamo\u017cniejszych ch\u0142op\u00f3w lub innych pracodawc\u00f3w. Wyrobnicy utrzymywali si\u0119 z dorywczej, fizycznej pracy najemnej u bogatszych ch\u0142op\u00f3w, szlachcic\u00f3w, rzemie\u015blnik\u00f3w. S\u0142u\u017c\u0105cy (m\u0119\u017cczy\u017ani) i s\u0142u\u017c\u0105ce (kobiety) mieli na og\u00f3\u0142 sta\u0142e miejsce pracy (np. jako wo\u017anica, pasterz, ogrodnik, kucharka, praczka) u szlachcic\u00f3w, hrabi\u00f3w lub bogatych rzemie\u015blnik\u00f3w. Parobkowie <\/em>\u2013 to byli stali lub sezonowi robotnicy najemni, pracuj\u0105cy na folwarku lub w gospodarstwie bogatego ch\u0142opa, a tak\u017ce s\u0142u\u017c\u0105cy w karczmie lub w maj\u0105tku dworskim.<\/p>\n\n\n\n

    W tym okresie \u201eg\u0142ow\u0105\u201d rodziny by\u0142 ojciec. Matka i dzieci by\u0142y podporz\u0105dkowane woli ojca i praktycznie nie mia\u0142y \u017cadnych praw a tylko obowi\u0105zki. Dzieci du\u017co pomaga\u0142y rodzicom w pracach domowych i polowych.<\/p>\n\n\n\n

    Wiedza og\u00f3lna biednej ludno\u015bci wiejskiej pochodzi\u0142a z przekaz\u00f3w ustnych od przodk\u00f3w, pracodawc\u00f3w, ksi\u0119\u017cy, s\u0105siad\u00f3w i znajomych oraz z w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144. W tym czasie prawdopodobnie jeszcze panowa\u0142o powszechne przekonanie, \u017ce S\u0142o\u0144ce kr\u0119ci si\u0119 wok\u00f3\u0142 Ziemi, bo dzie\u0142o Miko\u0142aja Kopernika \u201eO obrotach sfer niebieskich\u201d z 1548 r. by\u0142o ksi\u0119g\u0105 zakazan\u0105 a\u017c do 11 wrze\u015bnia 1822 r., kiedy to papie\u017c Pius VII zatwierdzi\u0142 dekret zezwalaj\u0105cy na druk i publikacje tego dzie\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

    W czasach Ksi\u0119stwa Warszawskiego sytuacja gospodarcza by\u0142a bardzo trudna, by\u0142o olbrzymie zad\u0142u\u017cenie skarbu (bajo\u0144ska konwencja), zmala\u0142 eksport zbo\u017ca, spad\u0142y jego ceny, ros\u0142y koszty utrzymania armii. Po kl\u0119sce Napoleona zaj\u0119te przez Rosj\u0119 Ksi\u0119stwo musia\u0142o w latach 1813 \u2013 1814 zap\u0142aci\u0107 olbrzymi\u0105 kontrybucj\u0119 w wysoko\u015bci 258 mln z\u0142p na rzecz armii rosyjskiej. Traktat rosyjsko-austriacko-pruski z 3 maja 1815 r. g\u0142osi\u0142, \u017ce ziemie Ksi\u0119stwa Warszawskiego, pozostaj\u0105ce pod kontrol\u0105 rosyjsk\u0105, zostaj\u0105 po\u0142\u0105czone z Rosj\u0105 \u201enieodzownie przez swoj\u0105 konstytucj\u0119<\/em>\u201d i oddane \u201ena wieczne czasy w r\u0119ce Najja\u015bniejszego Cesarza Wszechrosji<\/em>\u201d, czyli cara. Car ustanawia\u0142 swoich namiestnik\u00f3w, kt\u00f3rzy wype\u0142niali jego wol\u0119 i zarz\u0105dzali powierzonymi im maj\u0105tkami. Jednym z wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 w historii namiestnik\u00f3w by\u0142 Wincenty Jan Krasi\u0144ski (1782 \u2013 1858) \u2013 magnat, za\u0142o\u017cyciel i I ordynat opinog\u00f3rski (od 1844 r.), genera\u0142 w czasie walk napoleo\u0144skich, pose\u0142 przasnyski, marsza\u0142ek sejmu Kr\u00f3lestwa Polskiego (od 1818 r.), hrabia (od 1820 r.), senator wojewoda (od 1825 r.), genera\u0142 jazdy i senator wojenny (od 1826 r.). Opinog\u00f3ra zosta\u0142a przywr\u00f3cona Krasi\u0144skim dekretem Napoleona w 1811 r.<\/p>\n\n\n\n

    W omawianym okresie do roku 1820 formalnym zarz\u0105dc\u0105 d\u00f3br kr\u00f3lewskich W\u0119\u017cewo by\u0142 hrabia J\u00f3zef Korwin-Krasi\u0144ski (1750 – 1820) a potem jego syn, adiutant genera\u0142a Skrzyneckiego, hrabia August Krasi\u0144ski (1797 \u2013 1857), obaj w\u0142a\u015bciciele Krasnego.<\/p>\n\n\n\n

    Na pocz\u0105tku XIX w. ju\u017c wszyscy ch\u0142opi mieli nazwiska i obowi\u0105zek zg\u0142aszania w u ksi\u0119dza parafii wszystkich zmian danych osobowych w swojej rodzinie. Do XVI wieku, posiadali oni tylko imi\u0119 z chrztu, do kt\u00f3rego dodawano nazw\u0119 miejscowo\u015bci, np. znany z \u201eKrzy\u017cak\u00f3w\u201d Zbyszko z Bogda\u0144ca. Je\u015bli w tej samej miejscowo\u015bci by\u0142o kilka os\u00f3b o tym samym imieniu, to do imienia dodawano najcz\u0119\u015bciej wymy\u015blone przezwisko, np. Dziubas, Cebularz lub charakterystyczn\u0105 cech\u0119, np. Rudy, \u015amia\u0142y. Nazwiska najpierw nadawali sobie kr\u00f3lowie i ksi\u0105\u017c\u0119ta, potem hrabiowie, p\u00f3\u017aniej mieszczanie i szlachta. Ch\u0142opom nazwiska nadawali ich panowie lub przyjmowali sobie sami.<\/p>\n\n\n\n

    W pierwszym \u0107wier\u0107wieczu XIX w. ch\u0142opi nie posiadali \u017cadnego wykszta\u0142cenia, byli analfabetami, nawet nie potrafili podpisa\u0107 si\u0119. Nie wiadomo, w jakim zakresie posiadali umiej\u0119tno\u015b\u0107 liczenia. Chocia\u017c istnia\u0142y ju\u017c szko\u0142y parafialne, to ch\u0142opi z nich nie korzystali, bo nie by\u0142o ich na to sta\u0107 i by\u0107 mo\u017ce nie byli \u015bwiadomi potrzeby kszta\u0142cenia. Prawdopodobnie w tych szko\u0142ach uczy\u0142y si\u0119 tylko dzieci bogatych szlachcic\u00f3w i rzemie\u015blnik\u00f3w. Dzieci hrabi\u00f3w mia\u0142y prywatnych nauczycieli.<\/p>\n\n\n\n

    Z informacji internetowych wynika, \u017ce pod koniec XVIII wieku w folwarkach uprawiano: any\u017c, b\u00f3b, brukiew, buraki \u0107wik\u0142owe, cebul\u0119, dyni\u0119, fasol\u0119, groch, gryk\u0119, kapust\u0119, konopie, koper, kukurydz\u0119, len, mak, marchew, pasternak, pietruszk\u0119, rzepak, rzep\u0119, sa\u0142at\u0119, s\u0142onecznik, soczewic\u0119, rzep\u0119, rzodkiew, szczaw, szpinak i coraz w coraz wi\u0119kszej skali ziemniaki. Oczywi\u015bcie asortyment uprawianych ro\u015blin w poszczeg\u00f3lnych folwarkach zale\u017ca\u0142 od upodoba\u0144 i potrzeb ich w\u0142a\u015bcicieli oraz warunk\u00f3w lokalnych. Na pewno cz\u0119\u015b\u0107 z tych ro\u015blin uprawiali r\u00f3wnie\u017c ch\u0142opi. Ziemniaki pocz\u0105tkowo uprawiano, jako ro\u015blin\u0119 ozdobn\u0105 (dla kwiat\u00f3w), niekt\u00f3rzy uwa\u017cali je za toksyczne. Nie wiadomo, czy na pocz\u0105tku XIX w. w\u0119\u017cewscy ch\u0142opi ju\u017c mogli si\u0119 nimi od\u017cywia\u0107, bo pocz\u0105tkowo dost\u0119pne by\u0142y one tylko dla bogaczy. W tamtym czasie nie by\u0142o jeszcze cukru. Pierwsz\u0105 cukrowni\u0119 w Kr\u00f3lestwie Polskim<\/em> uruchomi\u0142 Henryk \u0141ubie\u0144ski w Cz\u0119stocicach (aktualnie cz\u0119\u015b\u0107 Ostrowca \u015awi\u0119tokrzyskiego) dopiero w 1826 r.. Na pewno nie by\u0142o pomidor\u00f3w, bo pierwsze  w Polsce pomidory wyhodowano dopiero w 1880 roku w Warszawie. By\u0142y natomiast uprawiane od kilku wiek\u00f3w og\u00f3rki. Jadali je ubodzy ch\u0142opi i dlatego nazwa popularnej u nas sa\u0142atki ze \u015bwie\u017cych og\u00f3rk\u00f3w \u2013 mizeria – jest r\u00f3wnie\u017c synonimem ub\u00f3stwa. Nie wiadomo, czy w tym okresie w gospodarstwach wiejskich by\u0142y ju\u017c szlachetne drzewa owocowe?<\/p>\n\n\n\n

    Bardzo dobrym (chyba najlepszym?) opracowaniem na temat \u017cycia ch\u0142op\u00f3w pa\u0144szczy\u017anianych jest ksi\u0105\u017cka Kamila Janickiego pt. \u201ePa\u0144szczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa\u201d<\/em> wydana przez Wydawnictwo Pozna\u0144skie w 2021 r.. Reklamowe fragmenty tej ksi\u0105\u017cki zamieszczono na kilku stronach internetowych pod linkiem https:\/\/wielkahistoria.pl<\/a> [5]. W ksi\u0105\u017cce tej przedstawiono mi\u0119dzy innymi opisy: jak wygl\u0105da\u0142y domy ch\u0142op\u00f3w, jak wygl\u0105da\u0142a ich praca w folwarku, co robiono w ramach pa\u0144szczyzny, czym si\u0119 zajmowali, czym si\u0119 \u017cywili? Wybrane cytaty z tych opis\u00f3w przedstawiono w Za\u0142\u0105czniku 1. Inne ciekawe informacje dotycz\u0105ce tego i p\u00f3\u017aniejszego okresu zawarte s\u0105 w publikacjach [8, 9, 10]. W publikacji [10] Ks. J\u00f3zef Osiecki, kt\u00f3ry duszpasterzowa\u0142 w latach 1878-1881w niezbyt odleg\u0142ym od W\u0119\u017cewa Janowie, do\u015b\u0107 ciekawie napisa\u0142 o mieszka\u0144cach tej wsi: \u201enar\u00f3d ciemny, zdzicza\u0142y, pe\u0142en z\u0142ych na\u0142og\u00f3w i zabobon\u00f3w.<\/em> S\u0105 tu dwa tylko domy murowane, je\u017celi je mo\u017cna tak nazwa\u0107, lepianki z kamieni, ceg\u0142y, gliny i troch\u0119 wapna, inne domy nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od chat wiejskich.\u201d…..\u201dDrzewka owocowego nie znajdzie cho\u0107by ze \u015bwiec\u0105 szuka\u0107 w Janowie, a o topoli, akacji, kasztanie wcale tu nie wiedz\u0105. Brak tu wszelkich artyku\u0142\u00f3w do \u017cycia wygodniejszego, a po chleb a\u017c do Przasnysza posy\u0142a\u0107 trzeba, dostanie tylko w Janowie chleba razowego i obwarzank\u00f3w \u017cydowskich lukrowanych sol\u0105<\/em> […]. W samym Janowie i w ca\u0142ej parafii janowskiej, nie ma \u017cadnej szk\u00f3\u0142ki elementarnej, st\u0105d ciemnota panuje sobie w najlepsze\u201d…<\/em> Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce w W\u0119\u017cewie mog\u0142o by\u0107 podobnie.<\/p>\n\n\n\n

    Poni\u017cej przedstawiono informacje w\u0142asne i zebrane z r\u00f3\u017cnych stron internetowych.<\/p>\n\n\n\n

    W pierwszych dekadach XIX w. podstawowym materia\u0142em budowlanym i konstrukcyjnym oraz opa\u0142em by\u0142o drewno. Wyrob\u00f3w metalowych, g\u0142\u00f3wnie z \u017celaza, miedzi i mosi\u0105dzu by\u0142o niewiele. Dost\u0119pne by\u0142y wyroby ceramiczne i szklane. Domy budowano z ociosanych bali drewnianych, \u0142\u0105czonych tzw. zaciosami i ko\u0142kami drewnianymi, szczeliny mi\u0119dzy balami wype\u0142niano mchem lub sznurami lnianymi. Dachy dom\u00f3w pokrywano s\u0142om\u0105 (tzw. strzechy) lub rzadziej trzcin\u0105. Domy posadowione by\u0142y na kamieniach, posiada\u0142y sie\u0144 i od jednej do trzech izb. W izbach nie by\u0142o pod\u0142\u00f3g tylko klepisko z gliny. Nie wiadomo, czy by\u0142y ju\u017c sufity i kominy? G\u0142\u00f3wnie z gliny i kamieni, rzadziej z ceg\u0142y, lepiono kuchnie, na kt\u00f3rych gotowano posi\u0142ki. W oknach mog\u0142y ju\u017c by\u0107 szyby ze szk\u0142a (wcze\u015bniej w okna wstawiano wysuszone p\u0119cherze z zabitych zwierz\u0105t). Z drewna wytwarzano narz\u0119dzia (np. grabie, \u0142opaty), sprz\u0119t domowy (np. \u0142y\u017cki, wiadra, miednice do mycia, beczki, balie do prania) i prymitywne meble (\u0142awy, sto\u0142y, sto\u0142ki, skrzynie). Nie wiadomo, czy w tym okresie robiono ju\u017c \u0142\u00f3\u017cka, bo wcze\u015bniej spano na \u0142awach. Z ga\u0142\u0119zi, konar\u00f3w drzew i bali budowano pomieszczenia \u2013 najcz\u0119\u015bciej przylegaj\u0105ce do dom\u00f3w – dla zwierz\u0105t i do przechowywania plon\u00f3w zebranych z p\u00f3l. Do orki ziemi u\u017cywano drewnianych soch ci\u0105gnionych przez krowy lub konie. Konie posiadali tylko bogatsi ch\u0142opi. P\u0142ugi \u017celazne stosowano dopiero na prze\u0142omie XIX i XX w.<\/p>\n\n\n\n

    Wysiew zb\u00f3\u017c odbywa\u0142 si\u0119 tylko r\u0119cznie, w\u0142a\u015bciwie a\u017c do II wojny \u015bwiatowej. Koszenie zb\u00f3\u017c by\u0142o r\u00f3wnie\u017c r\u0119czne, za pomoc\u0105 sierp\u00f3w, a m\u0142\u00f3cenie \u2013 za pomoc\u0105 cep\u00f3w (a\u017c do pocz\u0105tku XX w.). Do po\u0142owy XIX w. grunty rolne uprawiano w tzw. systemie tr\u00f3jpolowym, tj. ro\u015bliny ozime, ro\u015bliny jare i ug\u00f3r po zbo\u017cu jarym.<\/p>\n\n\n\n

    Niestety, nie ma i nie mog\u0142o by\u0107 \u017cadnych fotografii dokumentuj\u0105cych \u017cycie ch\u0142op\u00f3w. Pierwsze w Polsce fotografie wykona\u0142 dopiero w 1839 in\u017cynier gubernialny z Kielc Maksymilian Strasz, a sta\u0142y si\u0119 one bardziej popularne dopiero na pocz\u0105tku XX w.. Pewien pogl\u0105d jak wygl\u0105da\u0142o \u017cycie ch\u0142op\u00f3w mo\u017cna mie\u0107 na podstawie naturalistycznego obrazu J\u00f3zefa Che\u0142mo\u0144skiego \u201eBociany\u201d, kt\u00f3rego fotografi\u0119 zamieszczono poni\u017cej.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/a>

    Fot. 2. Kopia obrazu J\u00f3zefa Che\u0142mo\u0144skiego (1849 -1914) \u201eBociany\u201d-1900 r.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Do o\u015bwietlenia u\u017cywano woskowych \u015bwiec lub tzw. olejowych kagank\u00f3w (lamp\u0119 naftow\u0105 wynalaz\u0142 Ignacy \u0141ukasiewicz dopiero w 1853 r.).<\/p>\n\n\n\n

    W obiegu by\u0142y monety wytwarzane w mennicy istniej\u0105cej w Warszawie od 10 lutego 1766 roku.<\/p>\n\n\n\n

    Omawiany okres to w literaturze polskiej koniec o\u015bwiecenia (1740-1822) i romantyzm (1822-1863). Wtedy tworzy\u0142 wybitny pisarz Stanis\u0142aw Staszic (1755-1826), urodzili si\u0119 najwybitniejsi polscy wieszczowie, J\u00f3zef S\u0142owacki (1809 \u2013 1849) i Zygmunt Krasi\u0144ski (1812-1859), a Adam Mickiewicz (1798 -1855) osi\u0105gn\u0105\u0142 wiek dojrza\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

    Pami\u0105tki z epoki napoleo\u0144skiej oraz zwi\u0105zane z histori\u0105 rodziny Krasi\u0144skich, (szczeg\u00f3lnie Zygmunta Krasi\u0144skiego) s\u0105 zgromadzone mi\u0119dzy innymi w Muzeum Romantyzmu w Opinog\u00f3rze.<\/p>\n\n\n\n

    4<\/strong>. Mieszka\u0144cy W\u0119\u017cewa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    O pochodzeniu pierwszych osadnik\u00f3w w W\u0119\u017cewie Autor pierwszej historii tej wsi K. Wyszkowski [1] napisa\u0142 tak: \u201eLudno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 kasztelan osadzi\u0142 w Lesie Gdzewskim, sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z jego woj\u00f3w, z kt\u00f3rymi walczy\u0142 z krzy\u017cakami i innymi wrogami ksi\u0119cia Janusza I, ale tak\u017ce z czynszownik\u00f3w, ludzi kt\u00f3rym darowa\u0142 ziemi\u0119 oraz niewolnych je\u0144c\u00f3w pojmanych podczas wygranych bitew i potyczek. Cz\u0119\u015b\u0107 ziemi na pewno sprzeda\u0142 nap\u0142ywowej ludno\u015bci, kt\u00f3ra przyby\u0142a z innych cz\u0119\u015b\u0107 Polski w poszukiwaniu ziemi i chleba.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Nast\u0119pne informacje tego Autora o mieszka\u0144cach W\u0119\u017cewa w. XVIII w. zosta\u0142y zredagowane tak: \u201ePotop szwedzki, wojny p\u00f3\u0142nocne, morowe powietrze, szczeg\u00f3lnie te z lat 1707-1711 <\/em>(epidemia d\u017cumy) doprowadzi\u0142y nasz\u0105 miejscowo\u015b\u0107 jak i ca\u0142e p\u00f3\u0142nocne Mazowsze do katastrofy. Blisko \u00bc ludno\u015bci przesta\u0142a istnie\u0107…\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

    ….\u201eO czasach po zarazie nie wiemy nic. Jedyna wzmianka pochodzi z lustracji kr\u00f3lewszczyzn z 1773 roku, czytamy tam \u201ewymienione wsie obsadzone W\u0119\u017cewo i W\u0119grzynowo osadnikami kurpiowskimi\u201d, w tym czasie wie\u015b nale\u017ca\u0142a do Krasi\u0144skich. Dzi\u0119ki wizytacji biskupiej w Bogatem oko\u0142o 1783 roku dowiadujemy si\u0119, i\u017c W\u0119\u017cewo powoli odradza si\u0119 po kl\u0119skach \u201eW\u0119\u017cewo Krasi\u0144skiego domy 14, og\u00f3\u0142em ludzi m\u0119\u017cczyzn 37, kobiet 42.\u201d <\/em>Z publikacji [11] wynika, \u017ce na prze\u0142omie lat 1778\/1779 w W\u0119\u017cewie by\u0142o 14 dom\u00f3w i 81 mieszka\u0144c\u00f3w, w tym: doros\u0142ych: m\u0119\u017cczyzn 31, kobiet 34, dzieci do lat 7: ch\u0142opc\u00f3w 4, dziewcz\u0105t 7, dzieci 8 \u2013 16 lat: ch\u0142opc\u00f3w 2, dziewcz\u0105t 3. Z tego podzia\u0142u wynika, \u017ce m\u0142odzie\u017c powy\u017cej 16 lat traktowano ju\u017c, jako osoby doros\u0142e. Ciekawa jest r\u00f3wnie\u017c informacja, \u017ce \u201eWszystkie osoby religii chrze\u015bcija\u0144sko-katolickiej na nabo\u017ce\u0144stwo parafialne ucz\u0119szczaj\u0105. Zaraza nieszcz\u0119sna zda\u0144 zepsutych i zgorsze\u0144 tu si\u0119 nie okazuje.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

    W \u201eS\u0142owniku geograficznym Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201d t. XIII, s. 264 znajduje si\u0119 informacja, \u017ce w W\u0119\u017cewie: \u201eW roku 1827 by\u0142o 15 domy 112 mieszka\u0144c\u00f3w, par. Krasne\u201d. <\/em>W tym samym \u017ar\u00f3dle podano, \u017ce w latach 1880 -1914\u201dW\u0119\u017cewo … ma 21 dom\u00f3w 194 mieszka\u0144c\u00f3w, 453 morgi w tym 9 nieu\u017cytki osobno Karczma nale\u017cy do d\u00f3br August\u00f3w.\u201d<\/em><\/em> W pierwszej informacji jest b\u0142\u0105d, \u017ce W\u0119\u017cewo nale\u017ca\u0142o do parafii Krasne. Druga informacja wskazuje, \u017ce przez ponad p\u00f3\u0142 wieku przyby\u0142o tylko 6 dom\u00f3w, ale tylko i a\u017c 82 mieszka\u0144c\u00f3w. Z obu tych informacji wynika, \u017ce w roku 1827 w jednym domu mieszka\u0142o \u015brednio ponad 7, a pod koniec wieku – ponad 9 os\u00f3b! Powierzchnia W\u0119\u017cewa 453 morgi, to oko\u0142o 272 ha. Nieu\u017cytki o powierzchni 9 m\u00f3rg (ok. 5,4 ha), to pewnie tereny dzisiejszej \u201eSuci\u201d, kt\u00f3re by\u0142y podmok\u0142e a\u017c do czasu melioracji w II po\u0142owie XX w.<\/p>\n\n\n\n

    Wed\u0142ug historii K. Wyszkowskiego [1] \u201eSzko\u0142a Parafialna w Bogatem istnia\u0142a prawdopodobnie od pocz\u0105tku powstania parafii, Najstarsze zapiski z akt ko\u015bcielnych dotycz\u0105ce istnienia nauczania w Bogatem: 28 maja 1586 r.\u201d Lata 1817-1819 przynosz\u0105 szybki wzrost i rozbudow\u0119 szkolnictwa. W zapiskach wizytacyjnych ksi\u0119dza Jana Langhangi zapisano: \u201e25 lipca 1817 r. Szko\u0142a parafialna. Szko\u0142a parafialna po wydanym urz\u0105dzeniu przez najwy\u017csz\u0105 Izb\u0119 Edukacyjn\u0105 w roku 1809 by\u0142a wprowadzona w Bogatem. Dom o dw\u00f3ch izbach dla uczni\u00f3w i nauczyciela by\u0142 przez dziedzica d\u00f3br pozwalany. Ogr\u00f3d ma\u0142y przydatny i do opa\u0142u wolny wyr\u0105b w boru. Zakre\u015blenie szko\u0142y z wsi pi\u0119ciu w parafii sta\u0142o si\u0119, to jest z Bogatego, Gostkowa, Wielodro\u017ca, Lisiog\u00f3ry, Dobrzankowa, sz\u00f3sta wie\u015b W\u0119\u017cewo do Krasnego od\u0142\u0105czona zosta\u0142a jako temu przyleglejsza. Mamy dow\u00f3d, i\u017c mieszka\u0144cy W\u0119\u017cewa mieli dost\u0119p do edukacji w szkole parafialnej w Bogatem, a od 1817 w Krasnem\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Poza tymi informacjami nie ma innych dokument\u00f3w o \u017cyciu ch\u0142op\u00f3w w W\u0119\u017cewie w tym okresie. Mo\u017cna tylko przypuszcza\u0107, \u017ce ich warunki \u017cycia by\u0142y podobne jak udokumentowane w wielu innych wsiach. Oczywiste jest, \u017ce w r\u00f3\u017cnych regionach warunki te by\u0142y r\u00f3\u017cne. Do dzi\u015b pozosta\u0142o przekonanie, \u017ce na wschodnich terenach Kr\u00f3lestwa by\u0142y one trudniejsze. Aktualnie trudno jest oceni\u0107, czy ch\u0142opom w parafii Bogate (nale\u017c\u0105cej do d\u00f3br kr\u00f3lewskich) \u017cy\u0142o si\u0119 lepiej, czy gorzej ni\u017c s\u0105siadom w parafii Krasne (nale\u017c\u0105cym do Krasi\u0144skich)? Mo\u017cna si\u0119 tylko domy\u015bla\u0107, \u017ce gorzej, bo zazwyczaj czyj\u0105\u015b w\u0142asno\u015b\u0107 tak si\u0119 traktuje. Nie wiadomo, czy w pobli\u017cu W\u0119\u017cewa lub gdzie by\u0142 las? Na pewno nie by\u0142o tego lasu, kt\u00f3ry jest aktualnie, bo ten (na dobrach Krasi\u0144skich) posadzono na pocz\u0105tku XX w.. Je\u015bli w pobli\u017cu nie by\u0142o lasu, to ch\u0142opi nie mieli dodatkowego \u017ar\u00f3d\u0142a po\u017cywienia (owoce le\u015bne, grzyby) i opa\u0142u, co sprawia\u0142o, \u017ce ich warunki \u017cycia by\u0142y bardziej trudne. Wydaje si\u0119, \u017ce lasu nie by\u0142o, bo \u2013 co prawda w p\u00f3\u017aniejszym okresie \u2013 ch\u0142opi otrzymywali drewno w ramach serwitut\u00f3w z lasu Krasi\u0144skich w Suchem.<\/p>\n\n\n\n

    5<\/strong>. Charakterystyka ksi\u0105g metrykalnych<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Jak ju\u017c wspomniano we Wst\u0119pie ksi\u0119gi metrykalne o symbolu 0243\/D- z parafii i gminy Bogate obejmuj\u0105 akta urodzin, zapowiedzi, ma\u0142\u017ce\u0144stw i zgon\u00f3w w okresie od 1 maja 1808 r. do 31 grudnia 1825 r. Jest to pierwszy w historii tej parafii zestaw ksi\u0105g sporz\u0105dzony wed\u0142ug tzw. Kodeksu Napoleona, wprowadzonego na mocy 69 artyku\u0142u konstytucji w dniu 1 maja 1808 r.. Kodeks ten regulowa\u0142 kwestie prawa cywilnego, mi\u0119dzy innymi wprowadzi\u0142 obowi\u0105zek rejestrowania w parafiach, wed\u0142ug podanych wzor\u00f3w, ww. akt\u00f3w. Ksi\u0105dz sta\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c urz\u0119dnikiem stanu cywilnego, kt\u00f3ry sporz\u0105dza\u0142 te akta. Od 1 maja 1808 \u2013 do ko\u0144ca czerwca 1810 r. by\u0142 to wikary Jan Olszy\u0144ski, potem do ko\u0144ca kwietnia 1820 r. proboszcz Jan Langhangi, a nast\u0119pnie ksi\u0105dz Pawe\u0142 Zakrzewski. Do parafii i gminy Bogate opr\u00f3cz Bogatego nale\u017ca\u0142y nast\u0119puj\u0105ce wsie: Dobrzankowo (Dobrzank\u00f3w), Gostkowo (Gostk\u00f3w), Kozino (aktualnie Kozin), Lisiog\u00f3ra, Wielodr\u00f3\u017c i W\u0119\u017cewo. Ciekawy jest fakt, \u017ce August\u00f3w i \u017bbiki nale\u017ca\u0142y wtedy do parafii Krasne. Wynika\u0142o to z tego, \u017ce te wsie by\u0142y w\u0142asno\u015bci\u0105 Krasi\u0144skich a wsie parafii Bogate nale\u017ca\u0142y do d\u00f3br kr\u00f3lewskich.<\/p>\n\n\n\n

    Akta w ksi\u0119gach by\u0142y zapisywane na kartach bez linii, odr\u0119cznie, prawdopodobnie g\u0119sim pi\u00f3rem, maczanym w czarnym atramencie. Podstaw\u0105 sporz\u0105dzenia akt\u00f3w by\u0142y ustne o\u015bwiadczenia osoby zainteresowanej, nazywanej \u201estawaj\u0105cym\u201d (od stawi\u0142 si\u0119) i \u015bwiadk\u00f3w. Ze wzgl\u0119du na ustne podawanie danych personalnych, ksi\u0105dz zapisywa\u0142 je tak jak us\u0142ysza\u0142 i dlatego dosy\u0107 cz\u0119sto zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce w r\u00f3\u017cnych aktach te same dane by\u0142y r\u00f3\u017cnie zapisane (np. nazwisko Zarodkiewicz, Zarotkiewicz, Zaratkiewicz). Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce podawane ksi\u0119dzu dane by\u0142y niew\u0142a\u015bciwe, bo podaj\u0105cy ich nie wiedzia\u0142 lub nie pami\u0119ta\u0142, podawa\u0142 zmy\u015blone lub celowo zmieni\u0142. Nawet w\u0142asny wiek podawany do r\u00f3\u017cnych akt\u00f3w cz\u0119sto wskazywa\u0142 na r\u00f3\u017cny o kilka lat rok urodzenia. Prawdziwo\u015b\u0107 danych mia\u0142 zapewnia\u0107 \u015bwiadek lub \u015bwiadkowie, ale \u015bwiadek potwierdza\u0142 pewnie to, co chcia\u0142 \u201estawaj\u0105cy\u201d. W tym i p\u00f3\u017aniejszym okresie od nazwiska ojca lub m\u0119\u017ca bardzo cz\u0119sto tworzono nowe nazwiska dzieci i \u017con, np. od Szczygie\u0142 syn by\u0142 Szczyglak lub Szczyglacak, c\u00f3rka – Szczyg\u0142\u00f3wna lub Szczyglak\u00f3wna, \u017cona – Szczyg\u0142a, lub Szczyg\u0142owa lub Szczyglacka lub Szczyglakowa, co znacznie utrudnia rozszyfrowanie koligacji rodzinnych. Niekt\u00f3re osoby zmienia\u0142y nazwiska. Cz\u0119\u015b\u0107 danych w aktach jest trudna do odczytania lub nieczytelna ze wzgl\u0119du na charakter pisma. W niekt\u00f3rych nazwiskach i imionach jest inna pisownia od aktualnej, np. Czayka zamiast Czajka, Maryanna zamiast Marianna, Jakob zamiast Jakub. Trudny do rozr\u00f3\u017cnienia okaza\u0142 si\u0119 zestaw liter \u201ech\u201d i \u201eck\u201d , np. w nazwisku Stecka lub Stecha lub Stecki lub Stechi.<\/p>\n\n\n\n

    Troch\u0119 dziwny w aktach wydaje si\u0119 zapis w liczbie mnogiej \u201ePrzed nami Proboszczem … stawi\u0142 si\u0119\u201d …, poniewa\u017c ksi\u0105dz sporz\u0105dza\u0142 akta sam. Wynika\u0142o to z faktu, \u017ce ksi\u0105dz by\u0142 jednocze\u015bnie urz\u0119dnikiem stanu cywilnego.<\/p>\n\n\n\n

    W aktach podawano dat\u0119 i godzin\u0119 ich sporz\u0105dzenia oraz godzin\u0119 urodzin i zgon\u00f3w. Ciekawe, na jakiej podstawie okre\u015blano godziny doby, bo zegary w tym okresie nie by\u0142y zbyt popularne i na pewno wi\u0119kszo\u015bci ch\u0142op\u00f3w nie by\u0142o sta\u0107 na ich zakup. Ksi\u0119\u017ca mogli ju\u017c mie\u0107 zegary, bo pierwsze ich wytw\u00f3rnie o seryjnej produkcji powsta\u0142y na pocz\u0105tku XIX w.. Ch\u0142opi prawdopodobnie okre\u015blali godziny orientacyjnie, na podstawie po\u0142o\u017cenia s\u0142o\u0144ca? Dat\u0119 sporz\u0105dzenia aktu okre\u015bla\u0142 ksi\u0105dz. Ch\u0142opi nie mieli kalendarza, lata okre\u015blali liczb\u0105 wiosen, miesi\u0105ce znali ich pracodawcy, a dni tygodnia wyznacza\u0142 rytm pracy z woln\u0105 niedziel\u0105 i obowi\u0105zkiem p\u00f3j\u015bcia do ko\u015bcio\u0142a. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 rodzic\u00f3w nie pami\u0119ta\u0142a dok\u0142adnych dat urodzin swoich dzieci.<\/p>\n\n\n\n

    W ww. ksi\u0119gach parafialnych znaleziono 95 akt\u00f3w urodze\u0144 (tzw. metryk), 66 akt\u00f3w zgon\u00f3w i 11 akt\u00f3w zawarcia ma\u0142\u017ce\u0144stw, dotycz\u0105cych tylko mieszka\u0144c\u00f3w W\u0119\u017cewa. Przyk\u0142adowe kopie scan\u00f3w poszczeg\u00f3lnych akt\u00f3w przedstawiono poni\u017cej na fotografiach 3, 4, 5 i 6.<\/p>\n\n\n\n

    \n
    \"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

    Fot. 3. Przyk\u0142adowa kopia aktu urodzenia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Fot. 4. Przyk\u0142adowa kopia aktu zapowiedzi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Fot. 5. Przyk\u0142adowa kopia aktu ma\u0142\u017ce\u0144stwa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Fot. 6. Przyk\u0142adowa kopia aktu zgonu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Na podstawie znalezionych akt\u00f3w sporz\u0105dzono spisy (listy) os\u00f3b urodzonych i zmar\u0142ych, ma\u0142\u017ce\u0144stw i rodzin w wieku rozrodczym. Spisy te przekazano do archiwum Ochotniczej Stra\u017cy Po\u017carnej w W\u0119\u017cewie, gdzie zainteresowane osoby mog\u0105 si\u0119 z nimi zapozna\u0107. Nie analizowano i nie sporz\u0105dzono spisu zapowiedzi \u015blubnych, poniewa\u017c zawieraj\u0105 one te same informacje, co akta ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Jako materia\u0142 pomocniczy o mniejszym znaczeniu, sporz\u0105dzono r\u00f3wnie\u017c zestawienie miejsc zamieszkania rodzin w wieku rozrodczym w poszczeg\u00f3lnych domach. Zestawienia tego nie zamieszczono w niniejszym opracowaniu i nie przekazano do OSP w W\u0119\u017cewie, poniewa\u017c jest ono niekompletne.<\/p>\n\n\n\n

    6.<\/strong> G\u0142\u00f3wne informacje z ksi\u0105g parafialnych<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w ksi\u0119gach parafialnych mo\u017cna znale\u017a\u0107 wiele ciekawych informacji o w\u0119\u017cewskich ch\u0142opach na pocz\u0105tku XIX w..Oto najwa\u017cniejsze z nich:<\/p>\n\n\n\n

    1. Uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 dok\u0142adn\u0105 roczn\u0105 i sumaryczn\u0105 liczb\u0119 urodze\u0144 i zgon\u00f3w oraz w rozbiciu na dziewcz\u0119ta i ch\u0142opcy (do 18 lat) oraz m\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety. Szczeg\u00f3\u0142owe dane zestawiono w tabeli 1.<\/li><\/ol>\n\n\n\n

      <\/colgroup>

      Rok<\/font><\/p> <\/td>

      Urodzenia<\/font><\/p> <\/td>

      Zgony<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      dz<\/font><\/p> <\/td>

      ch\u0142<\/font><\/p> <\/td>

      dz+ ch\u0142<\/font><\/p> <\/td>

      dz<\/font><\/p> <\/td>

      ch<\/font><\/p> <\/td>

      dz + ch\u0142<\/font><\/p> <\/td>

      k<\/font><\/p> <\/td>

      m<\/font><\/p> <\/td>

      k + m<\/font><\/p> <\/td>

      Og\u00f3\u0142em<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      1808<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      1 <\/font> <\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      1809<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      4<\/font><\/p> <\/td>

      7<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      6<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      7<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      1810<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      4<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      4<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      1811<\/font><\/p> <\/td>

      5<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      8<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      4<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      5<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      1812<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      5<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      5<\/font><\/p> <\/td>

      10<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      1813<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      6<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      4<\/font><\/p> <\/td>

      10<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      1814<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      4<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      5<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      1815<\/font><\/p> <\/td>

      6<\/font><\/p> <\/td>

      4<\/font><\/p> <\/td>

      10<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      1816<\/font><\/p> <\/td>

      4<\/font><\/p> <\/td>

      4<\/font><\/p> <\/td>

      8<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      1817<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      1818<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      6<\/font><\/p> <\/td>

      8<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      1819<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      4<\/font><\/p> <\/td>

      5<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      1820<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      4<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      1821<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      5<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      1822<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      5<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      1823<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      1824<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      4<\/font><\/p> <\/td>

      6<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      3<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      5<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      1825<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td>

      5<\/font><\/p> <\/td>

      7<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      –<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      1<\/font><\/p> <\/td>

      2<\/font><\/p> <\/td> <\/tr>

      Razem<\/font><\/p> <\/td>

      43<\/font><\/p> <\/td>

      52<\/font><\/p> <\/td>

      95<\/font><\/p> <\/td>

      24<\/font><\/p> <\/td>

      23<\/font><\/p> <\/td>

      44<\/font><\/p> <\/td>

      12<\/font><\/p> <\/td>

      10<\/font><\/p> <\/td>

      22<\/font><\/p> <\/td>

      66<\/font><\/p> <\/td> <\/tr> <\/tbody><\/table> <\/dd><\/dl><\/p>\n\n\n\n

      Symbole: dz-dziewcz\u0119ta, ch-ch\u0142opcy, k-kobiety, m-m\u0119\u017cczy\u017ani<\/p>\n\n\n\n

      Liczba urodze\u0144 dzieci: 2 \u00f7 10\/rok, \u015brednio \u2013 ok. 5,4\/rok<\/p>\n\n\n\n

      Liczba zgon\u00f3w dzieci: 0 \u00f7 6\/rok, \u015brednio \u2013 ok. 2,6\/rok<\/p>\n\n\n\n

      \u015arednia \u015bmiertelno\u015b\u0107 dzieci (stosunek zgon\u00f3w do urodze\u0144): 47,4%, (max. \u2013 100 % w 1809 r.)<\/p>\n\n\n\n

      Liczba zgon\u00f3w og\u00f3\u0142em: 0 \u00f7 10, \u015brednio \u2013 3,8\/rok<\/p>\n\n\n\n

      Naturalny przyrost liczby mieszka\u0144c\u00f3w W\u0119\u017cewa w okresie 1808 \u00f7 1825: 29 os\u00f3b<\/p>\n\n\n\n

      Z powy\u017cszej tabeli i ze spis\u00f3w urodzin i zgon\u00f3w wynikaj\u0105 nast\u0119puj\u0105ce g\u0142\u00f3wne wnioski:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      a)<\/strong> Liczba urodze\u0144 (95) jest dosy\u0107 du\u017ca, bo \u015brednio wynosi 3 dzieci na rodzin\u0119 w wieku rozrodczym. T\u0119 \u015bredni\u0105 wyra\u017anie zawy\u017ca liczba 10 dzieci, z kt\u00f3rych a\u017c 5 zmar\u0142o, w rodzinie Stefana i Brygidy Czajk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

      b<\/strong>) Liczba dzieci nie\u015blubnych jest 3, dla 2 z nich matki nie poda\u0142y nazwiska ojca, a jednego ojciec jest znany.<\/p>\n\n\n\n

      c)<\/strong> Zaskakuj\u0105co du\u017ca i zatrwa\u017caj\u0105ca by\u0142a w tych latach \u015bmiertelno\u015b\u0107 dzieci, rozumiana jako stosunek liczby zgon\u00f3w do liczby urodze\u0144 w tym samym okresie, wynosz\u0105ca \u015brednio 0,474 i dochodz\u0105ca do 2 w roku 1813. Prawie \u00be zmar\u0142ych dzieci mia\u0142o poni\u017cej 3 lat.<\/p>\n\n\n\n

      G\u0142\u00f3wnymi przyczynami tak wysokiej \u015bmiertelno\u015bci by\u0142y: niedo\u017cywienie, brak higieny i opieki lekarskiej, ekstremalnie trudne warunki bytowe (wszechobecny brud, zimno, brak odpowiedniego ubrania i obuwia) i nieumiej\u0119tno\u015b\u0107 opieki doros\u0142ych nad dzie\u0107mi. Szczeg\u00f3lnie du\u017co dzieci (po 6) zmar\u0142o w latach 1809 i 1813, czyli tu\u017c po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych.<\/p>\n\n\n\n

      d<\/strong>) Z ww. tabeli wynika, \u017ce zmar\u0142o 22 osoby doros\u0142e, w tym 12 kobiet i 10 m\u0119\u017cczyzn. Wiek wi\u0119kszo\u015bci starszych os\u00f3b zmar\u0142ych podawano chyba orientacyjnie, poniewa\u017c s\u0105 zapisy \u201eoko\u0142o\u201d, \u201eponad\u201d lub ca\u0142kowite dziesi\u0105tki (np. 40, 50, 60). Najm\u0142odszy zmar\u0142y doros\u0142y mia\u0142 18 lat.<\/p>\n\n\n\n

      e<\/strong>) Uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 wiek najstarszej, zmar\u0142ej w tym okresie osoby, kt\u00f3ra umieraj\u0105c w 1814 r. mia\u0142a 103 lata! By\u0142a ni\u0105 pani Marianna Karolak, wdowa po Kacprze Karolaku, mieszkaj\u0105ca w domu nr 12. Przyjmuj\u0105c, \u017ce w akcie zgonu (nr 33) podano prawdziwe dane, a\u017c dziwne i zaskakuj\u0105ce jest, \u017ce w tak trudnych warunkach bytowych mo\u017cna by\u0142o prze\u017cy\u0107 tyle lat. Ciekawe, czy kto\u015b z W\u0119\u017cewa \u017cy\u0142 d\u0142u\u017cej?<\/p>\n\n\n\n

      2<\/strong>). Naturalny przyrost liczby mieszka\u0144c\u00f3w W\u0119\u017cewa (r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy liczb\u0105 urodze\u0144 i zgon\u00f3w) wynosi\u0142 29 os\u00f3b<\/p>\n\n\n\n

      3<\/strong>). Zawarto 11 ma\u0142\u017ce\u0144stw, w tym 6 kawalera z pann\u0105, 3 wdowca z wdow\u0105 i 2 kawalera z wdow\u0105. Najm\u0142odszy kawaler mia\u0142 24 lata a najstarszy 43. Najm\u0142odsza panna mia\u0142a 17 lat a najstarsza 24.<\/p>\n\n\n\n

      4<\/strong>). W\u0119\u017cewo zamieszkiwali tylko ch\u0142opi, karczmarz i prawdopodobnie kowal (Stanis\u0142aw Jakubowski z Kozina o\u017ceni\u0142 si\u0119 1816 r. z wdow\u0105 Ann\u0105 Czajk\u0105, z d. Guraj). W\u015br\u00f3d ch\u0142op\u00f3w by\u0142y 4 grupy o r\u00f3\u017cnej zamo\u017cno\u015bci: gospodarze, zagrodnicy, wyrobnicy i s\u0142u\u017c\u0105cy (parobcy).<\/p>\n\n\n\n

      5<\/strong>). We wszystkich aktach stanu cywilnego z parafii Bogate, dotycz\u0105cych mieszka\u0144c\u00f3w W\u0119\u017cewa, jest zapis, \u017ce \u201estawaj\u0105cy i \u015bwiadkowie pisa\u0107 nie umiej\u0105\u201d. Nie wiadomo, jakie by\u0142y ich umiej\u0119tno\u015bci w zakresie liczenia.<\/p>\n\n\n\n

      6<\/strong>). So\u0142tysem w W\u0119\u017cewie w roku 1811 by\u0142 Szymon Szczygie\u0142 (Szczyglak?). Nie wiadomo, czy so\u0142tysa mianowa\u0142 zarz\u0105dca Krasi\u0144ski, czy wybierali go ch\u0142opi? Bardziej prawdopodobna jest pierwsza wersja, bo prawa ch\u0142op\u00f3w by\u0142y ograniczone chyba tylko do serwitut\u00f3w (Artyku\u0142 zainspirowa\u0142 Krzysztof Wyszkowski a opracowa\u0142 Kazimierz Koz\u0142owski”.<\/em> https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=8012).<\/p>\n\n\n\n

      7<\/strong>). W W\u0119\u017cewie by\u0142a karczma, kt\u00f3r\u0105 prowadzi\u0142 \u017byd (starozakonny) Kapel Jakub Jachimowicz Drewnowski. Mie\u015bci\u0142a si\u0119 w domu pod numerem 16.<\/p>\n\n\n\n

      Dziwne, ale prawdziwe jest, \u017ce karczma, razem z ziemi\u0105 szczuck\u0105 (p\u00f3\u017aniej nazwan\u0105 Augustowem na cze\u015b\u0107 kr\u00f3la Zygmunta Augusta) nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br Krasi\u0144skich, a nie do kr\u00f3lewskich, ju\u017c od roku 1572, kiedy Franciszek Krasi\u0144ski przej\u0105\u0142 (\u201ekupi\u0142\u201d ale nie zap\u0142aci\u0142) cz\u0119\u015b\u0107 ziemi w\u0119\u017cewskiej od Stanis\u0142awa Bogackiego z rodu W\u0119\u017c\u00f3w. Istnienie w W\u0119\u017cewie karczmy lub jej namiastki uzasadnia\u0142 fakt, \u017ce wie\u015b t\u0119 przecina\u0142 wa\u017cny przez wieki szlak wojenny i handlowy, zwany \u201ego\u015bci\u0144cem\u201d (mi\u0119dzy Warszaw\u0105 a Kr\u00f3lewcem (aktualnie Kaliningrad w Rosji)). Prawdopodobnie t\u0119dy mog\u0142y przemieszcza\u0107 si\u0119 w kolejnych wojnach, w obydwie strony, wojska polskie, szwedzkie, pruskie, francuskie i rosyjskie. To tutaj mo\u017cna by\u0142o zrobi\u0107 przerw\u0119 w podr\u00f3\u017cy, zje\u015b\u0107 posi\u0142ek, odpocz\u0105\u0107, nakarmi\u0107, napoi\u0107 w stawie i ewentualnie u kowala podku\u0107 konie, naprawi\u0107 furmank\u0119 lub bryczk\u0119. Niestety, nie wiadomo, jaki by\u0142 zakres us\u0142ug \u015bwiadczonych przez karczm\u0119 i jakie by\u0142o w niej menu? Na pewno by\u0142o piwo od browarnik\u00f3w z Przasnysza. Prawdopodobnie mo\u017cna by\u0142o r\u00f3wnie\u017c przenocowa\u0107. Dla mieszka\u0144c\u00f3w W\u0119\u017cewa \u201ego\u015bciniec\u201d, jako szlak handlowy, by\u0142 korzystny, bo mogli od przeje\u017cd\u017caj\u0105cych co\u015b wy\u017cebra\u0107, kupi\u0107, wymieni\u0107 lub sprzeda\u0107 i mie\u0107 kontakt z lud\u017ami bogatszymi, bardziej \u201eo\u015bwieconymi\u201d. Natomiast \u201ego\u015bciniec\u201d, jako szlak wojenny, by\u0142 niestety bardzo niekorzystny, bo w\u0119druj\u0105ce wojska rabowa\u0142y \u017cywno\u015b\u0107, brutalnie obchodzi\u0142y si\u0119 z lud\u017ami, g\u0142\u00f3wnie z kobietami. Z opowiada\u0144 wiadomo, \u017ce karczma istnia\u0142a jeszcze w XX w. i mie\u015bci\u0142a si\u0119 przy tzw. \u201ekrzy\u017c\u00f3wkach\u201d, w miejscu gospodarstwa pa\u0144stwa Ratowskich.<\/p>\n\n\n\n

      8<\/strong>). Uda\u0142o si\u0119 potwierdzi\u0107, \u017ce w W\u0119\u017cewie by\u0142o 15 dom\u00f3w ch\u0142opskich oraz dowiedzie\u0107 si\u0119, \u017ce mieszka\u0142o w nich 34 rodziny w wieku rozrodczym, jakie by\u0142y ich nazwiska i imiona oraz cz\u0119\u015bciowo ich miejsca zamieszkania (numery dom\u00f3w). Nie by\u0142o mo\u017cliwo\u015bci ustalenia liczby os\u00f3b w wieku porozrodczym, samotnych i dzieci. Zagadk\u0105 jest brak zapis\u00f3w o mieszka\u0144cach domu nr 13. Jest prawdopodobne, \u017ce nie by\u0142o domu z tym numerem, bo liczb\u0119 13 uwa\u017cano za feraln\u0105 (pechow\u0105). Z por\u00f3wnania liczby rodzin i dom\u00f3w wynika, \u017ce \u015brednio w ka\u017cdym domu mieszka\u0142o 2 lub 3 rodziny w wieku rozrodczym, a bior\u0105c pod uwag\u0119 jeszcze rodziny w wieku porozrodczym i osoby samotne, mog\u0142o mieszka\u0107 jeszcze wi\u0119cej. Pewnie w ka\u017cdym domu mieszka\u0142y 3 pokolenia. Liczb\u0119 os\u00f3b zamieszka\u0142ych w W\u0119\u017cewie mo\u017cna szacowa\u0107 na oko\u0142o 100, co \u015bwiadczy o tym, \u017ce na jeden dom przypada\u0142o \u015brednio oko\u0142o 7 os\u00f3b. Prawdopodobnie numeracja dom\u00f3w zaczyna\u0142a si\u0119 od strony Krasnego, ze wschodu na zach\u00f3d. Jest wysoce prawdopodobne, \u017ce niekt\u00f3re wsp\u00f3\u0142czesne rodziny mieszkaj\u0105 w tym samym miejscu, co ich przodkowie przed dwoma wiekami.<\/p>\n\n\n\n

      9<\/strong>). Nie znaleziono \u017cadnej informacji o ku\u017ani, chocia\u017c wydaje si\u0119 niemal pewne, \u017ce w W\u0119\u017cewie ona by\u0142a, by\u0107 mo\u017ce z okresowymi przerwami, i to od dawna. Nie wiadomo, kto by\u0142 jej w\u0142a\u015bcicielem, gdzie si\u0119 ona mie\u015bci\u0142a, czy przy karczmie, czy przy rozwidleniu drogi w kierunku Przasnysza i Ciechanowa (tam, gdzie w II po\u0142owie XX w. by\u0142a ku\u017ania Mariana Grabowskiego i potem Stefana Rozbickiego)? Mog\u0142o te\u017c by\u0107 tak, \u017ce Krasi\u0144scy urz\u0105dzili ku\u017ani\u0119 w Krasnem i kowala sprowadzili do siebie.<\/p>\n\n\n\n

      10<\/strong>). Spo\u015br\u00f3d znalezionych 25 r\u00f3\u017cnych nazwisk rodzin mieszkaj\u0105cych w W\u0119\u017cewie po 200 latach pozosta\u0142o tylko 5: B\u0142aszczak, Czajka, Grzeszczak, Szczyglak i Zarodkiewicz. Osoby o tych nazwiskach, aktualnie mieszkaj\u0105cy w W\u0119\u017cewie, mog\u0105 by\u0107 prawie pewne, \u017ce ich przodkowie w linii m\u0119skiej (po mieczu) byli w tej wsi co najmniej dwa wieki temu. Z opowiada\u0144 wiadomo, \u017ce oko\u0142o 90 lat temu w W\u0119\u017cewie mieszka\u0142y jeszcze rodziny o nazwiskach Kaszuba i Warelich. Jest r\u00f3wnie\u017c prawie pewne, \u017ce aktualnie mieszkaj\u0105 w W\u0119\u017cewie potomkowie w linii \u017ce\u0144skiej (po k\u0105dzieli) z innymi nazwiskami ni\u017c wy\u017cej wymienione, ale do potwierdzenia tego potrzebne jest opracowanie drzew genealogicznych poszczeg\u00f3lnych rodzin.<\/p>\n\n\n\n

      11<\/strong>). Dwa wieki temu w W\u0119\u017cewie popularne by\u0142y nast\u0119puj\u0105ce imiona:<\/p>\n\n\n\n

      a<\/strong>) \u017ce\u0144skie – Agata, Agnieszka, Anastazja, Anna, Antonina, Barbara, Brygida, Franciszka, Helena, Gertruda, Jadwiga, Justyna, Katarzyna, Magdalena, Maryanna, Marcyanna, Rozalia, Zofia, Teresa, Wiktoria;<\/p>\n\n\n\n

      b<\/strong>) m\u0119skie \u2013 Adam, Benedykt, B\u0142a\u017cej, Felicjan, Franciszek, Grzegorz, Ignacy, Jacenty, Jakob, Jan, J\u0119drzej, J\u00f3zef, Leonard, Ludwik, Maciej, Marcin, Micha\u0142, Pawe\u0142, Piotr, Stanis\u0142aw, Stefan, Tomasz, Walenty, Wawrzyniec, Wojciech.<\/p>\n\n\n\n

      7<\/strong>. Zako\u0144czenie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Niniejszy artyku\u0142 wzbogaca wiedz\u0119 o \u017cyciu w\u0119\u017cewskiej ludno\u015bci w okresie pierwszego \u0107wier\u0107wiecza XIX w.. Mimo braku w W\u0119\u017cewie trwa\u0142ych zabytk\u00f3w z tego okresu, trzeba mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce \u017cyj\u0105cy w ekstremalnie trudnych warunkach i bezlito\u015bnie wyzyskiwani mieszka\u0144cy tej wsi pracowali dla rodu Krasi\u0144skich, a r\u00f3d ten odegra\u0142 istotn\u0105 i dobrze ocenian\u0105 rol\u0119 w historii Polski. Mo\u017cna wi\u0119c stwierdzi\u0107, \u017ce \u00f3wcze\u015bni ch\u0142opi przyczynili si\u0119 w jakim\u015b stopniu do dorobku Krasi\u0144skich (w\u00f3wczas hrabiego Augusta Krasi\u0144skiego), \u00f3wczesnych obcych w\u0142adc\u00f3w i narodu polskiego. Jako przyk\u0142ady \u00f3wczesnego dorobku Krasi\u0144skich mo\u017cna poda\u0107 zbudowanie w Krasnem przez hrabiego Augusta koszar\u00f3w dla s\u0142u\u017cby zbrojnej (przetrwa\u0142y do lat 60. XX w.) oraz utworzenie w 1844 r. Biblioteki Ordynacji Krasi\u0144skich w Warszawie (s\u0142u\u017cy\u0142a do gromadzenia cennych zbior\u00f3w polskiej kultury, kt\u00f3re w znacznej cz\u0119\u015bci sp\u0142on\u0119\u0142y 10.10.1944 r., po podpaleniu jej przez Niemc\u00f3w). Prawdopodobnie, bo nie ma na to dowod\u00f3w, niekt\u00f3rzy \u00f3wcze\u015bni w\u0119\u017cewscy ch\u0142opi s\u0142u\u017cyli w polskiej armii, kt\u00f3ra w 1812 r. razem z armi\u0105 napoleo\u0144sk\u0105 walczy\u0142a z Rosj\u0105, maj\u0105c nadziej\u0119 na odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci Polski. Jako ciekawostk\u0119 warto poda\u0107, \u017ce w Muzeum Romantyzmu w pobliskiej Opinog\u00f3rze znajduje si\u0119 cenna pami\u0105tka z tej wojny, to jest sk\u00f3rzana teczka Napoleona zdobyta w listopadzie 1812 r. podczas przeprawy przez rzek\u0119 Berezyn\u0119 ko\u0142o Borysowa (aktualnie na Bia\u0142orusi). W okresie Kr\u00f3lestwa Polskiego ch\u0142opi byli powo\u0142ywani do armii carskiej.<\/p>\n\n\n\n

      Ludzie urodzeni i aktualnie mieszkaj\u0105cy w W\u0119\u017cewie nie powinni mie\u0107 kompleks\u00f3w na tle miejsca pochodzenia. To jest wie\u015b z tradycjami i przysz\u0142o\u015bci\u0105, a aktualne warunki bytowe zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci ludzi s\u0105 co najmniej dobre.<\/p>\n\n\n\n

      8)<\/strong>. G\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142a informacji<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      1. https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=5662<\/li>
      2. genetyka.genealodzy.pl<\/li>
      3. metryki.genealodzy.pl<\/li>
      4. https:\/\/pl.wikipedia.org<\/li>
      5. https:\/\/wielkahistoria.pl\/<\/a><\/li>
      6. https:\/\/osp.wezewo.info\/?paged=5&cat=132<\/li>
      7. Anna Borkiewicz-Celi\u0144ska, Osadnictwo Ziemi Ciechanowskiej w XV w. (1370\u20141526), Wroc\u0142aw \u2014 Warszawa \u2014 Krak\u00f3w, Zak\u0142ad Narodowy Imienia Ossolo\u0144skich, Wydawnictwo PAN, 1970, s. 64, (67 strona scanu)<\/li>
      8. https:\/\/www.focus.pl\/artykul\/jak-chopi-przyczynili-si-do-upadku-rzeczypospolitej<\/li>
      9. https:\/\/ciekawostkihistoryczne.pl\/2016\/07\/18<\/a><\/li>
      10. Micha\u0142 Marian Grzybowski, Janowo. Szkice z dziej\u00f3w parafii, P\u0142ock 2002<\/li>
      11. Z archiwali\u00f3w diecezjalnych p\u0142ockich XIX w. Dekanat przasnyski, P\u0142ock 2000, s. 16-17<\/li><\/ol>\n\n\n\n

        <\/p>\n\n\n\n

        Podzi\u0119kowanie<\/strong><\/em><\/h4>\n\n\n\n

        Dzi\u0119kuj\u0119 Panu Krzysztofowi Wyszkowskiemu za: opracowanie pierwszej historii W\u0119\u017cewa, udost\u0119pnienie kopii publikacji <\/em>[11] oraz zamieszczenie niniejszego artyku\u0142u na stronie internetowej OSP w W\u0119\u017cewie.<\/em><\/p>\n\n\n\n

        <\/p>\n\n\n\n

        <\/p>\n\n\n\n

        <\/p>\n\n\n\n