{"id":12609,"date":"2023-04-22T15:06:34","date_gmt":"2023-04-22T13:06:34","guid":{"rendered":"https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=12609"},"modified":"2023-05-05T17:48:15","modified_gmt":"2023-05-05T15:48:15","slug":"ii-wojna-swiatowa-wspomnienia-i-wybrane-dane-archiwalne-dotyczace-wezewa-i-okolic","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=12609","title":{"rendered":"II wojna \u015bwiatowa – wspomnienia i wybrane dane archiwalne dotycz\u0105ce W\u0119\u017cewa i okolic"},"content":{"rendered":"\n

Krzysztof Wyszkowski<\/p>\n\n\n\n

Wst\u0119p<\/p>\n\n\n\n

Druga wojna \u015bwiatowa pojawi\u0142a si\u0119 kilkakrotnie na \u0142amach naszej strony internetowej w artyku\u0142ach, takich jak np.: \u201dStanis\u0142awa Halina Za\u0142\u0119ska \u2013 Powr\u00f3ci\u0142, by zgin\u0105\u0107<\/strong>\u201d https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=6292<\/em><\/a>)\u201d, \u201e Nasz Ksi\u0105dz\u201d ks. Jan Karwowski \u2013 proboszcz w Krasnem od 18.07.1932 r. do 11.01.1940 r.\u201d <\/strong>https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=9742<\/em><\/a>), oraz Szko\u0142a Powszechna w W\u0119\u017cewie 1921 – 1939<\/strong>\u201d (https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=12392<\/em><\/a>). Wynika z nich, jaki wielki \u015blad pozostawi\u0142a w naszej lokalnej historii ta wojna, a szczeg\u00f3lnie jej pocz\u0105tek i koniec. Na postawie opowiada\u0144 naszych bliskich, kt\u00f3re od dzieci\u0144stwa towarzyszy\u0142y nam w naszych domach, wida\u0107 ogrom prze\u017cy\u0107, jakich do\u015bwiadczyli nasi rodzice i dziadkowie w czasie wojny i okupacji. Mo\u017cemy tylko cz\u0119\u015bciowo wyobrazi\u0107 sobie ogrom tragedii i traumy, jaka ich spotka\u0142a. My, nast\u0119pne pokolenie, pami\u0119taj\u0105c to, co prze\u017cyli nasi przodkowie, te\u017c prze\u017cywamy to razem z nimi, nawet dzi\u015b. Ten artyku\u0142 jest tylko pr\u00f3b\u0105 naszkicowania obrazu, co si\u0119 dzia\u0142o w naszej wsi i okolicy w tamtym czasie. Nie jest to pr\u00f3ba ca\u0142o\u015bciowego podsumowania lat 1939-1945, tylko kolejny opis niekt\u00f3rych wydarze\u0144, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce w naszej miejscowo\u015bci, oraz historie niekt\u00f3rych os\u00f3b, kt\u00f3re \u017cy\u0142y w tym okresie w W\u0119\u017cewie. Przedstawione w niniejszym artykule tabele nr 1, 2, 3 i 4, sporz\u0105dzone na podstawie danych z dokument\u00f3w archiwalnych, przedstawiaj\u0105 tylko w cz\u0119\u015bci ogrom prze\u015bladowa\u0144 i martyrologii mieszka\u0144c\u00f3w W\u0119\u017cewa. Trzeba pami\u0119ta\u0107 i podkre\u015bli\u0107, \u017ce w okresie okupacji niemieckiej i sowieckiej takie losy dotyczy\u0142y tak\u017ce innych mieszka\u0144c\u00f3w gminy Krasne i naszego powiatu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Mapa W\u0119\u017cewa i okolic z 1940 roku<\/strong><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wspomnienia i dane archiwalne<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tu\u017c przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej og\u0142oszono powszechn\u0105 mobilizacj\u0119 m\u0119\u017cczyzn, r\u00f3wnie\u017c z W\u0119\u017cewa. Do armii polskiej wcielono lub ju\u017c s\u0142u\u017cy\u0142o kilkana\u015bcie os\u00f3b, mi\u0119dzy innymi Antoni Zarodkiewicz, Jan Ot\u0142owski, J\u00f3zef Bartosiewicz i Franciszek Go\u0142ota. Do s\u0142u\u017cby pomocniczej, np. do kopania okop\u00f3w pod M\u0142aw\u0105, wezwano mi\u0119dzy innymi kombatant\u00f3w wojny polsko-bolszewickiej Leopolda B\u0142aszczaka i Antoniego Zarodkiewicza.<\/p>\n\n\n\n

1 wrze\u015bnia<\/strong>, od rana zwarte formacje samolot\u00f3w niemieckich kierowa\u0142y si\u0119 na po\u0142udnie. S\u0142ycha\u0107 by\u0142o eksplozje i pog\u0142os dudnienia wybuch\u00f3w na p\u00f3\u0142nocy. Dzieci zosta\u0142y w domach zamiast i\u015b\u0107 na rozpocz\u0119cie roku szkolnego. W\u015br\u00f3d doros\u0142ych zapanowa\u0142 niepok\u00f3j i zacz\u0119to po\u015bpiesznie i w tajemnicy pakowa\u0107 i zakopywa\u0107 cenniejsze rzeczy. Zrobili to mi\u0119dzy innymi stra\u017cacy z OSP w W\u0119\u017cewie, zakopuj\u0105c wa\u017cniejszy sprz\u0119t stra\u017cacki, i proboszcz w Kranem – zamurowuj\u0105c w podziemiach ko\u015bcio\u0142a ukryte w trumnie \u015bwi\u0119te relikwie i precjoza. Czyniono to z przezorno\u015bci (tzw. \u201em\u0105dro\u015b\u0107 ludowa\u201d) i po namowach starszych mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy prze\u017cyli dwie wojny i rewolucj\u0119. Mimo ogromnej propagandy rz\u0105dowej, typu \u201enie oddamy nawet guzika\u201d itp., ludzie wiedzieli swoje. Odg\u0142osy wybuch\u00f3w by\u0142y coraz g\u0142o\u015bniejsze, coraz wi\u0119cej os\u00f3b ucieka\u0142o w kierunku Warszawy, u niekt\u00f3rych ludzi wida\u0107 by\u0142o panik\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>


Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jana Chrzciciela, pl. Ludwika Krasi\u0144skiego<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
Micha\u0142 Marian Grzybowski, Martyrologium Duchowie\u0144stwa Diecezji P\u0142ockiej w latach II wojny \u015awiatowej 1939-1945<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

2 – 3 wrze\u015bnia<\/strong> przysz\u0142o polecenie wojskowych o ewakuacji ludno\u015bci do nast\u0119pnej miejscowo\u015bci na po\u0142udnie, o \u201ekilometr wstecz\u201d. Ca\u0142e rodziny przenios\u0142y si\u0119 do Mosak, a te co nie zmie\u015bci\u0142y si\u0119 pow\u0119drowa\u0142y do Zalesia. Mieszka\u0144cy Zalesia i Mosak zrobili to samo, przenie\u015bli si\u0119 dalej na po\u0142udnie. Od pierwszych godzin wojny ca\u0142y czas lata\u0142y samoloty niemieckie w stron\u0119 Warszawy, by j\u0105 bombardowa\u0107. Niekt\u00f3rzy z mieszka\u0144c\u00f3w W\u0119\u017cewa i okolicznych miejscowo\u015bci, uciekali dalej w stron\u0119 Pu\u0142tuska, kt\u00f3ry te\u017c p\u0142on\u0105\u0142 od bomb. Nierzadko kolumny uciekinier\u00f3w by\u0142y ostrzeliwane przez niemieckie samoloty, pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze ofiary nalot\u00f3w, chowano je w po\u015bpiechu lub zabierano na wozy. Kilka kilometr\u00f3w przed Pu\u0142tuskiem, widz\u0105c \u0142uny nad miastem, w gronie uciekinier\u00f3w postanowiono, \u017ce trzeba kierowa\u0107 si\u0119 w kierunku Wyszkowa, na wsch\u00f3d i dalej w bezpieczne miejsce. Jakie by\u0142o ich zdziwienie i przera\u017cenie, gdy pojawi\u0142y si\u0119 osoby w\u0142a\u015bnie uciekaj\u0105ce z Wyszkowa, kt\u00f3ry tak\u017ce p\u0142on\u0105\u0142. W szeregach uciekinier\u00f3w rozbrzmiewa\u0142y przera\u017caj\u0105ce s\u0142owa \u201eWyszk\u00f3w p\u0142onie, Wyszk\u00f3w p\u0142onie, tam s\u0105 Niemcy\u201d. W og\u00f3lnej rozpaczy i za\u0142amaniu wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w W\u0119\u017cewa postanowi\u0142a wraca\u0107 do dom\u00f3w. Niekt\u00f3rzy postanowili kontynuowa\u0107 podr\u00f3\u017c na wsch\u00f3d. Ci, co wracali przedzierali si\u0119 nocami w\u015br\u00f3d cofaj\u0105cego si\u0119 wojska polskiego i nacieraj\u0105cego niemieckiego. Ba\u0142agan by\u0142 przeogromny, cz\u0119sto rodziny gubi\u0142y swoich cz\u0142onk\u00f3w, s\u0142ycha\u0107 by\u0142o nawo\u0142ywania imion bliskich i pytania o nich przechodz\u0105cych ludzi. Doro\u015bli i dzieci p\u0142akali z bezsilno\u015bci i strachu, kt\u00f3ry ogarnia\u0142 uciekinier\u00f3w. Przera\u017cone byd\u0142o rycza\u0142o, a zwierz\u0119ta gospodarskie biega\u0142y luzem. Skowyt i szczekanie ps\u00f3w, kt\u00f3re towarzyszy\u0142y uchod\u017acom, dope\u0142nia\u0142y obraz mro\u017c\u0105cy krew w \u017cy\u0142ach. Niekt\u00f3re konie w zaprz\u0119gach pad\u0142y od kul lub z wyczerpania albo zosta\u0142y zarekwirowane przez wojsko. Nie robi\u0142y wra\u017cenia na wojskowych p\u0142acz i lament ojc\u00f3w i matek, \u017ce nie b\u0119d\u0105 mieli jak dostarczy\u0107 dzieci i \u201emaj\u0105tek\u201d do domu. Nie by\u0142o wyj\u015bcia, trzeba by\u0142o ci\u0105gn\u0105\u0107 wozy samemu. I taka podr\u00f3\u017c trwa\u0142a kilka dni i nocy. Brudni, wyczerpani i przera\u017ceni dotarli do dom\u00f3w, do siebie na wsi, gdzie jeszcze zastali mieszka\u0144c\u00f3w \u017bbik, kt\u00f3rzy te\u017c byli w nie lepszej sytuacji, poniewa\u017c wygnano ich z domu a na ich miejsce przybyli mieszka\u0144cy Gostkowa.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Dawny pa\u0142ac w Krasnem, ul. Adama Mickiewicza<\/strong><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

4-wrze\u015bnia<\/strong> rano na naszych terenach by\u0142y jeszcze wojska polskie. Cz\u0119\u015b\u0107 Mazowieckiej Brygady Kawalerii obsadza\u0142a stanowiska wzd\u0142u\u017c linii Szwejki \u2013 Krasne \u2013 W\u0119\u017cewo – \u017bbiki, a cz\u0119\u015b\u0107 by\u0142a wysuni\u0119ta a\u017c do lasu opinog\u00f3rskiego. Polska odwodowa 8 Dywizja Piechoty przez kr\u00f3tki czas pr\u00f3bowa\u0142a powstrzyma\u0107 natarcie niemieckie na kierunku ciechanowskim, w okolicy Woli Wierzbowskiej i drogi od strony Gruduska. Pr\u00f3ba za\u0142ama\u0142a si\u0119, pod wp\u0142ywem sp\u00f3\u017anionych rozkaz\u00f3w i z\u0142ego wgl\u0105du sytuacyjnego. Mogli tylko obstawi\u0107 odwr\u00f3t i spowolni\u0107 nieprzyjaciela, by nie okr\u0105\u017cy\u0142 zgrupowania wojsk pod M\u0142aw\u0105. W tym dniu Mazowiecka Brygada Kawalerii dosta\u0142a rozkaz, by wycofa\u0107 si\u0119 do Pu\u0142tuska i tam zorganizowa\u0107 obron\u0119. Cz\u0119\u015b\u0107 rannych kawalerzyst\u00f3w, lub tych, kt\u00f3rzy utracili konie, zosta\u0142a w domach lub w remizach w W\u0119\u017cewie i Krasnem. P\u00f3\u017aniej Niemcy przewie\u017ali rannych z W\u0119\u017cewa do Krasnego i prawdopodobnie zamordowali. Zostali oni pochowani w bezimiennym grobie na cmentarzu w Krasnem jak tak\u017ce ci co zgin\u0119li w dzia\u0142aniach wojennych . Jednego z \u017co\u0142nierzy pochowano w lesie, naprzeciwko cmentarza, prawdopodobnie z rozkazu niemieckiego. Pozostali \u017co\u0142nierze polegli we wrze\u015bniu zostali pochowani na cmentarzu w Zielonej.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Cmentarz w Zielonej \u2013 Pomnik ofiar niemieckich i rosyjskich<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Po przej\u015bciu polskich i niemieckich oddzia\u0142\u00f3w rodzice J\u00f3zefa B\u0142aszczaka, Janina i Damazy, kt\u00f3rzy szukali schronienia w Mosakach, postanowili wys\u0142a\u0107 syna z powrotem do W\u0119\u017cewa, by zobaczy\u0142, co si\u0119 dzieje? Rozkaz ewakuacji by\u0142 nag\u0142y, uciekali bardzo szybko i mieli ma\u0142o \u017cywno\u015bci. Po przybyciu do W\u0119\u017cewa, 19-letni J\u00f3zef zobaczy\u0142 dom pe\u0142ny mieszka\u0144c\u00f3w \u017bbik\u00f3w, kt\u00f3rzy dostali takie samo polecenie przemieszczenia si\u0119 na po\u0142udnie. Uchod\u017acy ze \u017bbik\u00f3w, po ucieczce \u017co\u0142nierzy polskich, postanowili powr\u00f3ci\u0107 do swoich dom\u00f3w. J\u00f3zef postanowi\u0142 przekra\u015b\u0107 si\u0119 do Mosak i zanie\u015b\u0107 t\u0119 informacj\u0119 do rodzic\u00f3w. W czasie marszu, gdy by\u0142 przed Helenowem, zosta\u0142 zatrzymany a nast\u0119pnie aresztowany przez patrol niemiecki, pod zarzutem szpiegostwa na rzecz wojska polskiego. Jedynym powodem podejrzenia o szpiegostwo by\u0142y wysokie buty, tzw. oficerki. Zosta\u0142 zamkni\u0119ty na poddaszu jednego z dom\u00f3w w Krasnem, prawdopodobnie w urz\u0119dzie gminnym. Znajomy wo\u017any tego urz\u0119du, by\u0142 przera\u017cony zaistnia\u0142\u0105 sytuacj\u0105, ostrzeg\u0142 J\u00f3zefa by ucieka\u0142. Poniewa\u017c Niemcy rozstrzeliwuj\u0105 bez s\u0105du podejrzanych o szpiegostwo. Powiedzia\u0142, \u017ce patrole niemieckie przywioz\u0142y kilku rannych \u017co\u0142nierzy polskich i maj\u0105 ich rozstrzela\u0107 na podw\u00f3rku przed urz\u0119dem. J\u00f3zef d\u0142ugo szamota\u0142 si\u0119 z krat\u0105 umieszczon\u0105 w oknie na poddaszu. A \u017ce mia\u0142 szcz\u0119\u015bcie i by\u0142 m\u0142odym i silnym m\u0119\u017cczyzn\u0105, krata pu\u015bci\u0142a i przecisn\u0105\u0142 si\u0119 przez w\u0105skie okno, a za nim jeszcze kilku m\u0119\u017cczyzn. W og\u00f3lnym zamieszaniu, przy odg\u0142osach nocnych nawo\u0142ywa\u0144 oraz strza\u0142\u00f3w karabinowych, jak sam m\u00f3wi\u0142, cudem dotar\u0142 do lasu. Tej samej nocy, pobieg\u0142 do domu w Mosakach, gdzie byli jego rodzice i rodze\u0144stwo. Tam opowiedzia\u0142 ca\u0142e zaj\u015bcie, dosta\u0142 ciep\u0142e ubranie, \u017cywo\u015b\u0107 i szybko uciek\u0142 z powrotem do lasu, gdy\u017c obawia\u0142 si\u0119 pogoni. W lesie przebywa\u0142 kilka tygodni. Od czasu do czasu przychodzi\u0142 do domu po \u017cywno\u015b\u0107 lub dostarcza\u0142o mu j\u0105 jego rodze\u0144stwo. Gdy zauwa\u017cono, \u017ce nikt o niego nie pyta wr\u00f3ci\u0142 do W\u0119\u017cewa. Nieco p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 skierowany do pracy przymusowej w folwarku w \u017bbikach, na tzw. szarwarki.<\/p>\n\n\n\n

Ci z mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy we wrze\u015bniu zostali w swoich zagrodach w W\u0119\u017cewie, widzieli odwr\u00f3t naszych wojsk i przemarsz wojsk niemieckich i mogli por\u00f3wna\u0107 r\u00f3\u017cnice jak dzieli\u0142y te armie. Nasza armia sk\u0142ada\u0142a si\u0119 przewa\u017cnie z konnych oddzia\u0142\u00f3w, niemiecka w wi\u0119kszo\u015bci ze zmotoryzowanych. Wiele os\u00f3b widzia\u0142o pierwszy raz w \u017cyciu tyle sprz\u0119tu mechanicznego i od razu zrozumia\u0142o, \u017ce koniec walk jest bliski. Z opowie\u015bci rodzic\u00f3w i swoich do\u015bwiadcze\u0144 wiedzieli, co oznacza okupacja niemiecka, bo znali j\u0105 z I wojny \u015bwiatowej. Wi\u0119c nie obawiali si\u0119 zbytnio o sw\u00f3j los, jak sami m\u00f3wili najgorszy w wojnie jest przemarsz wojsk. No c\u00f3\u017c, kto m\u00f3g\u0142 przypuszcza\u0107 jak bardzo si\u0119 mylili.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Cmentarz ofiar zbrodni hitlerowskiej Stutthof ( zdj\u0119cia Teresy Wi\u015bniewskiej)<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W\u0142adze okupacyjne dzia\u0142a\u0142y bardzo szybko. Ju\u017c w pierwszych dniach najazdu hitlerowskiego na Polsk\u0119, Krasne zosta\u0142o zaj\u0119te przez hitlerowski Wehrmacht, a w pa\u017adzierniku rozpocz\u0105\u0142 urz\u0119dowanie gauleiter Erich Koch. P\u00f3\u017aniej, na jego rozkaz sp\u0119dzeni \u017bydzi rozebrali zabytkowy dw\u00f3r i skopali woko\u0142o ziemi\u0119 w poszukiwaniu skarb\u00f3w rzekomo tu ukrytych. Na miejscu dworu zosta\u0142a wzniesiona nowoczesna rezydencja gauleitera, urz\u0105dzona z przepychem, z betonowymi schronami.<\/p>\n\n\n\n

Pod koniec wrze\u015bnia i na pocz\u0105tku pa\u017adziernika 1939 r. pierwsza grupa os\u00f3b z W\u0119\u017cewa zosta\u0142a skierowana do pracy przymusowej w maj\u0105tku w Krasnem, \u017bbikach, Augustowie i Pionkach (Gmina Go\u0142ymin).<\/p>\n\n\n\n

Jedn\u0105 z pierwszych by\u0142a o\u015bmioletnia Halina, c\u00f3rka Janiny i Damazego B\u0142aszczak\u00f3w, urodzona 1.01.1931 r.. Do pracy przymusowej w maj\u0105tku Krasne, ju\u017c od wrze\u015bnia i pa\u017adziernika 1939 r., przydzielono osoby nieletnie. W dost\u0119pnych dokumentach znaleziono dane os\u00f3b, kt\u00f3rych list\u0119 przedstawiono w tabeli nr 1. Lista ta mo\u017ce by\u0107 niekompletna.<\/p>\n\n\n\n

Tabela nr 1. Osoby z W\u0119\u017cewa pracuj\u0105ce przymusowo na terenie obecnej Polski (te znane)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
Lp<\/strong>.<\/td>Imi\u0119 i Nazwisko (po<\/strong> m\u0119\u017cu)<\/strong><\/td>Imi\u0119 ojca<\/strong><\/td>Data urodzenia<\/strong><\/td>Czas pracy przymusowej<\/strong><\/td>Miejsce pracy przymusowej<\/strong><\/td>Data \u015bmierci<\/strong><\/td><\/tr>
1<\/td>Halina B\u0142aszczak (Za\u0142\u0119ska)<\/td>Damazy<\/td>1.01.1931<\/td>1939\/09 1945\/01<\/td>Krasne<\/td>
<\/td><\/tr>
2<\/td>J\u00f3zef B\u0142aszczak<\/td>Damazy<\/td>25.05.1919<\/td>1939\/10 1945\/01<\/td>\u017bbiki<\/td>29.12.2004<\/td><\/tr>
3<\/td>Honorata (Winnicka)<\/td>Aleksander<\/td>26.11.1923<\/td>1939\/10 1945\/01<\/td>Krasne<\/td>
<\/td><\/tr>
4<\/td>Teresa Koz\u0142owska (Go\u0142ota)<\/td>Konstanty<\/td>28.09.1929<\/td>1939\/10 1945\/01<\/td>Krasne<\/td>29.01.2007<\/td><\/tr>
5<\/td>Walentyna (Usi\u0105dek)<\/td>Henryk<\/td>27.07.1930<\/td>1939\/10 1944\/12<\/td>Krasne<\/td>7.01.2002<\/td><\/tr>
6<\/td>Apolonia (Lasota)<\/td>Bonifacy<\/td>15.07.1930<\/td>1940\/01 1945\/01<\/td>Krasne<\/td>
<\/td><\/tr>
7<\/td>Helena (B\u0142aszczak)<\/td>Pawe\u0142<\/td>2.03.1930<\/td>1940\/01 1945\/01<\/td>Krasne<\/td>
<\/td><\/tr>
8<\/td>Aurelia Kacprzak (Ostrowska)<\/td>Jacek<\/td>31.03.1926<\/td>1939\/09 1942\/03<\/td>August\u00f3w ( gm. Krasne)<\/td>27.07.2002<\/td><\/tr>
9<\/td>Miron Szczyglak<\/td>Bonifacy<\/td>26.10.1928<\/td>1940\/10 1944\/10<\/td>August\u00f3w<\/td>3.04.2000<\/td><\/tr>
10<\/td>Tadeusz Koz\u0142owski<\/td>Konstanty<\/td>15.05.1928<\/td>1940\/01 1944\/05<\/td>August\u00f3w<\/td>5.11.2007<\/td><\/tr>
11<\/td>Witold Grzeszczak<\/td>Walenty<\/td>1.03.1926<\/td>1939\/10 1945\/01<\/td>\u017bbiki<\/td>
<\/td><\/tr>
12<\/td>Aleksander Grzeszczak<\/td>Jan<\/td>20.08.1926<\/td>1939\/10 1942\/08<\/td>Pionki gm. Go\u0142ymin<\/td>5.09.1998<\/td><\/tr>
13<\/td>Jan Ot\u0142owski (p. tab. nr.3)<\/td>Wojciech<\/td>24.11.1914<\/td>1942\/05 1942\/08<\/td>Ciechan\u00f3w<\/td>
<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Ju\u017c od pocz\u0105tku wojny za lini\u0105 frontu dzia\u0142a\u0142y specjalne grupy Niemc\u00f3w i ich pomocnik\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli przygotowane listy os\u00f3b do aresztowania, mi\u0119dzy innymi nauczycieli, sklepikarzy, ksi\u0119\u017cy a tak\u017ce tych, kt\u00f3rzy sko\u0144czyli wi\u0119cej ni\u017c 4 klasy szko\u0142y powszechnej. Nast\u0119pnie osoby te by\u0142y przewo\u017cone do oboz\u00f3w przej\u015bciowych i tam dokonywano selekcji, albo do obozu koncentracyjnego, albo wyw\u00f3z do lasu i tam rozstrzelanie.<\/p>\n\n\n\n

Aresztowano i wywieziono nauczycieli ze szk\u00f3\u0142 z gminy Krasne, mi\u0119dzy innymi kierownika szko\u0142y powszechnej w W\u0119\u017cewie Ludwika Milewskiego, kt\u00f3ry zosta\u0142 zamordowany w Dzia\u0142dowie. Nauczyciel tej szko\u0142y – Szczepan W\u00f3jcik prze\u017cy\u0142 dwa obozy koncentracyjne (https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=12392<\/a>). Ksi\u0119dza proboszcza Jan Karwowskiego Niemcy aresztowali w pa\u017adzierniku, wypu\u015bcili go, by nast\u0119pnie znowu aresztowa\u0107 i zg\u0142adzi\u0107 w Lasach O\u015bcis\u0142owskich (https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=9742<\/a>). W nast\u0119pnych miesi\u0105cach Niemcy zaproponowali \u201eleczenie\u201d dla os\u00f3b niepe\u0142nosprawnych, poniewa\u017c w Polsce jest \u201ezacofanie\u201d. Osoby te zosta\u0142y wszystkie zamordowane i pochowane w lasach za Makowem Mazowieckim i Ciechanowem. Te wszystkie wydarzenia by\u0142y ogromnym szokiem dla wszystkich, nie chciano w nie wierzy\u0107, lecz wkr\u00f3tce wszystko si\u0119 potwierdzi\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
O\u015bwiadczenie Jana Ot\u0142owskiego, stycze\u0144 1973 r. (\u015bwiadectwo zbrodni niemieckiej)<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Takie by\u0142y pierwsze dni i miesi\u0105ce wojny i okupacji niemieckiej. Ludno\u015b\u0107 dowiedzia\u0142a si\u0119, \u017ce wszyscy b\u0119d\u0105 pracowa\u0107 na rzecz III Rzeszy niemieckiej i jej potencja\u0142u militarnego. Zniesiono prawo w\u0142asno\u015bci obywateli polskich, wszystko nale\u017ca\u0142o do Niemc\u00f3w. W\u0119\u017cewo przydzielono do Prus Wschodnich w ramach nowej rejencji ciechanowskiej. Zacz\u0119\u0142y si\u0119 kontrybucje, podatki i inne obowi\u0105zkowe daniny, z kt\u00f3rych trzeba by\u0142o si\u0119 bezwzgl\u0119dnie wywi\u0105zywa\u0107. Krawiec z W\u0119\u017cewa, Pan Konstanty Koz\u0142owski zosta\u0142 wyznaczony do przymusowej, bezp\u0142atnej naprawy mundur\u00f3w niemieckich \u017co\u0142nierzy i gestapo, w siedzibie Ericha Kocha w Krasnem. Wykorzystywano Go r\u00f3wnie\u017c do szycia ubra\u0144, g\u0142\u00f3wnie dla rodziny gaulaitera. Jedyn\u0105 gratyfikacj\u0105 za t\u0119 prac\u0119 by\u0142y od czasu do czasu produkty \u017cywno\u015bciowe, w tym wojskowe konserwy, stanowi\u0105ce nadwy\u017cki u gaulajtera. Dzieci Pana Konstantego Teresa i Tadeusz by\u0142y skierowane do prac w maj\u0105tku August\u00f3w (p.tab. nr 1).<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Podanie weryfikacyjne J\u00f3zefa B\u0142aszczaka <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
Formularz Jana Ot\u0142owskiego z „Arolsen Arcives”<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Zapanowa\u0142 terror, a szczeg\u00f3lnie przybra\u0142 na sile, kiedy w Bogatem zakwaterowa\u0142o si\u0119 gestapo. Patrole konne niemieckiej policji zwiastowa\u0142y wszystko to, co najgorsze dla mieszka\u0144c\u00f3w, tj. bicie, o\u015bmieszanie i aresztowania z byle powodu. Tak wspomina\u0142 Pan Stanis\u0142aw Wenda: \u201e<\/strong>Niemiec je\u017adzi\u0142 konno, komendant – niejaki Gacki – taki wysoki dra\u0144. Prawie co drugi dzie\u0144 przyje\u017cd\u017cali do W\u0119\u017cewa zarekwirowan\u0105 bryk\u0105 (bryczk\u0105) od ksi\u0119dza proboszcza z Bogatego. Zawsze we trzech je\u017adzili, by\u0142 jeszcze ochroniarz i furman\u201d<\/strong><\/em>.<\/em> Jesieni\u0105 1940 r. zacz\u0119\u0142y si\u0119 wysiedlenia ludzi, ca\u0142ych wsi, na przyk\u0142ad wzd\u0142u\u017c linii kolejowej do Ciechanowa i Przasnysza. Osoby te zosta\u0142y przeniesione do Generalnej Guberni w okolice Cz\u0119stochowy, cz\u0119sto bez dokument\u00f3w, a to oznacza\u0142o ob\u00f3z koncentracyjny. W\u015br\u00f3d ludzi wysiedlonych byli uciekinierzy, kt\u00f3rzy ukrywali si\u0119, mi\u0119dzy innymi w W\u0119\u017cewie. Histori\u0119 takiej rodziny opisa\u0142a Halina Za\u0142\u0119ska w artykule pt:\u201ePowr\u00f3ci\u0142, by zgin\u0105\u0107\u201d (https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=6292<\/a>). Na miejsce os\u00f3b wyp\u0119dzonych mieli przyby\u0107 osadnicy niemieccy, lecz do tego nie dosz\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Wczesn\u0105 wiosn\u0105 1941 r., tu\u017c przed \u015bwi\u0119tami wielkanocnymi, pojawi\u0142o si\u0119 w W\u0119\u017cewie du\u017co policji i wojska niemieckiego. Do wybranych dom\u00f3w wchodzono i dokonywano aresztowa\u0144. Do wyjazdu na roboty wyznacza\u0142 so\u0142tys i to prawdopodobnie by\u0142o jego najgorszym obowi\u0105zkiem. Ca\u0142e rodziny by\u0142y wywo\u017cone na przymusowe roboty do Prus Wschodnich (tabela nr 2.)<\/strong>. \u015arodkiem transportu pocz\u0105tkowo by\u0142y ci\u0119\u017car\u00f3wki, a p\u00f3\u017aniej kolej w\u0105skotorowa z Krasnego. Nasi mieszka\u0144cy zostali wywiezieni w okolice dzisiejszego Kaliningradu. Przydzielono ich do pracy w rolnictwie u lokalnych niemieckich gospodarzy, tzw. bauer\u00f3w. Praca by\u0142a ci\u0119\u017cka i niemieccy rolnicy nie zwa\u017cali na choroby czy wypadki pracownik\u00f3w przymusowych, byli na ich miejsce nast\u0119pni. Ka\u017cde niepos\u0142usze\u0144stwo by\u0142o karane. Po poskar\u017ceniu si\u0119 gospodarza na polskiego pracownika przyje\u017cd\u017ca\u0142a lokalna policja i przewo\u017cono go do obozu koncentracyjnego. Najci\u0119\u017csz\u0105 z mo\u017cliwych prac, jaka by\u0142a do wykonania, to pog\u0142\u0119bianie staw\u00f3w i jezior hodowlanych oraz kana\u0142\u00f3w nawadniaj\u0105cych. Narz\u0119dziem do tych prac by\u0142 zazwyczaj drewniany szpadel. Najgorzej mia\u0142y jak zwykle dzieci, kt\u00f3re te\u017c musia\u0142y ci\u0119\u017cko pracowa\u0107. Ich m\u0142ode organizmy nie by\u0142y przyzwyczajone do tak ci\u0119\u017ckiej pracy, co p\u00f3\u017aniej, w wieku doros\u0142ym, skutkowa\u0142o wieloma dolegliwo\u015bciami. Jednak nasi mieszka\u0144cy w wi\u0119kszo\u015bci przystosowali si\u0119 do tych warunk\u00f3w i przetrwali do ko\u0144ca wojny.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>
\n

Franciszek Go\u0142ota<\/strong> \u2013 kr\u00f3tka biografia <\/p>\n\n\n\n

\u017by\u0142 w latach 29.01.1914 \u2013 22.03.1986. Jego rodzice to Mateusz i Bronis\u0142awa. Urodzi\u0142 si\u0119 i wychowa\u0142 w W\u0119\u017cewie. Ucz\u0119szcza\u0142 do Szko\u0142y Powszechnej w W\u0119\u017cewie i pomaga\u0142 rodzicom w gospodarstwie. Ju\u017c wiosn\u0105 1939r., w wieku 25 lat zosta\u0142 obj\u0119ty powszechnym (tajnym podzielonym na etapy ) poborem wojskowym i przydzielony do nowo formowanej jednostki w Wilnie. By\u0142a to prawdopodobnie 35 Dywizja Piechoty, kt\u00f3ra powsta\u0142a w pierwszym rzucie mobilizacyjnym. Przez ca\u0142y wrzesie\u0144 1939 r. dywizja ta cofa\u0142a si\u0119 z p\u00f3\u0142nocy na po\u0142udnie od Bia\u0142egostoku po Lw\u00f3w. Docieraj\u0105c do Lwowa 13 wrze\u015bnia wspar\u0142a obro\u0144c\u00f3w miasta. W obronie Lwowa walczy\u0142a z wojskami niemieckimi i sowieckimi. Nast\u0119pnie podj\u0119\u0142a pr\u00f3b\u0119 przebicia si\u0119 na W\u0119gry. Na granicy zosta\u0142a jego jednostka zosta\u0142a rozformowana i ka\u017cdy z \u017co\u0142nierzy szeregowych m\u00f3g\u0142 si\u0119 uda\u0107 gdzie chce. Franciszek powr\u00f3ci\u0142 przez okupowany kraj do W\u0119\u017cewa. Przed \u015bwi\u0119tami w 1941 roku ca\u0142a rodzina Go\u0142ot\u00f3w zosta\u0142a wywieziona na roboty przymusowe do Prus Wschodnich, gdzie przebywali w gospodarstwie rolnym w miejscowo\u015bci Heiligenbeil do stycznia 1945 r.. Po powrocie do W\u0119\u017cewa o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Wiktori\u0105 B\u0142aszczak i pracowa\u0142 na swoim gospodarstwie rolnym. Nast\u0119pnie pracowa\u0142 jako robotnik w Polskich Kolejach Pa\u0144stwowych (PKP). W dniu 22.09.1982 r. zosta\u0142 cz\u0142onkiem zwyczajnym Zwi\u0105zku Bojownik\u00f3w o Wolno\u015b\u0107 i Demokracj\u0119 (nr legitymacji 0060749).<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Na miejsce wysiedle\u0144c\u00f3w do ich dom\u00f3w przeniesiono innych mieszka\u0144c\u00f3w W\u0119\u017cewa, a z kolei tym przeniesionym zburzono domy i gospodarstwa. Ta akcja by\u0142a zaplanowana tak, by nikt nie czu\u0142 si\u0119 bezpieczny i by\u0142 na \u0142asce okupant\u00f3w. Domy i zagrody od \u201eG\u00f3rki\u201d w stron\u0119 Kozina zosta\u0142y zr\u00f3wnane z ziemi\u0105 a teren przeznaczony pod uprawy. Do W\u0119\u017cewa zosta\u0142y te\u017c przeniesione rodziny z innych miejscowo\u015bci, na przyk\u0142ad z Mosak, gdy ich domy zosta\u0142y zr\u00f3wnane z ziemi\u0105. Przez d\u0142u\u017cszy okres w folwarku w Augustowie pracowa\u0142 przymusowo Leopold B\u0142aszczak, weteran walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, odznaczony Krzy\u017cem Walecznych. Sw\u00f3j medal i dokumenty jego otrzymania trzyma\u0142 schowane w s\u0142oju nad kuchni\u0105, w jednym pomieszczeniu gdzie mieszka\u0142. Podczas kontroli jeden z \u017candarm\u00f3w niemieckich znalaz\u0142 te dokumenty i spali\u0142 je w piecu.<\/p>\n\n\n\n

Poni\u017cej przedstawiono tabel\u0119 nr 2. z wykazem niekt\u00f3rych os\u00f3b urodzonych w W\u0119\u017cewie (doros\u0142ych i dzieci) wywiezionych do pracy przymusowej na terenie innym ni\u017c obecna Polska.<\/p>\n\n\n\n

Tabela nr 2. Niekt\u00f3re (ustalone) osoby z W\u0119\u017cewa pracuj\u0105ce przymusowo na terenie innym ni\u017c obecna Polska<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Lp.<\/td>Nazwisko i Imi\u0119<\/td>Nazwisko panie\u0144skie<\/td>Imi\u0119 ojca<\/td>Data urodzenia<\/td>Czas pracy<\/td>Miejsce pracy lub status<\/td>Data \u015bmierci<\/td><\/tr>
1<\/td>Adamczyk Filomena<\/td>Szczyglak<\/td>Jan<\/td>9.06.1925<\/td>1941\/05 1945\/03<\/td>NAUSSEDEN (HEILIGENBEIL), Rosja<\/td>18.07.2008<\/td><\/tr>
2<\/td>Baprawski Mieczys\u0142aw<\/td>
<\/td>		Stefan<\/td>2.04.1936<\/td>1941\/05 1945\/03<\/td>Dziecko deportowane (HEILIGENBEIL),<\/td>
<\/td><\/tr>
3<\/td>Bara\u0144ska Henryka<\/td>Florysiak<\/td>Marian<\/td>20.03.1943<\/td>1943\/4 1945\/02<\/td>dziecko urodzone<\/strong> w czasie represji rodzic\u00f3w GRANDEN KR.WEHLAU<\/td>
<\/td><\/tr>
4<\/td>B\u0142aszczak Honorata<\/td>Szczyglak<\/td>Jan<\/td>15.05.1929<\/td>1941\/05 1945\/04<\/td>HEILIGENBEIL<\/td>
<\/td><\/tr>
5<\/td>B\u0142aszczak Sabina<\/td>Go\u0142ota<\/td>Mateusz<\/td>10.02.1923<\/td>1941\/05 1945\/01<\/td>Okolice Kr\u00f3lewca KALL,<\/td>5.11.1987<\/td><\/tr>
6<\/td>Bonis\u0142awski Gustaw<\/td>
<\/td>		W\u0142adys\u0142aw<\/td>10.02.1927<\/td>1940\/05 1945\/02<\/td>MAMONOWO, Rosja<\/td>
<\/td><\/tr>
7<\/td>Bonis\u0142awski Jan<\/td>
<\/td>		W\u0142adys\u0142aw<\/td>1.09.1928<\/td>1940\/05 1945\/02<\/td>KORDOMMEN, Rosja<\/td>
<\/td><\/tr>
8<\/td>Bonis\u0142awski Stefan<\/td>
<\/td>		W\u0142adys\u0142aw<\/td>24.11.1931<\/td>1940\/05 1945\/04<\/td>KORDOMMEN, Rosja<\/td>
<\/td><\/tr>
9<\/td>Dec Kazimiera<\/td>
<\/td>		Andrzej<\/td>20.03.1923<\/td>1940\/12 1945\/01<\/td>STUTNY KR.HEILIGENBEIL<\/td>12.10.1998<\/td><\/tr>
10<\/td>Florysiak Kazimiera<\/td>
<\/td>		Franciszek<\/td>26.05.1906<\/td>1941\/05 1945\/03<\/td>GRANNEN (WEHLAU)<\/td>28.12.1993<\/td><\/tr>
11<\/td>Gi\u017cy\u0144ska Henryka<\/td>Szczyglak<\/td>Eugeniusz<\/td>1.02.1937<\/td>1941 1945<\/td>dziecko deportowane<\/strong> (niepracuj\u0105ce) NOMAAMRA\u0141<\/td>
<\/td><\/tr>
12<\/td>Go\u0142ota Eugeniusz<\/td>
<\/td>		Mateusz<\/td>7.02.1927<\/td>1941\/05 1945\/04<\/td>HEILIGENBEIL, Rosja<\/td>26.10.2008<\/td><\/tr>
13<\/td>Go\u0142ota Franciszek (weteran walk \u2013wrzesie\u0144 1939)<\/td>
<\/td>		Mateusz<\/td>29.011914<\/td>1941\/05 1945\/01<\/td>Heiligenbeil Wywieziony wraz rodzin\u0105<\/td>22.03.1986<\/td><\/tr>
14<\/td>Go\u0142ota Witold<\/td>
<\/td>		Piotr<\/td>17.04.1926<\/td>1941\/05 1945\/02<\/td>KILDAJNY (BRANIEWO),<\/td>28.03.1992<\/td><\/tr>
15<\/td>Grabowski Stanis\u0142aw<\/td>
<\/td>		Marian<\/td>1.06.1920<\/td>1944\/01 1945\/03<\/td>KOENIGSBERG, Rosja
<\/td>		28.03.1996<\/td><\/tr>
16<\/td>Mi\u0142oszewski W\u0142adys\u0142aw<\/td>
<\/td>		Bronis\u0142aw<\/td>2.05.1928<\/td>1940\/05 1945\/05<\/td>BIMBERG<\/td>4.02.1997<\/td><\/tr>
17<\/td>Osoli\u0144ska Stanis\u0142awa<\/td>Woli\u0144ska<\/td>Franciszek<\/td>6.06.1911<\/td>1941 1945<\/td>TAP\u0141ACKEN (WEHLAU), Rosja JAKOBZDORF<\/td>1.04.2006<\/td><\/tr>
18<\/td>Przy\u0142\u0119cka Henryka<\/td>Go\u0142ota<\/td>Mateusz<\/td>28.05.1912<\/td>1941\/05 1945\/02<\/td>KALL, Niemcy<\/td>26.07.1997<\/td><\/tr>
19<\/td>Sikorska Krystyna<\/td>Mi\u0142oszewska<\/td>Bronis\u0142aw<\/td>25.07.1925<\/td>1940\/12 1945\/01<\/td>WEHLAU, Rosja<\/td>
<\/td><\/tr>
20<\/td>Sm\u0119tek Zofia<\/td>Go\u0142ota<\/td>Piotr<\/td>3.04.1941<\/td>1941 1945<\/td>dziecko deportowane<\/strong> (niepracuj\u0105ce) KILDEHNEN<\/td>
<\/td><\/tr>
21<\/td>Szczyglak Marianna<\/td>Zarodkiewicz<\/td>Szczepan<\/td>12.12.1925<\/td>1941\/05 1945\/03<\/td>WEHLAN, Rosja SPRINDLACK-KINIDZBERG<\/td>
<\/td><\/tr>
22<\/td>Szczyglak Stefan<\/td>
<\/td>		Jan<\/td>6.02.1923<\/td>1941\/05 1945\/05<\/td>NEUSEJDEN<\/td>8.09.1997<\/td><\/tr>
23<\/td>Szczyglak Zofia<\/td>Moczulak<\/td>Franciszek<\/td>22.10.1905<\/td>1941\/ 1945<\/td>NEU DAMERAU (HEILIGENGABEIL), Rosja<\/td>29.03.2001<\/td><\/tr>
24<\/td>Wodzy\u0144ska Romana<\/td>
<\/td>		Boles\u0142aw<\/td>15.08.1936<\/td>1941\/05 1945\/01<\/td>dziecko deportowane<\/strong> (niepracuj\u0105ce) WEHLAU Rosja<\/td>30.10.1999<\/td><\/tr>
25<\/td>Wr\u00f3blewski Jan<\/td>
<\/td>		Bronis\u0142aw<\/td>24.06.1936<\/td>1942\/05 1945\/01<\/td>dziecko deportowane<\/strong> (niepracuj\u0105ce) FRIEDRICHSRUCH (GUMBINNEN) Rosja<\/td>30.12.2002<\/td><\/tr>
26<\/td>Zi\u0119tek Zofia<\/td>
<\/td>		Stanis\u0142aw<\/td>25.03.1937<\/td>1941\/05 1945\/01<\/td>dziecko deportowane<\/strong> (niepracuj\u0105ce) GRAUDEN (WEHLAU)Rosja<\/td>
<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n
<\/div><\/div>\n\n\n\n

Wczesn\u0105 wiosn\u0105 1941 r., na tak zwanym przedn\u00f3wku, opr\u00f3cz akcji wywozu na roboty, w W\u0119\u017cewie pojawi\u0142o si\u0119 mrowie \u017co\u0142nierzy niemieckich przygotowuj\u0105cych si\u0119 do ataku na ZSRR.Mimo tragicznych warunk\u00f3w i ci\u0105g\u0142ego zagro\u017cenia \u017cycia, w tej niedoli, powsta\u0142a niezwyk\u0142a wi\u0119\u017a ludzi. W godzinach nocnych obowi\u0105zywa\u0142a godzina policyjna, nie mo\u017cna by\u0142o opuszcza\u0107 gospodarstwa, lecz trzeba by\u0142o sobie pomaga\u0107 w r\u00f3\u017cnych sytuacjach, jak to w \u017cyciu bywa, np. por\u00f3d dziecka, choroba czy nawet ub\u00f3j \u015bwiniaka na \u015bwi\u0119ta. Ta ostatnia czynno\u015b\u0107 by\u0142a zabroniona pod kar\u0105 \u015bmierci, jak zreszt\u0105 wiele innych przewinie\u0144, za kt\u00f3re grozi\u0142a najwy\u017csza z kar w okupowanej Polsce. Przekona\u0142 si\u0119 o tym mi\u0119dzy innymi Pan Henryk Czajka, kt\u00f3ry trudni\u0142 si\u0119 handlem niedozwolonym towarem, jakim by\u0142o mi\u0119so. Przewozi\u0142 ten towar do Generalnej Guberni, zazwyczaj do Warszawy. W 1944 r. w czasie Jego pobytu w domu nagle wkroczyli \u017candarmi niemieccy. Pr\u00f3bowa\u0142 ucieczki, lecz zosta\u0142 zastrzelony oko\u0142o 200 metr\u00f3w od swojego domu. By\u0142 ranny, ale zbrodniarze nie pozwolili pom\u00f3c mu, czekali a\u017c umrze. Strza\u0142y by\u0142y s\u0142yszane w ca\u0142ej wsi. Przybiegli ludzie i byli \u015bwiadkami zbrodni. Po tym wydarzeniu, jeszcze bardziej mi\u0119dzy mieszka\u0144cami zapanowa\u0142a wi\u0119ksza ofiarno\u015b\u0107 i pomagali sobie nawzajem jak tylko mogli. Jak wspomina Pan Stefan B\u0142aszczak \u201ePana Henryka od kilku lat Niemcy \u015bcigali, podobno chcia\u0142 jednego udusi\u0107? Zabili go latem a zim\u0105 wojna si\u0119 sko\u0144czy\u0142a\u201d.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Edmund Szczyglak: z rodzin\u0105 przy budowie domu i przy mo\u015bcie (ze zbior\u00f3w Jaros\u0142awa Szczyglaka)<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ciekawe i tragiczne zdarzenie opisa\u0142 Pan Jaros\u0142aw Szczyglak ze Stan\u00f3w Zjednoczonych w mailu z dnia 22.04.2020 r., w opowiadaniu o swoim dziadku Edmundzie Szczyglaku z W\u0119\u017cewa, urodzonym w 1899 r.. Weteran walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 (https:\/\/osp.wezewo.info\/Edmund_Szczyglak.pdf) Pan Edmund zabi\u0142 potajemnie \u015bwiniaka na potrzeby swojej rodziny. Nie wiadomo, w jaki spos\u00f3b dowiedzia\u0142o si\u0119 o tym SS. Niemcy za kar\u0119 spalili ca\u0142e gospodarstwo i chcieli schwyta\u0107 Edmunda, a Jego rodzic\u00f3w, tj. Franciszka i Zofi\u0119 Szczyglak, wywie\u017ali na Prusy. W czasie pr\u00f3by schwytania Edmunda zabi\u0142 on dw\u00f3ch SS man\u00f3w i uciek\u0142. Jego \u00f3wczesna \u017cona nie prze\u017cy\u0142a, potajemnie pochowano j\u0105 w Krasnem. Swoich dw\u00f3ch ma\u0142ych synk\u00f3w zostawi\u0142 u siostry. Za Edmundem by\u0142 rozes\u0142any list go\u0144czy lub co\u015b w tym rodzaju. Ukrywa\u0142 si\u0119 pod Cz\u0119stochow\u0105 a\u017c ponad rok. Wr\u00f3ci\u0142 do W\u0119\u017cewa w 1945 r. i po oko\u0142o dw\u00f3ch latach kupi\u0142 ziemi\u0119 w Kurowie, gdzie osiedli\u0142 si\u0119 razem z drug\u0105 \u017con\u0105 Halin\u0105. Zmar\u0142 w 1977 r. i zosta\u0142 pochowany na cmentarzu w Krasnem. Niestety, Jego tata Franciszek nie powr\u00f3ci\u0142 z Prus, wr\u00f3ci\u0142a Jego mama Zofia, kt\u00f3ra wkr\u00f3tce zmar\u0142a. Autor maila nie poda\u0142 daty i miejsca tego zdarzenia oraz przyczyny \u015bmierci pierwszej \u017cony Pana Edmunda. Prawdopodobnie by\u0142o to na pocz\u0105tku roku 1944.<\/p>\n\n\n\n

Jak wspomina Pni Alina Koz\u0142owska \u201eNiedaleko W\u0119\u017cewa, na tzw. Bobowiu przed Gostkowem, Niemcy zastrzelili Pana Szczyglaka za zabicie \u015bwiniaka. Ka\u017cdy chcia\u0142 co\u015b je\u015b\u0107. Musia\u0142 go kto\u015b oskar\u017cy\u0107, Niemcy przyjechali i zabili go na miejscu. <\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Bardziej szczeg\u00f3\u0142owe informacje o tym tragicznym zdarzeniu uda\u0142o si\u0119 zdoby\u0107 Pani Gra\u017cynie Wr\u00f3blewskiej (w\u00f3jt Gminy Przasnysz), kt\u00f3ra skontaktowa\u0142a si\u0119 z Pani\u0105 Wies\u0142aw\u0105 Kierzkowsk\u0105 (bratanic\u0105 zamordowanego). Wed\u0142ug informacji Pani Kierzkowskiej zamordowanym by\u0142 J\u00f3zef Skowro\u0144ski z Bobowa, urodzony w 1905 r. w Gostkowie, syn Stanis\u0142awa i Marianny Waleszczak, o\u017ceniony w 1932 r. z Jadwig\u0105 Zarodkiewicz z Bobowa, c\u00f3rk\u0105 J\u00f3zefa i Marianny Sadowskiej, urodzon\u0105 w 1907 r. w Lisiog\u00f3rze. \u017bona zamordowanego by\u0142a w ci\u0105\u017cy. \u017bandarmi tak j\u0105 zbili, \u017ce zmar\u0142a ona i jej nienarodzone dziecko. Zostali pochowani w Przasnyszu. Rodzina do tej pory nie wie, w kt\u00f3rym miejscu. Pozosta\u0142a po nich jedyna osierocona c\u00f3rka Danuta, kt\u00f3r\u0105 zaopiekowa\u0142 si\u0119 stryj W\u0142adys\u0142aw Skowro\u0144ski. Niestety nie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 daty tej tragedii rodzinnej. <\/p>\n\n\n\n

Pani Koz\u0142owska wspomina dalej: \u201eW W\u0119\u017cewie, u Pa\u0144stwa Ostrowskich z powodu zabicia \u015bwiniaka musieli si\u0119 ukrywa\u0107 w lasach przez ca\u0142\u0105 wojn\u0119\u201d<\/em><\/strong>. Jak r\u00f3wnie\u017c za dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 Pani Alina kontynuuje \u201ePrzyjechali do nas Niemcy, weszli do stajni i zobaczyli w toku (\u017c\u0142obie) ziarna owsa i tatusia (Pana Cienkowskiego) zawo\u0142ali i m\u00f3wi\u0105 przecie\u017c znasz zasady, wiesz, \u017ce nie wolno dawa\u0107 \u017cadnego zbo\u017ca zwierzakom, bo nam jest potrzebne dla wojska. Wyj\u0105\u0142 pistolet i chcia\u0142 ojca zastrzeli\u0107, alei my wybiegli\u015bmy z domu i zacz\u0119li\u015bmy krzycze\u0107 i lamentowa\u0107 na tym podw\u00f3rzu i jako\u015b opu\u015bci\u0142 pistolet, ale m\u00f3wi\u0142, \u017ce jak jeszcze raz zobaczymy ziarno w toku, to ju\u017c b\u0119dzie po tobie\u201d<\/strong><\/em>. Rolnicy jednak sobie z tym radzili, mi\u0119so z zabitych \u015bwi\u0144, czy cielak\u00f3w zakopywali w specjalnie wykopanych i przygotowanych do\u0142ach. Niekt\u00f3rych Niemc\u00f3w da\u0142o si\u0119 przekupi\u0107, szczeg\u00f3lnie tych, co mieszkali razem we wsp\u00f3lnym domu. Ci rewan\u017cowali si\u0119 i dawali prezenty przysy\u0142ane w paczkach od rodziny z Niemiec, takie jak s\u0142odycze dla dzieci, czy przybory do golenia dla m\u0119\u017cczyzn.<\/p>\n\n\n\n

Zakaz spo\u017cywania wyrob\u00f3w mi\u0119snych i handlowania nimi pod kar\u0105 \u015bmierci, by\u0142 to misterny plan okupant\u00f3w, by os\u0142abi\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo, na skutek niedostatku wysokobia\u0142kowych produkt\u00f3w. Przez to wi\u0119cej os\u00f3b chorowa\u0142o i by\u0142o niedo\u017cywionych. Jednostki najs\u0142absze, dzieci i osoby starsze, umiera\u0142y cz\u0119\u015bciej. Niestety nie ma danych, ile os\u00f3b zmar\u0142o w czasie okupacji na skutek niedo\u017cywienia i chor\u00f3b, spowodowanych celowym dzia\u0142aniem niemieckim w naszym regionie. Wiadomo, \u017ce w czasie okupacji przys\u0142owiowa brukiew, to by\u0142 jeden z podstawowych sk\u0142adnik\u00f3w diety naszych mieszka\u0144c\u00f3w. Z polecenia niemieckiego w W\u0119\u017cewie siano i uprawiano g\u0142\u00f3wnie len, cebul\u0119 i gryk\u0119. Do tych prac przeznaczano g\u0142\u00f3wnie dzieci, a w czasie zbior\u00f3w anga\u017cowano wszystkich. Nadz\u00f3r nad pracami sprawowa\u0142 wyznaczony komisarz.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Karta wi\u0119\u017ania W\u0142adys\u0142awa B\u0142aszczaka z obozu koncentracyjnego <\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ziemia Krasi\u0144skich (p\u00f3\u017aniej Czartoryskich) s\u0142yn\u0119\u0142a z hodowli buraka cukrowego, w Krasi\u0144cu by\u0142a ich cukrownia. Miejscowa ludno\u015b\u0107 by\u0142a wykorzystywana do uprawy burak\u00f3w i pracy w cukrowni. W maj\u0105tkach w \u017bbikach i Krasnem, gdzie by\u0142y lepsze ziemie, by\u0142a najwi\u0119ksza produkcja. So\u0142tysi okolicznych wsi wyznaczali osoby do pracy na polach buraczanych. Kto si\u0119 nie stawi\u0142, to tego samego dnia przyje\u017cd\u017ca\u0142 \u017candarm z gestapo, by sprawdzi\u0107 pow\u00f3d nieobecno\u015bci. Tylko ci\u0119\u017cka choroba by\u0142a wyt\u0142umaczeniem. Pan Tadeusz Go\u0142ota wspomina opowiadania matki Wiktorii \u201eBy\u0142a wyznaczona przez so\u0142tysa do roboty i nie stawi\u0142a si\u0119, poniewa\u017c by\u0142a ci\u0119\u017cko chora, zaka\u017cenie wda\u0142o si\u0119 w nog\u0119, pojawili si\u0119 w domu z zapytaniem o pow\u00f3d nieobecno\u015bci, matka Janina energicznie podnios\u0142a pierzyn\u0119 i wskaza\u0142a nog\u0119. \u017bandarm niemiecki nakrzycza\u0142 na so\u0142tysa, \u017ce kogo on wyznacza i \u017ce tylko straci\u0142 czas przyje\u017cd\u017caj\u0105c tu\u201d<\/strong><\/em>. By\u0142y kontrakty i kontrybucje zwi\u0105zane z t\u0105 hodowl\u0105. Podczas kampanii buraczanej, p\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105 1941 roku, rolnicy i wozacy przymusowi, stoj\u0105cy z burakami w kolejce do cukrowni, byli \u015bwiadkami pochodu ludno\u015bci \u017cydowskiej z Chorzel i Przasnysza do getta w Makowie Mazowieckim. Wie\u015b\u0107 g\u0142osi\u0142a, \u017ce jad\u0105 na roboty na wsch\u00f3d i \u017ce wkr\u00f3tce po zwyci\u0119stwie Niemc\u00f3w pojad\u0105 tam te\u017c Polacy.<\/p>\n\n\n\n

Najwa\u017cniejszym osi\u0105gni\u0119ciem i skarbem w tych czasach by\u0142o przekazywanie wiadomo\u015bci od i do bliskich, kt\u00f3rzy zagin\u0119li w dzia\u0142aniach wojennych czy okupacyjnych. Pomoc osobom ukrywaj\u0105cym si\u0119 bez dokument\u00f3w i ich karmienie, to by\u0142o zadanie na miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci i bohaterstwa wielu ludzi (wiadomo, co za to grozi\u0142o). Bez dokument\u00f3w byli nie tylko \u017bydzi, lecz tak\u017ce inni obywatele polscy.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy rozmawia\u0142em z Panem Stanis\u0142awem Wend\u0105 w dniu 23.11.2018 r., przekaza\u0142 mi bardzo wa\u017cn\u0105 informacj\u0119, tj. \u017ce w czasie okupacji w W\u0119\u017cewie zostali aresztowani przez \u017candarm\u00f3w niemieckich Panowie: Zygmunt Perkowski i Jacek Kacprzak. Podobno Pan Perkowski powiedzia\u0142 w czasie aresztowania do niemieckiego \u017candarma \u201eC<\/strong>hocia\u017c macie \u0142adne mundury, tej wojny nie wygracie<\/strong>\u201d. <\/em>Ta wypowied\u017a, cho\u0107 kr\u00f3tka, podnios\u0142a bardzo morale w\u015br\u00f3d ludzi. Prawdopodobnie Pan Perkowski zosta\u0142 zamordowany w podwarszawskich Palmirach, lecz nie znalaz\u0142em go na li\u015bcie zamordowanych. Wykaz odszukanych w dokumentach archiwalnych os\u00f3b urodzonych w W\u0119\u017cewie, kt\u00f3re by\u0142y prze\u015bladowane i zamordowane w obozach i wi\u0119zieniach niemieckich przedstawiono poni\u017cej w tabeli nr 3.<\/p>\n\n\n\n

Tabela nr 3. Osoby z W\u0119\u017cewa b\u0119d\u0105ce w obozach: koncentracyjnych, jenieckich i wi\u0119zieniach gestapo<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Lp.<\/td>Imi\u0119 I Nazwisko<\/td>Imi\u0119 ojca<\/td>Data urodzenia<\/td>Informacja o prze\u015bladowa-niach<\/td>Data osadzenia\/ zwolnienia<\/td>Miejsce osadzenia (obozu) numer<\/td>Data \u015bmierci<\/td><\/tr>
1<\/td>J\u00f3zef Bartosiewicz<\/td>
<\/td>		12.03.1908<\/td>Jeniec wojenny<\/td>7.01.1940\/ 25.07.1940<\/td>Neubrandenburg -Stalag II A -24478<\/td>
<\/td><\/tr>
2<\/td>Stefan Wojtkowiak<\/td>
<\/td>		13.12.1908<\/td>Jeniec wojenny<\/td>21.09.1939<\/td>Stalag I A Warszawa<\/td>
<\/td><\/tr>
3<\/td>Wac\u0142aw Szczyglak<\/td>Ludwik<\/td>25.04.1919<\/td>Ob\u00f3z Koncentr.<\/td>5.10.1943<\/td>KL Stutthof (Sztutowo) Stutthof<\/td>4.03.1944<\/td><\/tr>
4<\/td>W\u0142adys\u0142aw Zarodkiewicz<\/td>Kazimierz<\/td>18.12.1886<\/td>Ob\u00f3z Koncentr.<\/td>
<\/td>		KL Stutthof (Sztutowo) Stutthof nr 11250<\/td>21.10.1941<\/td><\/tr>
5<\/td>W\u0142adys\u0142aw B\u0142aszczak<\/td>
<\/td>		16.01.1918<\/td>Ob\u00f3z Koncentr.<\/td>15.02.1945<\/td>KL ( Fossenburg) Bawaria podob\u00f3z Leitmeritz (Czechy) Litomierzyce nr 86968<\/td>
<\/td><\/tr>
6<\/td>Jan Ot\u0142owski (patrz tab. nr 1) (weteran walk \u2013 09. 1939 ) (\u017co\u0142nierz AK)<\/td>Wojciech<\/td>24.11.1914<\/td>Wi\u0119zienie \u015bledcze gestapo<\/td>26.12.1944<\/td>Wi\u0119zienie \u015bledcze gestapo Ciechan\u00f3w Prze\u017cy\u0142 egzekucj\u0119 z 16\/17.01.1945<\/td>
<\/td><\/tr>
7<\/td>Antoni Zarodkiewicz (\u017co\u0142nierz AK)<\/td>
<\/td>		1894<\/td>Wi\u0119zienie \u015bledcze gestapo<\/td>9.12.1944<\/td>
Wi\u0119zienie \u015bledcze gestapo Ciechan\u00f3w<\/td>		16\/17.01. 1945<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

W roku 1943 powia\u0142 wiatr nadziei, Niemcy gdzie\u015b na wschodzie przegrali jedn\u0105 bitw\u0119, p\u00f3\u017aniej drug\u0105. Ruch oporu skryty na naszym terenie zacz\u0105\u0142 nieskromnie powoli pokazywa\u0107 swoje oblicze. Bardzo dobry obraz tej dzia\u0142alno\u015bci opisa\u0142 Bogdan Zarodkiewicz w artykule biograficznym o Marianie Ostrowskim. https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=9582<\/a><\/p>\n\n\n\n

W tak strasznym czasie \u017cycie musia\u0142o toczy\u0107 si\u0119 dalej, szczeg\u00f3lnie sprawy religijne nabiera\u0142y znaczenia w ka\u017cdym domu. Dzieci z W\u0119\u017cewa wysy\u0142ano na nauki do pierwszej komunii \u015bw. do ko\u015bcio\u0142a w Zielonej. Poniewa\u017c w parafiach Bogate, Krasne i W\u0119grzynowo nie by\u0142o ksi\u0119\u017cy, nie odprawiano w nich mszy \u015bw.. Zdarzy\u0142o si\u0119, \u017ce w okresie zimowym (przed\u015bwi\u0105tecznym), gdy na mszy w ko\u015bciele w Zielonej zebrali si\u0119 wierni, Niemcy zabrali wszystkim ciep\u0142\u0105 odzie\u017c, by przekaza\u0107 j\u0105 swoim \u017co\u0142nierzom na froncie wschodnim. To by\u0142y pierwsze oznaki, \u017ce Niemcy przegrywali, ale propaganda sukces\u00f3w nie ustawa\u0142a. Im bli\u017cej by\u0142 front wschodni, w W\u0119\u017cewie pojawia\u0142o si\u0119 coraz wi\u0119cej \u017co\u0142nierzy niemieckich. Rozlokowano ich w domach, razem z ich mieszka\u0144cami. Do lasu doprowadzono kolejk\u0119 w\u0105skotorow\u0105 i zrobiono w nim magazyn amunicji. Stra\u017cnicy tego magazynu r\u00f3wnie\u017c mieszkali w domach razem z mieszka\u0144cami wsi. Doprowadzono do tych dom\u00f3w pr\u0105d elektryczny, co by\u0142o pewn\u0105 nowo\u015bci\u0105 dla os\u00f3b tam przebywaj\u0105cych.Trzeba by\u0142o wzmocni\u0107 czujno\u015b\u0107 i ostro\u017cno\u015b\u0107, bo bardzo cz\u0119sto \u017co\u0142nierze ci urz\u0105dzali spotkania towarzyskie zakrapiane alkoholem, co by\u0142o zabronione, lecz nie bardzo przestrzegane z racji zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 frontu. W stodo\u0142ach, oborach i pod stertami s\u0142omy i siana ukryte by\u0142y niemieckie transportery opancerzone i czo\u0142gi. \u017bo\u0142nierze nosili na mundurach znaki SS i trupie czaszki. W gospodarstwie Pa\u0144stwa Wend\u00f3w ukryty by\u0142 transporter opancerzony. W\u015br\u00f3d jego za\u0142ogi by\u0142 Polak pochodz\u0105cy z Wielkopolski, si\u0142\u0105 wcielony do wojska niemieckiego. T\u0142umaczy\u0142 on mieszka\u0144com gospodarstwa o sytuacji na froncie i w ukryciu m\u00f3wi\u0142, \u017ce nied\u0142ugo wojna sko\u0144czy si\u0119. Pod koniec 1943 r. Niemcy wykopali w W\u0119\u017cewie do\u0142y, gdzie p\u00f3\u017aniej kry\u0142y si\u0119 pojazdy niemieckie przed nalotami lotnictwa sowieckiego. Mimo to, samoloty te cz\u0119sto ostrzeliwa\u0142y pojazdy ukryte w okopach. Gdy wybucha\u0142y po\u017cary spowodowane ostrza\u0142em, w tamtym okresie gasili go r\u00f3wnie\u017c \u017co\u0142nierze niemieccy. Prawdopodobnie ju\u017c na pocz\u0105tku 1944 r. w W\u0119\u017cewie, w pomieszczeniach szkolnych w budynku Pa\u0144stwa Szczyglak\u00f3w, znajdowa\u0142 si\u0119 sztab, u Pa\u0144stwa Ot\u0142owskich \u017candarmeria wojskowa, a u Pa\u0144stwa Koz\u0142owskich by\u0142a centrala telefoniczna. W tym czasie, do stycznia 1945 roku, podczas przestoju na froncie, \u017co\u0142nierze ci byli u\u017cywani do akcji przeciw partyzantce polskiej na naszych terenach. Mieszka\u0144cy W\u0119\u017cewa, ci m\u0142odzi i silni, byli wysy\u0142ani do budowy umocnie\u0144 w okolicach R\u00f3\u017cana, Makowa Mazowieckiego i Szelkowa. \u017bycie w tym czasie w W\u0119\u017cewie nie nale\u017ca\u0142o do najbezpieczniejszych. \u201eBabcia prosi\u0142a mnie bym z ni\u0105 chodzi\u0142 krowy pasa\u0107, bo Niemcy dokuczali jej, a ja mia\u0142em wtedy 8 lat \u201d- <\/strong><\/em>tak m\u00f3wi\u0142 Pan Wenda.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Gdy 17 stycznia 1945 r. ruszy\u0142 front, tak zwana \u201eoperacja mazowiecko-mazurska\u201d, i wojska sowieckie ruszy\u0142y przez Narew, Niemcy zdetonowali amunicj\u0119 zgromadzon\u0105 w lesie obok W\u0119\u017cewa. Huk by\u0142 ogromny, wypad\u0142y szyby z okien w domach. Od\u0142amki le\u017ca\u0142y na polach w promieniu kilometra. To by\u0142 znak do wycofania si\u0119 wojsk niemieckich, kt\u00f3re porusza\u0142y si\u0119 w kierunku Gostkowa i tam okopa\u0142y si\u0119 na wzniesieniu za \u017bbikami. By\u0142y tam okopy dla artylerii przeciwczo\u0142gowej i przeciwlotniczej. Zanosi\u0142o si\u0119 na du\u017c\u0105 bitw\u0119, wi\u0119c mieszka\u0144cy nara\u017ceni na ostrza\u0142 pochowali si\u0119 w ziemiankach, tak zwanych bunkrach. Oko\u0142o po\u0142udnia pojawi\u0142 si\u0119 sowiecki czo\u0142g na skraju lasu i nie\u015bmia\u0142o ruszy\u0142 w kierunku W\u0119\u017cewa. Stan\u0105\u0142 na krzy\u017c\u00f3wkach, nagle dwa pociski uderzy\u0142y obok niego i wybuch\u0142y. Wycofa\u0142 si\u0119 z powrotem do lasu i za chwil\u0119 ruszy\u0142o kilkana\u015bcie czo\u0142g\u00f3w, kt\u00f3re szybko poruszaj\u0105c si\u0119 r\u00f3wnolegle znalaz\u0142o si\u0119 w\u015br\u00f3d zabudowa\u0144 w W\u0119\u017cewie. Jak wspomina\u0142 Pan Stanis\u0142aw Wenda, na jeden z tak zwanych bunkr\u00f3w najecha\u0142 czo\u0142g sowiecki. Znajdowa\u0142 si\u0119 w nim On oraz kobiety i dzieci, cudem uciekli spod g\u0105sienic czo\u0142gu. Wielu mieszka\u0144c\u00f3w wsi, a szczeg\u00f3lnie z dzie\u0107mi, mimo zadymki \u015bnie\u017cnej, postanowi\u0142o ucieka\u0107 do Zalesia. W\u015br\u00f3d uciekinier\u00f3w by\u0142a wtedy Pani Jadwiga Szczyglak, kt\u00f3ra wspomina\u0142a tak to wydarzenie: \u201eUciekali\u015bmy do Zalesia, sz\u0142o wojsko rosyjskie, by\u0142am wtedy ja i mojej cioci c\u00f3rka. Mama pozak\u0142ada\u0142a na nas takie d\u0142ugie sukmany i chustki na g\u0142ow\u0119, \u017ceby oni my\u015bleli, \u017ce my jeste\u015bmy dzie\u0107mi, \u017ceby si\u0119 do nas nie zbli\u017cali, ale i tak zagl\u0105dali i m\u00f3wili, \u017ce to s\u0105 panienki. By\u0142 strach tych Rusk\u00f3w, jak chcieli i\u015b\u0107 do kobiet to szli\u201d. <\/strong><\/em>Ludzie szukali schronienia w nielicznych murowanych domach i chlewach lub oborach z kamienia. Bomby i pociski przelatywa\u0142y nad budynkami i szcz\u0119\u015bliwie \u017caden nie eksplodowa\u0142. Pani Alina m\u00f3wi\u0142a, \u017ce w tym czasie w murowanym chlewie z kamienia, kt\u00f3ry sta\u0142 na g\u00f3rce, chowa\u0142o si\u0119 mo\u017ce nawet ponad 30 os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Czo\u0142gi sowieckie w tym samym czasie ustawi\u0142y si\u0119 w naszej miejscowo\u015bci z zamiarem uderzenia w kierunku Gostkowa, na lini\u0119 obrony niemieckiej. Nast\u0105pi\u0142a wymiana ognia, czo\u0142gi radzieckie, a na nich siedz\u0105ca piechota, ruszy\u0142y naprz\u00f3d. Jeden z nich ruszy\u0142 op\u0142otkami i ulgn\u0105\u0142 w stawie. Dwa nast\u0119pne pr\u00f3bowa\u0142y go wyci\u0105gn\u0105\u0107. Nast\u0119pny czo\u0142g od pocisku straci\u0142 nap\u0119d i nie ruszy\u0142 do natarcia, kolejne zbli\u017caj\u0105c si\u0119 do linii umocnie\u0144 niemieckich zapali\u0142y si\u0119. I wtedy z lasu ruszy\u0142a armia radziecka. By\u0142 to 3. Front Bia\u0142oruski, kt\u00f3ry uderza\u0142 z R\u00f3\u017cana w kierunku na M\u0142aw\u0119. Przemarsz wojsk sowieckich trwa\u0142 dzie\u0144 i noc, nieprzeliczone mrowie ludzi. W czasie ostrza\u0142u w W\u0119\u017cewie nikt nie zgin\u0105\u0142, niestety w \u017bbikach od od\u0142amka straci\u0142 \u017cycie jeden z gospodarzy. Po bitwie i przemarszu wojsk, so\u0142tys z W\u0119\u017cewa i kilku gospodarzy wyci\u0105gn\u0119\u0142o z czo\u0142g\u00f3w zw\u0142oki \u017co\u0142nierzy. Jak wspomina jeden ze \u015bwiadk\u00f3w, wygl\u0105dali jak w\u0119dzone ryby (okropny widok), pochowani zostali na \u0142\u0105czce za Krzy\u017c\u00f3wkami, w stron\u0119 lasu. By\u0142o ich kilku, bardzo m\u0142odzi ludzie. Wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 czerwonoarmist\u00f3w, kt\u00f3rzy polegli za \u017bbikami zosta\u0142o pochowanych na cmentarzu parafialnym w Krasnem. Ci sami gospodarze, plus kilku z okolicy, przewioz\u0142o zw\u0142oki wozami i pochowa\u0142o ich pod murem na cmentarzu. Pod koniec lat 40. przyjecha\u0142a specjalna jednostka, kt\u00f3ra ekshumowa\u0142a zw\u0142oki i zawioz\u0142a je na sowiecki cmentarz do Pu\u0142tuska. Rozbite czo\u0142gi na polach mi\u0119dzy W\u0119\u017cewem a Augustowem sta\u0142y d\u0142ugo i przeszkadza\u0142y w uprawie p\u00f3l. \u017bo\u0142nierzy niemieckich pochowano w parku i w lesie w Krasnem.<\/p>\n\n\n\n

O przemarszu czerwonoarmist\u00f3w opowie\u015bci jest sporo, lecz wszystkie powtarzaj\u0105 jedno, \u017ce byli to \u017co\u0142nierze \u201egorszego sortu\u201d, banda z\u0142odziei, kt\u00f3rzy kradli (zabierali) wszystko, co tylko si\u0119 da\u0142o, co si\u0119 spodoba\u0142o. Na przyk\u0142ad w domu Pa\u0144stwa Koz\u0142owskich zrobili gruntown\u0105 rewizj\u0119 (w poszukiwaniu warto\u015bciowych rzeczy), wyrzucili wszystko z szafy i z szafek kuchennych. Wysypali na pod\u0142og\u0119 m\u0105k\u0119, cukier, s\u00f3l i kasz\u0119, nie zwa\u017caj\u0105c na to, \u017ce rodzina nie b\u0119dzie mia\u0142a co je\u015b\u0107, bo ta brudna mieszanina produkt\u00f3w nie nadawa\u0142a si\u0119 przecie\u017c do niczego. Nie znale\u017ali niczego, to Pani W\u0142adys\u0142awie Koz\u0142owskiej kazali zdj\u0105\u0107 z siebie zakopia\u0144ski, sk\u00f3rzany bezr\u0119kawnik, kt\u00f3ry zabrali. U Pa\u0144stwa Cienkowskich wrzucali ma\u0142e prosiaki (nieoprawione ze szczecin\u0105) do du\u017cego garnka by je ugotowa\u0107, p\u00f3\u017aniej jedli to razem z oficerem. Mieli zegarki na r\u0119kach i nogach. Zdarzy\u0142o si\u0119, \u017ce jeden z mieszka\u0144c\u00f3w W\u0119\u017cewa zapomnia\u0142 schowa\u0107 obr\u0105czki i omal przez ni\u0105 nie zgin\u0105\u0142. Pr\u00f3ba nawet delikatnego oporu by\u0142a bardzo ryzykowna. Matki z wielkim wysi\u0142kiem i nara\u017ceniem chowa\u0142y c\u00f3rki. Przebiera\u0142y je w stare ciuchy i chowa\u0142y przed czerwonoarmistami. Podejrzani o dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Armii Krajowej zostali aresztowani. Wyzwolenie W\u0119\u017cewa spod okupacji niemieckiej przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 nie zako\u0144czy\u0142o dzia\u0142a\u0144 zbrojnych na naszych terenach (p. artyku\u0142 pt. \u201eNasza Gmina Podzielona\u201d \u2013 Antykomunistyczne Podziemie w Gminie Krasne 1945-1949) https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=11022<\/a> .<\/p>\n\n\n\n

Losy niekt\u00f3rych mieszka\u0144c\u00f3w W\u0119\u017cewa i ich krewnych przewin\u0119\u0142y si\u0119 przez kilka front\u00f3w w tej wojnie. Pan Kazimierz Szczyglak zako\u0144czy\u0142 sw\u00f3j szlak bojowy w 1947 r. a\u017c we Francji. Pan J\u00f3zef Rurka poleg\u0142 w Przybiernowie w dniu 16.03.1945 r. i pochowano Go na cmentarzu w Drawsku Pomorskim. Pan J\u00f3zef by\u0142 uczestnikiem walk na froncie wschodnim w latach 1943 \u2013 1945. Bardzo d\u0142ugi szlak bojowy odby\u0142 Pan Marian Mi\u0119tkiewicz, pochodz\u0105cy ze Szczuk,  kt\u00f3ry po wojnie zamieszka\u0142 w Krasnem. Walczy\u0142 On pod Monte Casino i zako\u0144czy\u0142 sw\u00f3j szlak bojowy we W\u0142oszech, za co po powrocie w rodzinne strony by\u0142 przes\u0142uchiwany przez Milicj\u0119. Pracowa\u0142 p\u00f3\u017aniej w Urz\u0119dzie Stanu Cywilnego w Krasnem. T\u0119 histori\u0119 o swoim dziadku opowiedzia\u0142 Pan Albert Mi\u0119tkiewicz z W\u0119\u017cewa, kt\u00f3ry te\u017c pokaza\u0142 medale i zdj\u0119cia rodzinne.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>
\n

Marian Mi\u0119tkiewicz<\/strong> \u2013 kr\u00f3tka biografia<\/p>\n\n\n\n

\u017by\u0142 w latach 09.10.1913 – 27.04.1980. Jego rodzice to Tomasz i Marianna. Urodzi\u0142 si\u0119 i wychowa\u0142 w Szczukach. Ucz\u0119szcza\u0142 do Szko\u0142y Powszechnej w Krasi\u0144cu, a nast\u0119pnie pracowa\u0142 prawdopodobnie w cukrowni w Krasi\u0144cu. W wieku 26 lat, pod koniec sierpnia 1939 r., zosta\u0142 obj\u0119ty powszechnym poborem wojskowym. W czasie wojny zosta\u0142 wzi\u0119ty do niewoli 01.10.1939 r. i przebywa\u0142 w obozie jenieckim na terenie ZSRR. Na mocy umowy wojskowej polsko \u2013 radzieckiej z 14 sierpnia, zosta\u0142 zwolniony w dniu 01.09.1941 r. i do\u0142\u0105czy\u0142 do 2 korpusu polskiego. Przeszed\u0142 z nim ca\u0142y szlak bojowy. S\u0142u\u017cy\u0142 w 18 lwowskim Batalionie Strzelc\u00f3w w randze kaprala. Dosta\u0142 Krzy\u017c Monte Cassino o numerze 19657. Za walki we wrze\u015bniu 1939 otrzyma\u0142 tak\u017ce pami\u0105tkowy medal oraz medal imperium brytyjskiego, kt\u00f3rego zdj\u0119cie znajduje si\u0119 w gablocie, (ze zbioru Alberta Mi\u0119tkiewicza, wnuka \u2013 mieszka\u0144ca W\u0119\u017cewa<\/em>). Po wojnie postanowi\u0142 powr\u00f3ci\u0107 do Polski i zamieszka\u0142 w Krasnem w \u201eRamtamcie\u201d. Zosta\u0142 przes\u0142uchiwany przez miejscow\u0105 milicj\u0119 jak ka\u017cdy \u017co\u0142nierz walcz\u0105cy na zachodzie. W nied\u0142ugim czasie zosta\u0142 pracownikiem Urz\u0119du Gminy w Krasnem. Z czasem zosta\u0142 naczelnikiem USC a p\u00f3\u017aniej Sekretarzem Gminy. Udziela\u0142 si\u0119 spo\u0142ecznie dzia\u0142a\u0142 bardzo du\u017co w OSP w Krasnem piastuj\u0105c przez wiele lat funkcj\u0119 w zarz\u0105dzie. Dosta\u0142 wszystkie mo\u017cliwe odznaczenia za zas\u0142ugi dla po\u017carnictwa. Za\u0142o\u017cy\u0142 w Gminie Krasne oddzia\u0142 Zwi\u0105zku Kombatant\u00f3w.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Medale i zdj\u0119cia Mariana Mi\u0119tkiewicza (ze zbior\u00f3w Alberta Mi\u0119tkiewicza i El\u017cbiety Strzelec)<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Osoby powracaj\u0105ce z pracy przymusowej z Prus Wschodnich by\u0142y nierzadko \u015bwiadkami zbrodni obu stron konfliktu i same te\u017c doznawa\u0142y przemocy od \u017co\u0142nierzy lub zwyk\u0142ych bandyt\u00f3w.  Szczeg\u00f3lnie przykre, \u017ce bandytami okazywali nierzadko swoi (Polacy). Pan Franciszek Go\u0142ota opowiada\u0142 swojemu synowi Tadeuszowi, \u017ce po ucieczce Niemc\u00f3w przed Rosjanami z Prus Wschodnich, gospodarz u kt\u00f3rego pracowali nie m\u00f3g\u0142  zabra\u0107 ze sob\u0105 koni i wozu ze sprz\u0119tem, wi\u0119c podarowa\u0142 go Franciszkowi. Ten zabra\u0142 na w\u00f3z swoj\u0105 rodzin\u0119 i znajomych i ruszy\u0142 do domu. Na granicy w Chorzelach \u017co\u0142nierze Ludowego Wojska Polskiego zabrali wszystko i zdarzenie to omal nie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 gorzej.     <\/p>\n\n\n\n

Na podstawie danych opublikowanych przez Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego \u2013 Raport tom III (https:\/\/instytutstratwojennych.pl\/strona\/119-tom-iii<\/a>)wiadomo, ilu obywateli polskich zosta\u0142o zamordowanych w Gminie Krasne i wybranych miejscowo\u015bciach s\u0105siaduj\u0105cych. Dane te przedstawiono w tabeli nr 4.<\/p>\n\n\n\n

Tabela nr 4. Liczba obywateli polskich (Polacy, \u017bydzi, Romowie) zamordowanych przez Niemc\u00f3w w latach 1939-1945<\/strong> w wybranych miejscowo\u015bciach Gminy Krasne (woj. mazowieckie) i miejscowo\u015bciach s\u0105siaduj\u0105cych<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Miejscowo\u015b\u0107<\/u><\/strong><\/td>Gmina<\/u><\/strong><\/td>Liczba zamordowanych<\/u><\/strong><\/td><\/tr>
Barto\u0142dy<\/td>Krasne<\/td>3<\/td><\/tr>
Krasne<\/strong><\/td>Krasne<\/strong><\/td>41<\/strong><\/td><\/tr>
Nowo Krasne<\/td>Krasne<\/td>1<\/td><\/tr>
P\u0119czki Koz\u0142owo<\/td>Krasne<\/td>1<\/td><\/tr>
W\u0119\u017cewo<\/td>Krasne<\/td>1<\/td><\/tr>
W\u0119grzynowo<\/td>P\u0142oniawy  Bramura<\/td>1<\/td><\/tr>
Bogate<\/td>Przasnysz<\/td>11<\/td><\/tr>
Dobrzankowo<\/td>Przasnysz<\/td>2<\/td><\/tr>
Przasnysz<\/td>Przasnysz<\/td>72<\/td><\/tr>
Mak\u00f3w Maz.<\/td>Mak\u00f3w  Maz.<\/td>64<\/td><\/tr>
Pu\u0142tusk<\/td>Pu\u0142tusk<\/td>491*<\/td><\/tr>
Ciechan\u00f3w<\/td>Ciechan\u00f3w<\/td>294<\/td><\/tr><\/tbody><\/table>
Dane zebrane ze strony Instytutu Strat Wojennych im Jana Karskiego z oficjalnego raportu.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n
\n
<\/div>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

*Zamordowani obywatele polscy wraz z osobami innych narodowo\u015bci, dla kt\u00f3rych inny dokument \u017ar\u00f3d\u0142owy poda\u0142 \u0142\u0105czn\u0105 liczb\u0119 zamordowanych os\u00f3b, bez wyodr\u0119bnienia poszczeg\u00f3lnych narodowo\u015bci – 120<\/p>\n\n\n\n

Z tabeli <\/strong>tej wynika, \u017ce na terenie dzisiejszej gminy Krasne zamordowanych przez Niemc\u00f3w by\u0142o 47 os\u00f3b, z kt\u00f3rych a\u017c 41 os\u00f3b w samym Krasnem. Zastanawiaj\u0105cy jest fakt, \u017ce w Przasnyszu czy Makowie Mazowieckim jest kilka tablic i pomnik\u00f3w upami\u0119tniaj\u0105cych te zbrodnie, a w Krasnem, gdzie proporcjonalnie do liczby mieszka\u0144c\u00f3w by\u0142o wi\u0119cej zbrodni, nie ma.Trzeba konieczne sprawdzi\u0107 te dane i ustali\u0107 stan faktyczny jak by\u0142o naprawd\u0119. W Krasnem na cmentarzu jest gr\u00f3b 3 os\u00f3b zamordowanych przez Niemc\u00f3w, ale zbrodni tej dokonano w Ostr\u00f3dzie, nie w Krasnem. W Zielonej na cmentarzu jest pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy zbrodnie niemieckie i sowieckie. Na cmentarzu w W\u0119grzynowie odnowiono w 2022 r. gr\u00f3b \u017co\u0142nierza wrze\u015bnia 1939 r..<\/p>\n\n\n\n

Wed\u0142ug danych z 18 pa\u017adziernika 1947 r., w Gminie Krasne ilo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w wynosi\u0142a 5330 os\u00f3b. Wed\u0142ug tych samych danych, w 1939 roku w gminie mieszka\u0142o 5670 os\u00f3b, wi\u0119c liczba mieszka\u0144c\u00f3w naszej gminy w latach 1939-1947 spad\u0142a o 340 os\u00f3b. Nie mo\u017cna na podstawie tych danych precyzyjnie okre\u015bli\u0107 poziom strat osobowych w naszej gminie. Wiadomo, \u017ce migracja ludzi i liczba urodzin po wojnie by\u0142y bardzo du\u017ce. Jednak\u017ce trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce poziom strat i zniszczenia psychicznego i materialnego po wojnie by\u0142 ogromny, z czym musieli si\u0119 zmierzy\u0107 mieszka\u0144cy W\u0119\u017cewa jak i okolicznych miejscowo\u015bci. Nierzadko trwa\u0142o to bardzo d\u0142ugo, nawet do dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Z archiwum „Arolsen Archives”<\/strong><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Podsumowanie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Podsumowuj\u0105c te wszystkie wydarzenia z W\u0119\u017cewa, z okresu II wojny \u015bwiatowej, nie spos\u00f3b nie pomy\u015ble\u0107 o tym, co teraz dzieje si\u0119 w Ukrainie. Czas zatoczy\u0142 ko\u0142o, tragedia wojny dotyka ludzi nam wsp\u00f3\u0142czesnych, tych \u017cyj\u0105cych za przys\u0142owiow\u0105 miedz\u0105 (\u015bcian\u0105). W miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci pomagajmy ofiarom tej wojny, tak jak pomagali sobie nawzajem mieszka\u0144cy W\u0119\u017cewa w czasie II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142a informacji:<\/strong><\/p>\n\n\n\n