{"id":12367,"date":"2022-06-02T20:13:11","date_gmt":"2022-06-02T18:13:11","guid":{"rendered":"https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=12367"},"modified":"2022-06-03T08:01:15","modified_gmt":"2022-06-03T06:01:15","slug":"negatywne-skutki-stosowania-chemikaliow-w-produkcji-zywnosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=12367","title":{"rendered":"Negatywne skutki stosowania chemikali\u00f3w w produkcji \u017cywno\u015bci."},"content":{"rendered":"\n

Kazimierz Koz\u0142owski<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wst\u0119p<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce dzi\u0119ki chemikaliom sta\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe wy\u017cywienie prawie 8 md ludzi, a znaczna cz\u0119\u015b\u0107 \u017cywno\u015bci zyskuje atrakcyjne dla konsument\u00f3w walory i staje si\u0119 bardziej trwa\u0142a. Poza cz\u0119\u015bci\u0105 Afryki w\u0142a\u015bciwie nie ma problemu g\u0142odu ludzi, a w niekt\u00f3rych regionach \u015bwiata jest nawet du\u017ca nadprodukcja \u017cywno\u015bci. Olbrzymie ilo\u015bci \u017cywno\u015bci s\u0105 marnotrawione. Na wzrost produkcji \u017cywno\u015bci ro\u015blinnej najwi\u0119kszy wp\u0142yw ma stosowanie nawoz\u00f3w, \u015brodk\u00f3w ochrony przed chorobami, chwastami i szkodnikami oraz uprawa nowych, bardziej wydajnych odmian. Wzrost produkcji ro\u015blin umo\u017cliwia wzrost hodowli zwierz\u0105t i produkcji \u017cywno\u015bci na bazie mi\u0119sa. Niestety, do niekt\u00f3rych pasz dla zwierz\u0105t dodaje si\u0119 leki (antybiotyki) i hormony. Atrakcyjne dla konsument\u00f3w walory \u017cywno\u015bci, takie jak: smak, zapach, kolor, konsystencja i trwa\u0142o\u015b\u0107 uzyskuje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie poprzez odpowiednie dodatki pochodzenia syntetycznego (chemicznego) i \u2013 rzadziej – naturalnego oraz stosowanie specjalnej technologii produkcji. Chemiczne dodatki do \u017cywno\u015bci, stosowane pojedynczo, nie s\u0105 szkodliwe dla zdrowia ludzi, jednak pod warunkiem stosowania ich w odpowiednich st\u0119\u017ceniach. Nie ma pewno\u015bci, czy w przypadku wielu chemikali\u00f3w u\u017cytych jednocze\u015bnie nie zajdzie mi\u0119dzy nimi reakcja i czy nie powstan\u0105 nieznane szkodliwe substancje? W wi\u0119kszo\u015bci \u017cywno\u015bci znajduje si\u0119 s\u00f3l kuchenna i cukier, kt\u00f3re s\u0105 niezb\u0119dne, ale nie oboj\u0119tne dla zdrowia ludzi.<\/p>\n\n\n\n

Kontrol\u0105 jako\u015bci \u017cywno\u015bci produkowanej w du\u017cej skali zajmuje si\u0119 wiele organizacji i instytucji na ca\u0142ym \u015bwiecie, a w Polsce g\u0142\u00f3wnie: Inspekcja Jako\u015bci Handlowej Artyku\u0142\u00f3w Rolo-Spo\u017cywczych, Sanepid, Pa\u0144stwowy Instytut Weterynaryjny w Pu\u0142awach i Pa\u0144stwowa Inspekcja Handlowa. Praktycznie nie ma mo\u017cliwo\u015bci kontroli \u017cywno\u015bci produkowanej w ma\u0142ej skali i na w\u0142asne potrzeby.<\/p>\n\n\n\n

Poza niew\u0105tpliwymi korzy\u015bciami, jakie osi\u0105ga si\u0119 dzi\u0119ki stosowaniu chemikali\u00f3w w produkcji \u017cywno\u015bci ro\u015blinnej i zwierz\u0119cej, to warto r\u00f3wnie\u017c wiedzie\u0107 o ich mo\u017cliwych negatywnych skutkach. Artyku\u0142 ten jest po\u015bwi\u0119cony w\u0142a\u015bnie temu zagadnieniu i jest dedykowany przede wszystkim producentom \u017cywno\u015bci w ma\u0142ej skali, w ma\u0142ych gospodarstwach wiejskich, ogr\u00f3dkach przydomowych i na dzia\u0142kach. Poni\u017cej przedstawiono niekt\u00f3re negatywne skutki stosowania pi\u0119ciu g\u0142\u00f3wnych grup chemikali\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

  1. Nawozy<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n

    Do wzrostu ro\u015blin niezb\u0119dne s\u0105 trzy podstawowe pierwiastki, tj. azot (N), fosfor (P) i potas (K) oraz w znacznie mniejszej i mocno zr\u00f3\u017cnicowanej ilo\u015bci: siarka (S), magnez (Mg), wap\u0144 (Ca), bor (B), cynk (Zn), \u017celazo (Fe), mied\u017a (Cu), molibden (Mo) i inne w \u015bladowych ilo\u015bciach). Aby zapewni\u0107 ro\u015blinom prawid\u0142owy rozw\u00f3j i osi\u0105ga\u0107 wysokie plony konieczne jest uzupe\u0142nianie niedoboru tych pierwiastk\u00f3w w glebie poprzez odpowiednie nawo\u017cenie nawozami naturalnymi (obornik, kompost, gnojownica) lub otrzymywanymi na drodze chemicznej, nazywanymi dawniej sztucznymi, a aktualnie mineralnymi. Pierwszym nawozem mineralnym by\u0142 superfosfat, wyprodukowany w Liverpoolu w 1846 r.<\/p>\n\n\n\n

    a) Nawozy azotowe<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Najwi\u0119kszy wp\u0142yw na przyrost masy ro\u015blin ma azot, kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 dostarczany ro\u015blinom w postaci:<\/p>\n\n\n\n

    – granulowanych nawoz\u00f3w jednosk\u0142adnikowych (saletra amonowa \u2013 NH4<\/sub>NO3<\/sub>, mocznik \u2013 CO(NH2<\/sub>)2<\/sub>, saletrzak \u2013 saletra amonowa ze zmielonym kamieniem wapiennym lub dolomitem),<\/p>\n\n\n\n

    – wodnego roztworu saletry amonowej i mocznika (tzw. RSM lub UAN),<\/p>\n\n\n\n

    – mieszanek granulowanych lub roztwor\u00f3w z nawozami fosforowymi i potasowymi i ew. mikroelementami,<\/p>\n\n\n\n

    – obornika albo gnojowicy.<\/p>\n\n\n\n

    Jak wynika z wzor\u00f3w chemicznych saletry amonowej i mocznika azot mo\u017ce by\u0107 zwi\u0105zany w postaci amonowej (NH4<\/sub>+<\/sup>), azotanowej (NO3<\/sub>–<\/sup>) lub aminowej (NH2<\/sub>–<\/sup>), ale ro\u015bliny przyswajaj\u0105 tylko posta\u0107 azotanow\u0105. Niestety, tylko oko\u0142o po\u0142owy ilo\u015bci dost\u0119pnego azotu jest przyswajana przez ro\u015bliny. Reszta cz\u0119\u015bciowo rozk\u0142ada si\u0119 do azotu lub podtlenku azotu (N2<\/sub>O), a cz\u0119\u015bciowo przenika do w\u00f3d gruntowych lub z wodami opadowymi trafia do rzek i m\u00f3rz, gdzie nast\u0119puje dalszy rozk\u0142ad. Tak wi\u0119c nawozy azotowe przyczyniaj\u0105 si\u0119 do emisji do atmosfery podtlenku azotu, kt\u00f3ry jest gazem powoduj\u0105cym ocieplanie klimatu na Ziemi. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce N2<\/sub>O powoduje a\u017c 310 razy wi\u0119kszy efekt cieplarniany ni\u017c ta sama masa dwutlenku w\u0119gla (CO\u00ad2<\/sub>). <\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/a>

    Fot. 1. Efekt cieplarniany (promieniowanie zwrotne) [a]<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Efektem stosowania nawoz\u00f3w azotowych jest r\u00f3wnie\u017c ich zawarto\u015b\u0107 w sokach ro\u015blin, szczeg\u00f3lnie korzeniowych, oraz we wczesnych warzywach, takich jak np.: sa\u0142ata, kapusta, rzodkiewka, kalafior, og\u00f3rek i pomidor, z intensywnie nawo\u017conych upraw tunelowych i szklarniowych. Po spo\u017cyciu ro\u015blin w organizmie cz\u0142owieka nast\u0119puje redukcja azotan\u00f3w do rakotw\u00f3rczej postaci azotynowej (NO2<\/sub>–<\/sup>). I to jest drugi negatywny skutek stosowania nawoz\u00f3w azotowych.<\/p>\n\n\n\n

    b) Nawozy potasowe<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Nawozy potasowe wyst\u0119puj\u0105 przewa\u017cnie w trzech postaciach: naturalnej soli potasowej (KCl), azotanu potasu (KNO3<\/sub>) lub \u2013 rzadziej \u2013 schelatowanej w zwi\u0105zkach kompleksowych w roztworach wodnych. Negatywne skutki stosowania mo\u017ce powodowa\u0107 tylko s\u00f3l potasowa na ro\u015blinach, kt\u00f3re nie \u201elubi\u0105\u201d chlork\u00f3w, m.in. ziemniaki wysokoskrobiowe i uszlachetnione, tyto\u0144, czerwona porzeczka, agrest, malina, chmiel, fasola zwyk\u0142a, b\u00f3b. Chlorki s\u0105 tolerowane przez s\u0142onecznik, winoro\u015bl, owoce ziarnkowe, czarna porzeczka, ziemniaki sadzeniaki i spo\u017cywcze, pomidory, rzodkiew, a nie szkodz\u0105 burakom cukrowym pastewnym i li\u015bciowym, selerom i szparagom.<\/p>\n\n\n\n

    c) Nawozy fosforowe<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Nawozy fosforowe nie powoduj\u0105 negatywnych skutk\u00f3w. Ich mankamentem jest niewielka, kontrolowana zawarto\u015b\u0107 szkodliwych dla zdrowia ludzi metali ci\u0119\u017ckich, g\u0142\u00f3wnie kadmu.<\/p>\n\n\n\n

    Negatywnym skutkiem stosowania wszystkich nawoz\u00f3w mo\u017ce by\u0107 przenikanie ich do w\u00f3d gruntowych, do studni, staw\u00f3w i jezior.<\/p>\n\n\n\n

    2)<\/strong> \u015arodki ochrony ro\u015blin<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Na r\u00f3wni z nawozami stosowane s\u0105 \u015brodki ochrony ro\u015blin. Obecnie w Polsce jest zarejestrowanych i dopuszczonych do stosowania oko\u0142o 280 substancji aktywnych, kt\u00f3re wchodz\u0105 w sk\u0142ad niemal 1760 dozwolonych \u015brodk\u00f3w ochrony ro\u015blin [1]. S\u0105 to substancje lub ich mieszaniny, w postaci proszk\u00f3w lub roztwor\u00f3w, zwalczaj\u0105ce choroby (grzyby, ple\u015bnie, wirusy), r\u00f3\u017cne chwasty i niepo\u017c\u0105dane ro\u015bliny lub szkodniki (stonka ziemniaczana, mszyce, prz\u0119dziorki, robaki) albo reguluj\u0105ce wzrost. Wed\u0142ug publikacji [2] …\u201dprzy braku odpowiedniej ochrony, mog\u0105 one stanowi\u0107 zagro\u017cenie dla zdrowia ludzi: powodowa\u0107 choroby nowotworowe, dzia\u0142a\u0107 mutagennie (powoduj\u0105c zmiany w organizmach przysz\u0142ych pokole\u0144) lub negatywnie wp\u0142ywa\u0107 na rozrodczo\u015b\u0107. Zagro\u017cenie wyst\u0119puje na ka\u017cdym etapie kontaktu ze \u015brodkami chemicznymi, od magazynowania poprzez u\u017cywanie i utylizacj\u0119 resztek, w\u0142\u0105cznie z post\u0119powaniem z pustymi opakowaniami<\/em>.\u201d…<\/p>\n\n\n\n

    Bardzo wa\u017cne jest przestrzeganie zasad ich przechowywania i stosowania.<\/p>\n\n\n\n

    Wed\u0142ug [2] \u201ePrzechowywanie w wydzielonym, oznakowanym pomieszczeniu, zamykanym na klucz (tak aby nie mia\u0142y tam dost\u0119pu zw\u0142aszcza dzieci), posiadaj\u0105cym sprawn\u0105 wentylacj\u0119 oraz sprawn\u0105 instalacj\u0119 elektryczn\u0105. Wszystkie \u015brodki powinny by\u0107 przechowywane w oryginalnych opakowaniach i mie\u0107 czytelne etykiety. Nie wolno przechowywa\u0107 \u015brodk\u00f3w chemicznych w opakowaniach spo\u017cywczych (np. w butelkach po napojach).<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Ze \u015brodkami ochrony ro\u015blin mog\u0105 pracowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie doro\u015bli m\u0119\u017cczy\u017ani. Nie wolno zatrudnia\u0107 kobiet i dzieci<\/em>.\u201d<\/p>\n\n\n\n

    Bardzo wa\u017cne jest r\u00f3wnie\u017c:<\/p>\n\n\n\n

    – wykonywanie wszelkich prac z tymi substancjami w odpowiednich akcesoriach ochronnych:r\u0119kawice, nakrycie g\u0142owy, (kapelusz rybacki lub kaptur), ubranie wodoszczelne, kombinezon, okulary lub ekran ochronny, buty gumowe lub igielitowe, p\u00f3\u0142maska;<\/p>\n\n\n\n

    – rygorystyczne przestrzeganie zalecanych st\u0119\u017ce\u0144. <\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/a>

    Fot.2. Akcesoria ochronne podczas opryskiwania [b]<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Przy uprawach ro\u015blin na ma\u0142ej powierzchni bardzo cz\u0119sto sporz\u0105dza si\u0119 roztwory do oprysk\u00f3w nie przestrzegaj\u0105c odpowiednich st\u0119\u017ce\u0144, czyli \u201ena oko\u201d. Efektem tego mo\u017ce by\u0107 za niskie st\u0119\u017cenie i nieskuteczno\u015b\u0107 preparatu lub za wysokie st\u0119\u017cenie i przed\u0142u\u017cone\u201ezatrucie\u201d, a w skrajnym przypadku nawet pora\u017cenie lub zniszczenie ro\u015blin.<\/p>\n\n\n\n

    Odr\u0119bnym, bardzo wa\u017cnym zagadnieniem jest przestrzeganie okresu karencji, czego dosy\u0107 cz\u0119sto nie spe\u0142niaj\u0105 drobni producenci warzyw i owoc\u00f3w. Zatrucia najcz\u0119\u015bciej odnotowywane w szpitalach s\u0105 spowodowane nieprzestrzeganiem przez sprzedaj\u0105cych okresu karencji dla wczesnych truskawek opryskanych preparatami zwalczaj\u0105cymi szar\u0105 ple\u015b\u0144.<\/p>\n\n\n\n

    Powa\u017cny problem zagra\u017caj\u0105cy zdrowiu i \u017cyciu ludzi oraz \u015brodowisku stanowi stosowanie \u015brodk\u00f3w ochrony ro\u015blin niewiadomego pochodzenia. W publikacji [3] podano, \u017ce \u201eWed\u0142ug szacunk\u00f3w Europejskiego Urz\u0119du Policji (EUROPOL) oraz Komisji Europejskiej podrobione \u015brodki ochrony ro\u015blin stanowi\u0105 \u015brednio 10% ca\u0142ego rynku pestycyd\u00f3w, a w niekt\u00f3rych krajach UE nawet 25% (dotyczy to przede wszystkim pa\u0144stw UE granicz\u0105cych z krajami trzecimi). Polska jako kraj o\u015bcienny UE jest nara\u017cona na przemyt tego typu \u015brodk\u00f3w zza wschodniej granicy. Szacuje si\u0119, \u017ce warto\u015b\u0107 nielegalnego rynku \u015brodk\u00f3w ochrony ro\u015blin w Polsce wynosi co najmniej 40 mln euro. \u0179r\u00f3d\u0142em nielegalnych produkt\u00f3w s\u0105 g\u0142\u00f3wnie kraje azjatyckie, jak Chiny, Indie, Malezja i Indonezja. Stamt\u0105d \u015brodki te drog\u0105 morsk\u0105 b\u0105d\u017a l\u0105dow\u0105 trafiaj\u0105 do Europy. Ich wprowadzaniem na rynek zajmuje si\u0119 sie\u0107 powi\u0105zanych firm, zlokalizowanych g\u0142\u00f3wnie na terenach Niemiec, Francji i Wielkiej Brytanii. Cz\u0119sto na obszarze UE produkty te s\u0105 przepakowywane. Handlem nielegalnymi i podrobionymi \u015brodkami ochrony ro\u015blin zajmuj\u0105 si\u0119 zorganizowane grupy przest\u0119pcze, kt\u00f3re maj\u0105 opracowane z\u0142o\u017cone \u0142a\u0144cuchy dostaw. Globalne przychody zwi\u0105zane z tym procederem szacowane s\u0105 na miliardy euro rocznie.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Naganne, a nawet karygodne jest opryskiwanie gryki preparatami chwastob\u00f3jczymi na bazie glifosatu (Roundup i podobne) w celu r\u00f3wnoczesnego zasuszenia wszystkich ro\u015blin. Dosy\u0107 cz\u0119sto w prasie i telewizji pojawiaj\u0105 si\u0119 informacje o wycofywaniu ze sprzeda\u017cy kaszy gryczanej, w kt\u00f3rej Sanepid wykry\u0142 przekroczone st\u0119\u017cenia glifosatu. Zwi\u0105zek ten ma w\u0142a\u015bciwo\u015bci rakotw\u00f3rcze, powoduje problemy trawienne, zaburzenia hormonalne, autyzm, depresj\u0119, choroby w\u0105troby, Parkinsona i Alzheimera. Wbrew wcze\u015bniejszym informacjom jego biodegradowalno\u015b\u0107 jest dosy\u0107 powolna i przez d\u0142ugi czas mo\u017ce by\u0107 w glebie i wnika\u0107 do rosn\u0105cych na niej ro\u015blin.<\/p>\n\n\n\n

    Najwi\u0119cej pozosta\u0142o\u015bci \u015brodk\u00f3w ochrony znajduje si\u0119 na sk\u00f3rce owoc\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie jab\u0142ek i grusz. Skutecznym sposobem usuwania tych \u015brodk\u00f3w jest obieranie sk\u00f3rki lub namaczanie ca\u0142ych owoc\u00f3w w wodzie przez oko\u0142o 15 minut.<\/p>\n\n\n\n

    Negatywnym skutkiem stosowania \u015brodk\u00f3w ochrony ro\u015blin mo\u017ce by\u0107 podtruwanie lub trucie po\u017cytecznych owad\u00f3w, szczeg\u00f3lnie pszcz\u00f3\u0142, ptak\u00f3w zjadaj\u0105cych zatrute owady oraz dzikich zwierz\u0105t ro\u015blino\u017cernych. Z tego wzgl\u0119du nale\u017cy stosowa\u0107 opryski ro\u015blin, szczeg\u00f3lnie kwitn\u0105cych, tylko przed wieczorem, tj. w czasie nieaktywno\u015bci owad\u00f3w zapylaj\u0105cych, g\u0142\u00f3wnie pszcz\u00f3\u0142 i trzmieli.<\/p>\n\n\n\n

    Innym negatywnym skutkiem stosowania \u015brodk\u00f3w ochrony ro\u015blin mo\u017ce by\u0107 \u2013 podobnie jak w przypadku nawoz\u00f3w \u2013 przenikanie ich do w\u00f3d gruntowych, studni, staw\u00f3w i jezior.<\/p>\n\n\n\n

    3<\/strong>) Dodatki do \u017cywno\u015bci<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Obszerne informacje na temat dodatk\u00f3w do \u017cywno\u015bci przedstawili Agnieszka i Krzysztof Pilarscy [4]. Wed\u0142ug tych autor\u00f3w przeci\u0119tny Polak spo\u017cywa rocznie oko\u0142o 2 kg spo\u015br\u00f3d 330 r\u00f3\u017cnych, dopuszczonych przez Uni\u0119 Europejsk\u0105 dodatk\u00f3w. Dodatki te, stosowane zgodnie z przepisami, nie wp\u0142ywaj\u0105 negatywnie i nie stanowi\u0105 zagro\u017cenia dla zdrowia cz\u0142owieka. Wed\u0142ug tych autor\u00f3w \u201eprawo w \u017caden spos\u00f3b nie okre\u015bla ryzyka wynikaj\u0105cego ze stosowania jednocze\u015bnie wi\u0119cej ni\u017c jednego dodatku w porcji \u017cywno\u015bci. Stwarza to zagro\u017cenie kumulacji zwi\u0105zk\u00f3w chemicznych i dzia\u0142ania synergistycznego. Dlatego te\u017c dzia\u0142anie pojedynczego dodatku mo\u017ce nie mie\u0107 negatywnego wp\u0142ywu na organizm, ale ich suma ju\u017c tak. Szczeg\u00f3lnie nara\u017cone s\u0105 dzieci, kt\u00f3re charakteryzuj\u0105 si\u0119 mniejszym dopuszczalnym poziomem ADI <\/em>(dopuszczalnego dziennego spo\u017cycia), kt\u00f3ry wynika z mniejszej masy cia\u0142a ni\u017c osoby doros\u0142ej. W zwi\u0105zku z tym istnieje realne zagro\u017cenie dla zdrowia wynikaj\u0105ce z kumulacji dodatk\u00f3w do \u017cywno\u015bci, kt\u00f3re mog\u0105 przekroczy\u0107 sumarycznie dopuszczaln\u0105 dawk\u0119 ADI. Jednak jest to niejedyne niebezpiecze\u0144stwo, poniewa\u017c nie ka\u017cda substancja jest szkodliwa od samego pocz\u0105tku, ale w procesach metabolicznych mo\u017ce si\u0119 ni\u0105 sta\u0107 w reakcji z inn\u0105, tworz\u0105c zagro\u017cenie dla zdrowia. Kolejnym problemem staj\u0105 si\u0119 interakcje tych substancji i samej \u017cywno\u015bci z lekami, co mo\u017ce powodowa\u0107 lub wzmacnia\u0107 problemy zdrowotne w postaci astmy, reakcji alergicznych itp.<\/em>\u201d<\/p>\n\n\n\n

    Z tych wzgl\u0119d\u00f3w powinno si\u0119 ogranicza\u0107 spo\u017cycie \u017cywno\u015bci wysokoprzetworzonej, szczeg\u00f3lnie zawieraj\u0105cej du\u017c\u0105 liczb\u0119 dodatk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/a>


    Fot. 3. Dodatki do \u017cywno\u015bci [c]<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    W zestawieniu poni\u017cej przedstawiono kody i funkcje poszczeg\u00f3lnych rodzaj\u00f3w dodatk\u00f3w prezentowane w cytowanym powy\u017cej opracowaniu.<\/p>\n\n\n\n

    Kody Funkcja w \u017cywno\u015bci<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    E100\u2013E199 barwniki<\/p>\n\n\n\n

    E200\u2013E299 konserwanty<\/p>\n\n\n\n

    E300\u2013E399 antyoksydanty<\/p>\n\n\n\n

    E400\u2013E499 \u015brodki spulchniaj\u0105ce, \u017celuj\u0105ce, emulgatory i inne<\/p>\n\n\n\n

    E500\u2013E599 \u015brodki pomocnicze<\/p>\n\n\n\n

    E600\u2013E699 wzmacniacze smaku<\/p>\n\n\n\n

    E900\u2013E999 \u015brodki nab\u0142yszczaj\u0105ce, s\u0142odz\u0105ce itp.<\/p>\n\n\n\n

    E1000\u2013E1999 konserwanty, zag\u0119stniki, stabilizatory i itp.<\/p>\n\n\n\n

    Listy (nazwy chemiczne) najbardziej popularnych poszczeg\u00f3lnych rodzaj\u00f3w dodatk\u00f3w do \u017cywno\u015bci przedstawiono w publikacji [5].<\/p>\n\n\n\n

    Wed\u0142ug [6] \u201eChocia\u017c wszystkie dodatki na li\u015bcie s\u0105 zasadniczo bezpieczne, istniej\u0105 na ten temat liczne kontrowersje. Obowi\u0105zek umieszczania na etykietach numer\u00f3w E umo\u017cliwia konsumentom unikanie produkt\u00f3w, w kt\u00f3rych s\u0105 niechciane dodatki do \u017cywno\u015bci.<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Lista E nie obejmuje dodatk\u00f3w smakowo-zapachowych identycznych z naturalnymi, kt\u00f3rych zgodnie z prawem unijnym nie trzeba specyfikowa\u0107, gdy ich st\u0119\u017cenie nie przekracza 1% masy produktu.<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Dopuszczalne w Polsce ilo\u015bci dodatk\u00f3w do \u017cywno\u015bci okre\u015blaj\u0105 rozporz\u0105dzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2010 w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych<\/em>[<\/em><\/sup>oraz z dnia 22 kwietnia 2011 zmieniaj\u0105ce rozporz\u0105dzenie w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

    4)<\/strong> Leki i hormony podawane zwierz\u0119tom<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    W hodowli zwierz\u0105t, z przeznaczeniem na mi\u0119so i jego przetwory, dosy\u0107 cz\u0119sto wykorzystuje si\u0119 antybiotyki i hormony. Substancje te pozostaj\u0105 cz\u0119\u015bciowo w mi\u0119sie i jego przetworach i nie s\u0105 oboj\u0119tne dla zdrowia i \u017cycia ludzi.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/a>

    Fot. 4. Leki i hormony [d]<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Poni\u017cej przedstawiono przyk\u0142adowo cytaty z publikacji w Internecie [7].<\/p>\n\n\n\n

    \u201eBlisko 800 ton (!) antybiotyk\u00f3w podano zwierz\u0119tom hodowlanym w Polsce w 2018 r. i ta ilo\u015b\u0107 od lat systematycznie ro\u015bnie. Zajmujemy pod tym wzgl\u0119dem 4. miejsce w UE. Antybiotyki podaje si\u0119 zwierz\u0119tom z powodu z\u0142ych warunk\u00f3w, w jakich s\u0105 hodowane. Zamiast poprawi\u0107 warunki \u017cycia, problem pr\u00f3buje si\u0119 rozwi\u0105za\u0107 za pomoc\u0105 tabletki. Zwierz\u0119tom podawane s\u0105 tony lek\u00f3w, by zminimalizowa\u0107 straty w stadzie. Takie praktyki to ogromne zagro\u017cenie dla<\/em><\/p>\n\n\n\n

    zdrowia ludzi. Cz\u0119ste stosowanie antybiotyk\u00f3w sprawia, \u017ce bakterie \u201cucz\u0105 si\u0119\u201d, jak si\u0119 przed nimi chroni\u0107 i wytwarzaj\u0105 tzw. antybiotykooporno\u015b\u0107. Rosn\u0105ca antybiotykooporno\u015b\u0107 bakterii powoduje, \u017ce antybiotyki, kt\u00f3re do tej pory skutecznie zwalcza\u0142y choroby, nagle przestaj\u0105 dzia\u0142a\u0107, a infekcje u ludzi \u2014 nawet te do tej pory niegro\u017ane – staj\u0105 si\u0119 coraz trudniejsze do wyleczenia.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Hormony to substancje, kt\u00f3re pobudzaj\u0105 lub dezaktywuj\u0105 r\u00f3\u017cnorodne mechanizmy kom\u00f3rkowe w okre\u015blonych tkankach. S\u0105 one wytwarzane w organizmach ludzi i zwierz\u0105t przez wiele gruczo\u0142\u00f3w. Niekt\u00f3re hormony mog\u0105 by\u0107 wytwarzane syntetycznie w przemy\u015ble farmaceutycznym. Stosowanie hormon\u00f3w, jako dodatk\u00f3w do pasz jest zakazane prawem i krajowi producenci z regu\u0142y przestrzegaj\u0105 tego prawa. Niestety, na krajowym rynku pojawiaj\u0105 si\u0119 ta\u0144sze, importowane pasze, g\u0142\u00f3wnie z Ukrainy i Chin, w kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 hormony, g\u0142\u00f3wnie hormon wzrostu, tj. somatotropina. Spo\u017cywanie mi\u0119sa ze zwierz\u0105t karmionych pasz\u0105 z dodatkiem hormon\u00f3w mo\u017ce powodowa\u0107 nieprzewidywalne i niepo\u017c\u0105dane efekty.<\/p>\n\n\n\n

    5)<\/strong> S\u00f3l kuchenna, cukier, s\u00f3l peklowa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    S\u00f3l kuchenna (chlorek sodu – NaCl) i cukier (sacharoza \u2013 C12<\/sub>H22<\/sub>O11<\/sub>) to najbardziej popularne substancje w artyku\u0142ach spo\u017cywczych. S\u00f3l jest dobrym konserwantem i przypraw\u0105 a cukier \u2013 jednym z g\u0142\u00f3wnych sk\u0142adnik\u00f3w napoj\u00f3w (np.: kawa, herbata, kompoty, nektary, soki, Coca Cola, oran\u017cada), s\u0142odyczy (np.: cukierki, praliny, czekolady) i ciast. Chyba ju\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi ma \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce spo\u017cywanie tych substancji w nadmiarze mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 negatywnie na zdrowie.<\/p>\n\n\n\n

    Szczeg\u00f3\u0142owe opracowanie na temat soli przedstawi\u0142 Adrian Jurewicz [8]. Z opracowania tego wynika, \u017ce \u201eS\u00f3l kuchenna nie nale\u017cy do sk\u0142adnik\u00f3w zdrowej diety. W ma\u0142ych ilo\u015bciach jest jednak potrzebna organizmowi ze wzgl\u0119du na zawarto\u015b\u0107 sodu, kt\u00f3ry reguluje gospodark\u0119 wodn\u0105 organizmu.\u201d…\u201d<\/strong>S\u00f3d pochodz\u0105cy z soli kuchennej pe\u0142ni wiele wa\u017cnych funkcji w organizmie. Odpowiada przede wszystkim za regulacj\u0119 gospodarki wodnej. Wraz z potasem reguluje ci\u015bnienie osmotyczne krwi. Co wi\u0119cej, wp\u0142ywa na utrzymanie odpowiedniej pobudliwo\u015bci kom\u00f3rek nerwowych oraz mi\u0119\u015bniowych. Natomiast jod, znajduj\u0105cy si\u0119 tylko w niekt\u00f3rych rodzajach soli, jest wykorzystywany do produkcji hormon\u00f3w tarczycy, od kt\u00f3rych zale\u017cy prawid\u0142owe dzia\u0142anie uk\u0142adu nerwowego.\u201d…\u201ddziennanorma spo\u017cycia soli u osoby doros\u0142ej wynosi 5 g\u201d…<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \u201eNadmiar soli zatrzymuje wod\u0119 w naczyniach krwiono\u015bnych, a tym samym podnosi panuj\u0105ce tam ci\u015bnienie. Kiedy nerki nie radz\u0105 sobie z oczyszczaniem krwi, powstaje nadci\u015bnienie t\u0119tnicze, czyli g\u0142\u00f3wna przyczyna zawa\u0142u<\/em> <\/p>\n\n\n\n

    serca i udaru m\u00f3zgu.<\/em> Co ciekawe, zdaniem specjalist\u00f3w, s\u00f3l mo\u017ce te\u017c wp\u0142ywa\u0107 na powstawanie nowotwor\u00f3w \u017co\u0142\u0105dka, cukrzycy typu 2, oty\u0142o\u015bci, a tak\u017ce powodowa\u0107 udary m\u00f3zgu i zwi\u0119ksza\u0107 dra\u017cliwo\u015b\u0107 systemu nerwowego. Do negatywnych dzia\u0142a\u0144 soli nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c zaliczy\u0107 wyp\u0142ukiwanie wapnia z organizmu, co z kolei mo\u017ce przyczynia\u0107 si\u0119 do zachorowania na osteoporoz\u0119, poniewa\u017c nerki wydalaj\u0105c s\u00f3d z organizmu, wydalaj\u0105 te\u017c wap\u0144.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \u201dNadmiar soli u dzieci op\u00f3\u017ania dojrzewanie\u201d…\u201eDu\u017co soli i ma\u0142o potasu najbardziej zab\u00f3jcze dla serca.\u201d…\u201dZredukowanie ilo\u015bci soli mo\u017ce zapobiec rakowi \u017co\u0142\u0105dka.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

    W wielu pokarmach s\u00f3l mo\u017cna zast\u0105pi\u0107 zio\u0142ami, takimi jak: estragonem, tymianek, bazylia.<\/p>\n\n\n\n

    Cukier<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Cukry, to grupa zwi\u0105zk\u00f3w organicznych zwanych w\u0119glowodanami. W\u015br\u00f3d tych zwi\u0105zk\u00f3w wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 cukry proste zwane monosacharydami (glukoza, fruktoza i galaktoza), dwucukry (sacharoza, laktoza i maltoza) oraz wielocukry (skrobia, glikogen,). Znajduj\u0105 si\u0119 one w owocach, warzywach, miodzie, zbo\u017cach, ziemniakach, mleku i jego przetworach. W organizmie cz\u0142owieka, w procesie trawienia po\u017cywienia, cukry rozk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na glukoz\u0119, kt\u00f3ra jest podstawowym \u201epaliwem\u201d od\u017cywiaj\u0105cym wszystkie kom\u00f3rki. Sam m\u00f3zg potrzebuje do funkcjonowania oko\u0142o 130 gram\u00f3w glukozy na dob\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    Rol\u0119 cukr\u00f3w w od\u017cywianiu ludzi przedstawiono w publikacji [9], kt\u00f3r\u0105 zacytowano poni\u017cej.<\/p>\n\n\n\n

    \u201eCukry s\u0105 rodzajem prostych w\u0119glowodan\u00f3w, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105 naturalnie w niekt\u00f3rych produktach spo\u017cywczych i napojach. S\u0105 r\u00f3wnie\u017c dodatkiem do niekt\u00f3rych produkt\u00f3w spo\u017cywczych i napoj\u00f3w.<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Czy cukier szkodzi zdrowiu?<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

    Dietetycy podkre\u015blaj\u0105, \u017ce nie nale\u017cy eliminowa\u0107 z diety produkt\u00f3w zawieraj\u0105cych naturalny cukier. Naturalne cukry wyst\u0119puj\u0105ce w produktach mlecznych, owocach, warzywach czy orzechach uznawane s\u0105 przez dietetyk\u00f3w za mniej szkodliwe od cukru rafinowanego. Cukier rafinowany powstaje po ekstrakcji naturalnych cukr\u00f3w. Zawiera go du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 dost\u0119pnej w sklepach \u017cywno\u015bci. Popularne przyk\u0142ady tego cukru to sacharoza, czyli zwyk\u0142y bia\u0142y cukier i syrop glukozowo-fruktozowy. Spo\u017cywanie rafinowanego cukru wi\u0105\u017ce si\u0119 z wi\u0119kszym ryzykiem wyst\u0119powania chor\u00f3b, takich jak:<\/em><\/p>\n\n\n\n