Z informacji zawartych w ksi\u0105\u017cce Anny Borkiewicz-Celi\u0144skiej [1] i w artykule Krzysztofa Wyszkowskiego na stronie internetowej Ochotniczej Stra\u017cy Po\u017carnej w W\u0119\u017cewie [2] wynika, \u017ce dane \u201epersonalne\u201d W\u0119\u017cewa na Mazowszu s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Z daty narodzin W\u0119\u017cewa wynika, \u017ce w 2026 r. b\u0119dzie Jubileusz 600-lecia<\/strong>. data narodzin:<\/strong> rok 1426,<\/li>\n\n\n\n
- miejsce narodzin:<\/strong> podmok\u0142y fragment lasu o nazwie Gdzew,<\/li>\n\n\n\n
- \u201eojciec\u201d (za\u0142o\u017cyciel), od kt\u00f3rego pochodzi imi\u0119 (nazwa W\u0119\u017cewo):<\/strong> Miko\u0142aj W\u0105\u017c z Dobrzankowa,<\/li>\n\n\n\n
- „matka\u201d:<\/strong> rodziny osadnik\u00f3w, kt\u00f3rym Miko\u0142aj W\u0105\u017c podarowa\u0142 po kawa\u0142ku lasu Gdzew,<\/li>\n\n\n\n
- metryka narodzin:<\/strong> zapis w Metryce Mazowieckiej o sprzeda\u017cy przez ksi\u0119cia Janusza I, Miko\u0142ajowi W\u0119\u017cowi z Dobrzankowa, 30 w\u0142\u00f3k (ok. 540 ha) lasu Gdzew,<\/li>\n\n\n\n
- wiek:<\/strong> w roku 2026 minie 600 lat,<\/li>\n\n\n\n
- \u201estan cywilny\u201d: <\/strong>zwi\u0105zek administracyjny z Gmin\u0105 Krasne, dawniej z Gmin\u0105 Zalesie,<\/li>\n\n\n\n
- miejsce \u201ezamieszkania\u201d: <\/strong>powiat przasnyski, potem ciechanowski i aktualnie przasnyski,<\/li>\n\n\n\n
- skr\u00f3cony \u201e\u017cyciorys\u201d (amatorska historia)<\/strong> : napisa\u0142 K. Wyszkowski w 2017 r..<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Artyku\u0142 K. Wyszkowskiego [2] jest jedyn\u0105, amatorsk\u0105 histori\u0105 W\u0119\u017cewa. Opracowanie zawiera wiele interesuj\u0105cych informacji, ale posiada te\u017c wiele luk, o czym informowa\u0142 sam Autor. Luki wynikaj\u0105 prawdopodobnie z tego, \u017ce w tych okresach nic wa\u017cnego si\u0119 nie wydarzy\u0142o, albo nie zachowa\u0142y si\u0119 dokumenty, albo nie do wszystkich dokument\u00f3w uda\u0142o si\u0119 Autorowi dotrze\u0107. Autor zapowiedzia\u0142 wydanie w 2026 r. ksi\u0105\u017cki i audiobooka o historii W\u0119\u017cewa, kt\u00f3ra pewnie b\u0119dzie poszerzona w por\u00f3wnaniu z poprzednim opracowaniem.<\/p>\n\n\n\n
Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 niewielkich wsi w Polsce nie ma pisanej historii i ich mieszka\u0144cy nie wiedz\u0105, co dzia\u0142o si\u0119 w dawnej przesz\u0142o\u015bci w ich miejscu zamieszkania. W\u0119\u017cewiacy, dzi\u0119ki Panu Krzysztofowi Wyszkowskiemu, Jego hobby, pracowito\u015bci i dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej, mog\u0105 mie\u0107 tak\u0105 cz\u0119\u015bciow\u0105 wiedz\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Profesjonalnego (naukowego) opracowania historii W\u0119\u017cewa dotychczas nie ma i raczej nie mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce b\u0119dzie, bo miejscowo\u015b\u0107 jest zbyt ma\u0142a i niewyr\u00f3\u017cniaj\u0105ca si\u0119, aby kt\u00f3ry\u015b z historyk\u00f3w-naukowc\u00f3w zechcia\u0142 si\u0119 ni\u0105 zainteresowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Ja napisa\u0142em dwa artyku\u0142y: \u201eO W\u0119\u017cewie w latach 50. XX w.\u201d i \u201eO W\u0119\u017cewie oko\u0142o 200 lat temu (1808-1825)\u201d, [3], kt\u00f3re s\u0105 male\u0144kimi fragmentami niedawnej historii tej mojej rodzinnej miejscowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Jubileusz 600-lecia W\u0119\u017cewa sk\u0142oni\u0142 mnie do pog\u0142\u0119bienia w\u0142asnej wiedzy, rozwa\u017ca\u0144 i napisania artyku\u0142u dotycz\u0105cego t\u0142a historycznego utworzenia wsi, dlaczego (z jakich powod\u00f3w) j\u0105 utworzono, z jakich wzgl\u0119d\u00f3w akurat w tym miejscu, kim byli pierwsi osadnicy, ilu ich by\u0142o i na jakich warunkach otrzymali ziemi\u0119?<\/p>\n\n\n\n
Poni\u017cej przedstawiam w\u0142asne odpowiedzi na powy\u017csze zagadnienia. Opracowanie jest amatorskie, okoliczno\u015bciowe, o charakterze publicystycznym.<\/p>\n\n\n\n
\u0179r\u00f3d\u0142a informacji, z kt\u00f3rych korzysta\u0142em wyszczeg\u00f3lni\u0142em na ko\u0144cu artyku\u0142u. G\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em by\u0142 Internet, ale wymieni\u0142em tylko te strony, kt\u00f3re uzna\u0142em za najwa\u017cniejsze.<\/p>\n\n\n\n
Obja\u015bnienia i komentarze napisa\u0142em mniejsz\u0105 czcionk\u0105, a cytaty kursyw\u0105.<\/p>\n\n\n\n
2<\/strong>.T\u0142o historyczne<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Rok 1426 zalicza si\u0119 do ostatniego wieku \u015bredniowiecza na ziemiach polskich (966 \u2013 1500). W czasie narodzin W\u0119\u017cewa Polska, a w\u0142a\u015bciwie Kr\u00f3lestwo Polskie (od XVI w. Korona Kr\u00f3lestwa Polskiego) by\u0142o zjednoczone (od 1386 do1795 r.) i posiada\u0142o trzy du\u017ce lenna: Ksi\u0119stwo Mazowieckie (1351\u20131526), mniejsze Podole i najwi\u0119ksze Hospodarstwo Mo\u0142dawskie. Kr\u00f3lem Polski by\u0142 W\u0142adys\u0142aw II Jagie\u0142\u0142o, a w\u0142adcami Mazowsza byli dwaj skonfliktowani bracia, ksi\u0105\u017c\u0119ta Janusz I (Starszy) (ok. 1346<\/a>–1429<\/a>) i Siemowit IV (ok. 1352-1426). Ksi\u0105\u017c\u0119 Janusz I by\u0142 w\u0142adc\u0105 Ksi\u0119stwa Warszawskiego (w tym ziemi ciechanowskiej), kt\u00f3rego stolic\u0105 by\u0142a Warszawa. Siemowit IV by\u0142 w\u0142adc\u0105 ksi\u0119stwa rawskiego i p\u0142ockiego i innych ziem. Map\u0119 Polski z okresu panowania W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y przedstawiono na Fot.1.<\/strong><\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/osp.wezewo.info\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/8A49.tmp_.png\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nFot. 1. Mapa Polski za panowania W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y (1386 \u2013 1414) [6]<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Lenno to ziemia nadawana w \u015bredniowieczu przez <\/em>seniora<\/strong><\/em>wasalowi<\/strong><\/em> w u\u017cytkowanie, w zamian za co wasal zobowi\u0105zywa\u0142 si\u0119 do s\u0142u\u017cby (najcz\u0119\u015bciej wojskowej, ale tak\u017ce rady czy pomocy materialnej). W szerszym znaczeniu, <\/em>lenno<\/strong><\/em> to ca\u0142y system relacji mi\u0119dzy seniorem a wasalem oparty na wzajemnych zobowi\u0105zaniach <\/em>[6, AI].<\/p>\n\n\n\n
Map\u0119 ziemi ciechanowskiej przedstawiono na Fot. 2<\/strong> , a ziemie Ksi\u0119stwa Mazowieckiego podleg\u0142e Januszowi I i Siemowitowi IV na Fot. 3<\/strong>..Na Fot. 2<\/strong> \u017c\u00f3\u0142tym kolorem zaznaczono orientacyjny obszar lasu Gdzew przed zasiedleniem.<\/p>\n\n\n\n
Pochodzenie i znaczenie nazwy Gdzew nie jest znane. Tak si\u0119 nazywa\u0142a aktualna wie\u015b Zielona, kt\u00f3ra mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c nazw\u0119 \u015alasy.<\/code><\/pre>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/osp.wezewo.info\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/4D55.tmp_-812x1024.png\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nFot. 2. Granice ziemi ciechanowskiej [1]<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Ziemia ciechanowska by\u0142a ju\u017c cz\u0119\u015bciowo zasiedlona, ale by\u0142y te\u017c du\u017ce tereny poro\u015bni\u0119te lasem lub puszcz\u0105. Dzikie lasy ros\u0142y w tych miejscach, kt\u00f3re by\u0142y wcze\u015bniej u\u017cytkowane a nast\u0119pnie opuszczone. \u015alady osadnictwa na tych terenach, na przyk\u0142ad ko\u0142o Przasnysza, pochodz\u0105 a\u017c z epoki br\u0105zu i \u017celaza, czyli oko\u0142o 700. roku p.n.e. .<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/osp.wezewo.info\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/A6FF.tmp_-1024x809.png\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nFot. 3. Podzia\u0142 Mazowsza mi\u0119dzy Janusza I i Siemowita IV [6]<\/strong><\/p>\n\n\n\n
W\u0142adys\u0142aw II Jagie\u0142\u0142o<\/strong> pochodzi\u0142 z Litwy i \u017cy\u0142 w latach 1362 (lub 1352) \u2013 1434. By\u0142 m\u0119\u017cem kr\u00f3lowej Jadwigi, najd\u0142u\u017cej (48 lat) panuj\u0105cym, wybranym przez sejm, kr\u00f3lem Polski w latach 1386 \u2013 1434 i najwy\u017cszym ksi\u0119ciem litewskim w latach 1401 \u2013 1434. W roku 1385 zawar\u0142 w Krewie uni\u0119 z Koron\u0105 Kr\u00f3lestwa Polskiego, co u\u0142atwi\u0142o Polsce handel z Litw\u0105, a Litwa uzyska\u0142a ochron\u0119 przed najazdami krzy\u017cackimi. 15.07.1410 r. dowodzi\u0142 najbardziej znan\u0105 i najwi\u0119ksz\u0105 zwyci\u0119sk\u0105 bitw\u0105 z Krzy\u017cakami pod Grunwaldem. W 1430 r. na zje\u017adzie w Jedlni nada\u0142 szlachcie i duchowie\u0144stwu gwarancj\u0119 nietykalno\u015bci osobistej bez wyroku s\u0105dowego, oraz zapewnienie, \u017ce przywileje te b\u0119d\u0105 zatwierdzone przez jego nast\u0119pc\u0119 tronu. W okresie panowania tego kr\u00f3la nast\u0105pi\u0142 szybki rozw\u00f3j osadnictwa wiejskiego oraz miast, cho\u0107 jego wp\u0142yw na ten rozw\u00f3j by\u0142 niewielki.<\/p>\n\n\n\n
W\u0142adca ziemi ciechanowskiej – Janusz I <\/strong>(Starszy\/warszawski) urodzi\u0142 si\u0119 ok. 1346<\/a> r., a zmar\u0142 8 grudnia<\/a> 1429<\/a> r.. Od 1373\/1374 r. by\u0142 ksi\u0119ciem warszawskim, a od 1381 r. (w wyniku podzia\u0142u Mazowsza) zosta\u0142 ksi\u0119ciem na Warszawie, Nurze, \u0141om\u017cy, Liwie, Ciechanowie, Wyszogrodzie i Zakroczymiu. By\u0142 lennikiem Polski, od 1391 r. na Podlasiu (do\u017cywotnio). W 1406 r. przeni\u00f3s\u0142 swoj\u0105 siedzib\u0119 z Czerska do Warszawy. W swojej polityce Janusz I sta\u0142W\u0142adys\u0142aw II Jagie\u0142\u0142o<\/strong> pochodzi\u0142 z Litwy i \u017cy\u0142 w latach 1362 (lub 1352) \u2013 1434. By\u0142 m\u0119\u017cem kr\u00f3lowej Jadwigi, najd\u0142u\u017cej (48 lat) panuj\u0105cym, wybranym przez sejm, kr\u00f3lem Polski w latach 1386 \u2013 1434 i najwy\u017cszym ksi\u0119ciem litewskim w latach 1401 \u2013 1434. W roku 1385 zawar\u0142 w Krewie uni\u0119 z Koron\u0105 Kr\u00f3lestwa Polskiego, co u\u0142atwi\u0142o Polsce handel z Litw\u0105, a Litwa uzyska\u0142a ochron\u0119 przed najazdami krzy\u017cackimi. 15.07.1410 r. dowodzi\u0142 najbardziej znan\u0105 i najwi\u0119ksz\u0105 zwyci\u0119sk\u0105 bitw\u0105 z Krzy\u017cakami pod Grunwaldem. W 1430 r. na zje\u017adzie w Jedlni nada\u0142 szlachcie i duchowie\u0144stwu gwarancj\u0119 nietykalno\u015bci osobistej bez wyroku s\u0105dowego, oraz zapewnienie, \u017ce przywileje te b\u0119d\u0105 zatwierdzone przez jego nast\u0119pc\u0119 tronu. W okresie panowania tego kr\u00f3la nast\u0105pi\u0142 szybki rozw\u00f3j osadnictwa wiejskiego oraz miast, cho\u0107 jego wp\u0142yw na ten rozw\u00f3j by\u0142 niewielki.<\/p>\n\n\n\n
W\u0142adca ziemi ciechanowskiej – Janusz I <\/strong>(Starszy\/warszawski) urodzi\u0142 si\u0119 ok. 1346<\/a> r., a zmar\u0142 8 grudnia<\/a> 1429<\/a> r.. Od 1373\/1374 r. by\u0142 ksi\u0119ciem warszawskim, a od 1381 r. (w wyniku podzia\u0142u Mazowsza) zosta\u0142 ksi\u0119ciem na Warszawie, Nurze, \u0141om\u017cy, Liwie, Ciechanowie, Wyszogrodzie i Zakroczymiu. By\u0142 lennikiem Polski, od 1391 r. na Podlasiu (do\u017cywotnio). W 1406 r. przeni\u00f3s\u0142 swoj\u0105 siedzib\u0119 z Czerska do Warszawy. W swojej polityce Janusz I sta\u0142 wiernie na stanowisku \u015bcis\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy z Polsk\u0105<\/a> i jej kolejnymi w\u0142adcami \u2013 Ludwikiem Andegawe\u0144skim<\/a>, Jadwig\u0105<\/a> i W\u0142adys\u0142awem Jagie\u0142\u0142\u0105<\/a>. Przyjazne stosunki \u0142\u0105cz\u0105ce Janusza I z Polsk\u0105 i Litw\u0105 spowodowa\u0142y stan permanentnej wrogo\u015bci wzgl\u0119dem Mazowsza ze strony zakonu krzy\u017cackiego. Ksi\u0105\u017c\u0119 zorganizowa\u0142 chor\u0105giew rycerstwa (200\u2013500 os\u00f3b, 100-200 koni) i na jej czele walczy\u0142 w bitwie pod Grunwaldem. W 1421 r. wprowadzi\u0142 ustawowy obowi\u0105zek minimalnej renty odrobkowej w wysoko\u015bci jednego dnia w tygodniu od \u0142ana i p\u00f3\u0142 dnia od p\u00f3\u0142\u0142anka.<\/p>\n\n\n\n
\u0141an to w przybli\u017ceniu tyle samo co w\u0142\u00f3ka (prawie 18 ha), ale wielko\u015b\u0107 \u0142an\u00f3w mog\u0142a by\u0107 r\u00f3wnie\u017c wi\u0119ksza, bo obejmowa\u0142a powierzchnie nienadaj\u0105ce si\u0119 do cel\u00f3w rolniczych.<\/code><\/pre>\n\n\n\nW polityce wewn\u0119trznej Janusz I zaj\u0105\u0142 si\u0119 gruntown\u0105 reform\u0105 polityki gospodarczej ksi\u0119stwa kontynuuj\u0105c nadania prawa che\u0142mi\u0144skiego<\/a>. Na prawie niemieckim lokowa\u0142 24 miasta, fortyfikowa\u0142 swoje ksi\u0119stwo buduj\u0105c tak\u017ce zamki, na przyk\u0142ad w Czersku<\/a>, Liwie<\/a> i Ciechanowie<\/a> (1399\u20131429). By\u0142 on dobrym politykiem i gospodarzem. Za jego panowania otrzyma\u0142y prawa miejskie a\u017c 32 osady w ksi\u0119stwie czersko-warszawskim. W czasie jego rz\u0105d\u00f3w zosta\u0142o nadanych i sprzedanych 607,5 w\u0142\u00f3ki w ziemi ciechanowskiej.Od roku 1397 do 1429, a wi\u0119c w okresie 32 lat, na terenie poprzedniego powiatu przasnyskiego ksi\u0105\u017c\u0119 Janusz I darowa\u0142 lub rozprzeda\u0142 oko\u0142o 450 w\u0142\u00f3k, a w latach 1414-1428 na terenie poprzedniego powiatu ciechanowskiego nada\u0142 oko\u0142o 165 w\u0142\u00f3k lasu Gdzew.<\/p>\n\n\n\n
Z zapis\u00f3w dotycz\u0105cych nada\u0144 (darowizn) fragment\u00f3w lasu Gdzew wynika, \u017ce ksi\u0105\u017c\u0119 Janusz I cz\u0119sto wy\u0142\u0105cza\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 korzystania przez obdarowanych z barci i polowania na niekt\u00f3re zwierz\u0119ta na darowanym terenie. Prawdopodobnie mi\u00f3d i dzikie zwierz\u0119ta by\u0142y wtedy warto\u015bciowe i po\u017c\u0105dane i dlatego nie chcia\u0142 z nich rezygnowa\u0107.<\/code><\/pre>\n\n\n\nJednym z najpot\u0119\u017cniejszych magnat\u00f3w na terenie ziemi ciechanowskiej by\u0142 tw\u00f3rca W\u0119\u017cewa – Miko\u0142aj W\u0105\u017c herbu Prawdzic<\/strong>(ok.1380-1456)z Dobrzankowa. Wiadomo o nim, \u017ce by\u0142 kasztelanem ciechanowskim, \u017ce prowadzi\u0142 handel z kupcami gda\u0144skimi i gromadzi\u0142 dobra.<\/em> Opr\u00f3cz Dobrzankowa posiada\u0142 Gostkowo, a od 1448 r. r\u00f3wnie\u017c Bogate. By\u0142 on ojcem znanego z historii Miko\u0142aja W\u0119\u017ca Bogackiego (1400-1481), p\u00f3\u017aniejszego wojewody mazowieckiego (1469\u20131480), kasztelana czerskiego (1464\u20131469), chor\u0105\u017cego czerskiego w 1462 r., chor\u0105\u017cego ciechanowskiego w 1451 roku, kt\u00f3ry by\u0142 gwarantem pokoju toru\u0144skiego w 1466 r..<\/p>\n\n\n\n
Herb Prawdzic przyj\u0119to r\u00f3wnie\u017c jako herb W\u0119\u017cewa (p. https:\/\/osp.wezewo.info). Nazwa Prawdzic pochodzi od s\u0142owa prawda i mo\u017ce oznacza\u0107 prawdziwy, prawy (przestrzegaj\u0105cy prawa), co dobrze odzwierciedla funkcj\u0119 kasztelana.<\/code><\/pre>\n\n\n\nKasztelan to urz\u0119dnik ziemski, kt\u00f3rego rol\u0105 by\u0142o zajmowanie si\u0119 administracj\u0105 gospodarcz\u0105 (\u015bci\u0105ganiem danin na rzecz panuj\u0105cego), obron\u0105 i s\u0105downictwem na terenie kasztelanii.<\/code><\/pre>\n\n\n\nOkres ostatniej \u0107wierci XIV w. i pierwszej XV w<\/strong>., to szybki rozw\u00f3j osadnictwa wiejskiego i miast oraz rzemios\u0142a wiejskiego i miejskiego [4]. Upowszechniona by\u0142a ju\u017c obr\u00f3bka drewna, garbarstwo i ku\u015bnierstwo, rzemios\u0142a spo\u017cywcze, krawiectwo i szewstwo, w sumie ponad 40 specjalno\u015bci rzemie\u015blniczych. Upowszechni\u0142o si\u0119 budownictwo murowane, ale tylko w miastach, bo na wsi podstawowym budulcem by\u0142o drewno. Na Mazowszu dominowa\u0142a w\u00f3wczas \u015brednia i drobna w\u0142asno\u015b\u0107 rycerska. Na terenie poprzedniego powiatuprzasnyskiego do 1429 r. powsta\u0142o 168 wiosek, z kt\u00f3rych 124 w latach 1400 – 1429. W XV w. na Mazowszu zorganizowano 43 nowe gminy wiejskie. Rozw\u00f3j miast spowodowa\u0142 post\u0119p w spo\u0142ecznym podziale pracy, zrodzi\u0142o si\u0119 zapotrzebowanie na produkty rolne w nieznanej dot\u0105d skali. Zaspokaja\u0142y je najpierw gospodarstwa kmiece, czym t\u0142umaczy si\u0119 wzrost ich zamo\u017cno\u015bci w p\u00f3\u017anym \u015bredniowieczu. Powa\u017cnie wzr\u00f3s\u0142 popyt zagraniczny na polskie zbo\u017ce. Powi\u0119kszano area\u0142, zagospodarowywano nieu\u017cytki, zw\u0142aszcza \u0142\u0105ki, karczowano lasy, starano si\u0119 zapewni\u0107 darmow\u0105 lub tani\u0105 si\u0142\u0119 robocz\u0105. W\u0142a\u015bciciele folwark\u00f3w wykorzystywali tani\u0105 si\u0142\u0119 najemn\u0105 (ch\u0142op\u00f3w i kmieci), co okazywa\u0142o si\u0119 nieodzowne, zw\u0142aszcza w czasie intensywnych prac polowych.<\/p>\n\n\n\n
Proces zasiedlania lasu Gdzew<\/strong> post\u0119powa\u0142 zgodnie z logik\u0105, tj. od obrze\u017ca ku \u015brodkowi. Przed utworzeniem W\u0119\u017cewa istnia\u0142y ju\u017c wsie nad rzek\u0105 W\u0119gierk\u0105 (Dobrzankowo, Bogate) i pobliskie wsie: Krasne (pierwsza wzmianka z 1372 r.), \u017bbiki (1414-1425 r.), Gostkowo, Lisiog\u00f3ra, Gdzew (dzisiejsza Zielona, parafia w 1448 r.), Karniewo (1376 r.) i prawdopodobnie Zalesie oraz miasta: Ciechan\u00f3w (pierwsza wzmianka z 1065 r. , prawa miejskie na prawie che\u0142mi\u0144skim w 1400 r.), Mak\u00f3w Mazowiecki (1421 r.), Pu\u0142tusk (1257 r.). Przasnysz uzyska\u0142 prawa miejskie 10.10.1427 r., ale \u015blady osadnictwa na tym terenie pochodz\u0105 z prze\u0142omu epoki br\u0105zu i \u017celaza, oko\u0142o 700 roku p.n.e. . We wsiach okolicznych, troch\u0119 dalszych (Dobrzankowo nad W\u0119gierk\u0105, Pa\u0142uki, Pajewo, Ciemniewko nad Son\u0105), s\u0105 \u015blady osadnictwa z okresu p\u00f3\u017anolate\u0144skiego i wczesnorzymskiego. Kolonizacja lasu gdzewskiego w XV w. nie by\u0142a pierwotn\u0105, ale kt\u00f3r\u0105\u015b tam z rz\u0119du kolonizacj\u0105 na tym terenie, kt\u00f3ry opuszczany przez cz\u0142owieka porasta\u0142 z powrotem lasem<\/em>.<\/em>[1] Najstarszym miastem Mazowsza jest P\u0142ock, kt\u00f3re \u2013 jako pierwsze – uzyska\u0142o prawa miejskie w 1237 r. . By\u0142 to wa\u017cny o\u015brodek od czas\u00f3w X wieku, a nawet pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 stolicy Polski w latach 1079\u20131138. W 1075 r. powsta\u0142o w nim biskupstwo.<\/p>\n\n\n\n
Okres p\u00f3\u017anolate\u0144ski: od oko\u0142o 150\/100 roku p.n.e. do pocz\u0105tku I wieku n.e., a okres wczesnorzymski 753 p.n.e.\u2013 476 n.e.<\/code><\/pre>\n\n\n\nW spo\u0142eczno\u015bci wiejskiej<\/strong> ju\u017c wtedy wyr\u00f3\u017cniano, w zale\u017cno\u015bci od zamo\u017cno\u015bci, pochodzenia i praw, cztery dziedziczne warstwy: ch\u0142op\u00f3w, kmieci, szlachcic\u00f3w i magnat\u00f3w. Ch\u0142opi, to byli ludzie najbiedniejsi, nieposiadaj\u0105cy ziemi lub posiadaj\u0105cy jej ma\u0142o, co nie wystarcza\u0142o do utrzymania rodziny. Kmiecie, to byli ludzie bogatsi od ch\u0142op\u00f3w, posiadaj\u0105cy w\u0142asne samowystarczalne gospodarstwa. Szlachcice, to byli ludzie bogatsi od kmieci, przewa\u017cnie rycerze i ich potomkowie, posiadaj\u0105cy du\u017ce maj\u0105tki ziemskie, zatrudniaj\u0105cy ch\u0142op\u00f3w i kmieci. Maj\u0105tki te przewa\u017cnie otrzymywali od ksi\u0119cia (za zas\u0142ugi) i powi\u0119kszali je poprzez zakup nowego area\u0142u. Magnaci, to byli ludzie najbogatsi, posiadaj\u0105cy olbrzymie maj\u0105tki ziemskie, zatrudniaj\u0105cy r\u00f3wnie\u017c ch\u0142op\u00f3w i kmieci.<\/p>\n\n\n\n
Ch\u0142opi i kmiecie<\/strong> mieli bardzo ograniczone prawa, a o ich bycie decydowali szlachcice i magnaci, kt\u00f3rzy potrafili wywalczy\u0107 sobie r\u00f3\u017cne uprawnienia, r\u00f3wnie\u017c w stosunku do swoich podw\u0142adnych, kt\u00f3rzy byli analfabetami, nie potrafili ani pisa\u0107, ani czyta\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Analfabetyzm niekt\u00f3rych ch\u0142op\u00f3w przetrwa\u0142 \u2013 niestety - a\u017c do I po\u0142owy XX w., mimo tego, \u017ce obowi\u0105zek szkolny dla dzieci by\u0142 wprowadzony znacznie wcze\u015bniej (w 1808 r. w Ksi\u0119stwie Warszawskim, a nast\u0119pnie, po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci, w 1919 roku wprowadzono na terenie ca\u0142ej Polski), ale nie by\u0142 on w pe\u0142ni wdro\u017conyi egzekwowany. Dopiero po II wojnie \u015bwiatowej wprowadzono nauczanie os\u00f3b doros\u0142ych, tzw. wieczor\u00f3wki. By\u0142y nawet starsze osoby z W\u0119\u017cewa, kt\u00f3re korzysta\u0142y z tej mo\u017cliwo\u015bci.<\/code><\/pre>\n\n\n\nNie znaleziono wiarygodnych informacji o tym, jak wygl\u0105da\u0142y w tamtych czasach domy ubogich rodzin, jaki by\u0142 ich ubi\u00f3r i obuwie zimowe, czym si\u0119 od\u017cywiali? Domami w W\u0119\u017cewie na pewno nie by\u0142y ziemianki, ze wzgl\u0119du na wysoki poziom w\u00f3d gruntowych. W po\u017cywieniu na pewno nie by\u0142o ziemniak\u00f3w, bo ich uprawa na terenach polskich by\u0142a rozpowszechniana dopiero w XVII i XVIII w..<\/p>\n\n\n\n
Wed\u0142ug AI: Domy ch\u0142op\u00f3w w XV wieku by\u0142y zazwyczaj ma\u0142e, drewniane chaty z jedn\u0105 lub kilkoma izbami, kryte strzech\u0105. Wn\u0119trza by\u0142y ciemne i dymne z powodu braku komin\u00f3w (tzw. chaty kurne), a zamiast pod\u0142\u00f3g cz\u0119sto wyst\u0119powa\u0142o klepisko. W sk\u0142ad zagrody, obok chaty, wchodzi\u0142y tak\u017ce budynki gospodarcze jak stodo\u0142a czy obora<\/em>. Budowano je g\u0142\u00f3wnie z drewna, ale tak\u017ce z gliny i plecionki, kryto s\u0142omian\u0105 strzech\u0105. Najcz\u0119\u015bciej mia\u0142y jedn\u0105 izb\u0119, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cy\u0142a jako cz\u0119\u015b\u0107 mieszkalna i cz\u0119sto tak\u017ce jako pomieszczenie dla zwierz\u0105t. Zamiast pod\u0142ogi cz\u0119sto stosowano klepisko, czyli ubita glina. Wn\u0119trza by\u0142y s\u0142abo o\u015bwietlone i zimne, a \u015bciany i powa\u0142a by\u0142y pokryte grub\u0105 warstw\u0105 sadzy z uwagi na dym z paleniska. Okna by\u0142y rzadko\u015bci\u0105, a je\u015bli istnia\u0142y, zamykano je drewnianymi zasuwami lub matami ze s\u0142omy. <\/em><\/code><\/pre>\n\n\n\nCh\u0142opska zagroda sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z chaty, ale tak\u017ce z innych budynk\u00f3w, takich jak stodo\u0142a na zbo\u017ce czy obora dla zwierz\u0105t. Wyposa\u017cenie by\u0142o bardzo skromne. Meble by\u0142y ograniczone do podstawowych sprz\u0119t\u00f3w, takich jak \u0142awy czy st\u00f3\u0142. Ch\u0142opi spali na siennikach wype\u0142nionych s\u0142om\u0105, okrywaj\u0105c si\u0119 tym, co by\u0142o dost\u0119pne. <\/em><\/code><\/pre>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/osp.wezewo.info\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/5889.tmp_-1024x507.png\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nFot. 4. Wiejskie siedlisko w \u015bredniowieczu [6]<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Ubi\u00f3r ch\u0142op\u00f3w w \u015bredniowieczu by\u0142 praktyczny, z\u0142o\u017cony g\u0142\u00f3wnie z lnianej lub we\u0142nianej koszuli, szerokich spodni i sukman. Kobiety nosi\u0142y koszule, zapaski, sp\u00f3dnice i suknie. W zale\u017cno\u015bci od warunk\u00f3w pogodowych, u\u017cywano dodatkowych okry\u0107, takich jak kaftany, kaptury, a na specjalne okazje, bardziej zdobione i wykonane z lepszych materia\u0142\u00f3w ubrania. <\/em><\/code><\/pre>\n\n\n\nPodstaw\u0105 ubioru m\u0119\u017cczyzn by\u0142a d\u0142uga koszula, cz\u0119sto wykonana z lnu lub delikatnego materia\u0142u, noszona pod innymi warstwami odzie\u017cy. Noszono szerokie spodnie, zazwyczaj z p\u0142\u00f3tna lub sukna, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142o podwija\u0107 podczas pracy. Wierzch odzie\u017cy stanowi\u0142a sukmana \u2013 d\u0142uga, we\u0142niana szata, cz\u0119sto o prostym kroju, chroni\u0105ca przed zimnem.<\/em>Ch\u0142odniejsze dni wymaga\u0142y dodatkowego okrycia, np. we\u0142nianej kurtki, chroni\u0105cy g\u0142ow\u0119 przed deszczem i zimnem kaptur. Obuwie: Zwykle by\u0142y to proste, sk\u00f3rzane buty, cho\u0107 zdarza\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c proste chodaki lub opaski. <\/em><\/code><\/pre>\n\n\n\nStr\u00f3j \u015bredniowiecznego rycerza przedstawia Fot. 5..<\/strong><\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/osp.wezewo.info\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/68F.tmp_-1024x768.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nFot. 5. Str\u00f3j \u015bredniowiecznego rycerza [6]<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Ubi\u00f3r kobiecy: Podstaw\u0105 by\u0142a d\u0142uga, p\u0142\u00f3cienna lub lniana koszula, kt\u00f3ra stanowi\u0142a pierwsz\u0105 warstw\u0119. W zale\u017cno\u015bci od regionu, stosowano zapaski (cz\u0119sto z we\u0142ny) lub sp\u00f3dnice. W p\u00f3\u017anym \u015bredniowieczu kobiety nosi\u0142y cz\u0119sto dwucz\u0119\u015bciowe suknie z gorsetem, na\u015bladuj\u0105ce stroje mieszczek i szlachcianek, ale uszyte z prostszych materia\u0142\u00f3w. Wierzchnia chusta okrywaj\u0105ca plecy i ramiona, zwana r\u0105bkiem. Kobiety cz\u0119sto nosi\u0142y nakrycia g\u0142owy, np. chusty lub czepki. <\/em><\/code><\/pre>\n\n\n\nPodstaw\u0105 by\u0142y naturalne materia\u0142y, takie jak len, konopie i we\u0142na. W dni \u015bwi\u0105teczne odzie\u017c by\u0142a bardziej ozdobna. Kobiety dba\u0142y o estetyk\u0119, stosuj\u0105c tasiemki, wst\u0105\u017cki i hafty, podczas gdy zdobienie odzie\u017cy przez m\u0119\u017cczyzn by\u0142o rzadsze. Na uroczysto\u015bci noszono od\u015bwi\u0119tne stroje, kt\u00f3re mog\u0142y by\u0107 bardziej kolorowe, bogato zdobione, a nawet wykonane z dro\u017cszych materia\u0142\u00f3w, jak sukno.<\/em><\/code><\/pre>\n\n\n\nW \u015bredniowieczu ch\u0142opi jedli g\u0142\u00f3wnie warzywa, zbo\u017ca i ro\u015bliny str\u0105czkowe, a mi\u0119so by\u0142o rzadko\u015bci\u0105. Podstaw\u0105 diety by\u0142y kasze, kapusta, groch, b\u00f3b i soczewica, a z wypiek\u00f3w spo\u017cywano podp\u0142omyki lub chleb. W czasach g\u0142odu \u017cywno\u015b\u0107 uzupe\u0142niano dzikimi ro\u015blinami, a nawet kor\u0105 drzew. Zbo\u017ca takie jak \u017cyto, j\u0119czmie\u0144, proso i owies mielono na m\u0105k\u0119 lub t\u0142uczono na kasze. Chleb pieczono g\u0142\u00f3wnie z m\u0105ki \u017cytniej, ale cz\u0119sto dodawano do niego ziemniaki lub inne ro\u015bliny, aby zwi\u0119kszy\u0107 ilo\u015b\u0107 i zmniejszy\u0107 koszty. Jedzono Polewki i bryje tj. jednogarnkowe dania na bazie wody lub mleka z dodatkiem kaszy, m\u0105ki, grochu lub warzyw a tak\u017ce p<\/em>ra\u017cmo<\/em><\/a>, tj. pra\u017cone na ogniu ziarna zb\u00f3\u017c. Kapusta by\u0142a podstaw\u0105 diety ze wzgl\u0119du na \u0142atwo\u015b\u0107 uprawy i przechowywania, cz\u0119sto kiszona. W ogr\u00f3dkach uprawiano buraki, marchew, cebul\u0119, brukiew i dyni\u0119. Groch, b\u00f3b i soczewica stanowi\u0142y wa\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142o<\/em>bia\u0142ka i by\u0142y suszone na zim\u0119. W czasach g\u0142odu ch\u0142opi jedli m.in. pokrzyw\u0119, lebiod\u0119, szczaw, a nawet kory i orzeszki bukowe. Serwatka, twar\u00f3g i ma\u015blanka by\u0142y sta\u0142ymi elementami jad\u0142ospisu. Mi\u0119so by\u0142o spo\u017cywane bardzo rzadko, g\u0142\u00f3wnie podczas \u015bwi\u0105t lub przez bogatszych ch\u0142op\u00f3w. Grzyby i jagody by\u0142y r\u00f3wnie\u017c zbierane i spo\u017cywane w zale\u017cno\u015bci od sezonu. <\/em><\/code><\/pre>\n\n\n\nAI zastrzega, \u017ce cytowane powy\u017cej informacje mog\u0105 zawiera\u0107 b\u0142\u0119dy. B\u0142\u0119dem jest np., \u017ce do chleba dodawano ziemniaki.<\/code><\/pre>\n\n\n\nKobiety w \u015brodowisku wiejskim<\/strong> praktycznie nie mia\u0142y \u017cadnych praw, a o ich losie decydowali m\u0119\u017cczy\u017ani, najpierw ojciec lub brat a potem m\u0105\u017c. Minimalny wiek do zawarcia ma\u0142\u017ce\u0144stwa dla kobiet wynosi\u0142 12 lat (!). Teraz jest to szokuj\u0105ce, biedne dziewczynki.<\/p>\n\n\n\n
Identyfikacja os\u00f3b. <\/strong>Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludno\u015bci, nie tylko wiejskiej, posiada\u0142a tylko imiona a nie posiada\u0142a nazwisk. Poszczeg\u00f3lne osoby identyfikowano na podstawie imienia i miejsca zamieszkania (np. znani z powie\u015bci H. Sieniewicza \u201eKrzy\u017cacy\u201d Zbyszko z Bogda\u0144ca czy Jurand ze Spychowa). Niekt\u00f3rzy ludzie, szczeg\u00f3lnie bogaci, posiadali przydomki lub nadawali sobie nazwisko. Ciekawe dlaczego Miko\u0142aj z Dobrzankowa mia\u0142 nazwisko W\u0105\u017c a rycerz-ch\u0142op z Gostkowa \u017bbik?<\/p>\n\n\n\n
Nawet ksi\u0105\u017c\u0119 Janusz I i jego potomkowie nie mieli nazwiska.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Nazwiska w Polsce zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 w XV i XVI wieku, pocz\u0105tkowo w\u015br\u00f3d szlachty, a nast\u0119pnie rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 na mieszczan i ch\u0142op\u00f3w a\u017c do XVIII wieku. Jednak dopiero na prze\u0142omie XVIII i XIX w., wraz z wprowadzonymi przez zaborc\u00f3w przepisami, noszenie nazwiska sta\u0142o si\u0119 powszechnym obowi\u0105zkiem dla wszystkich grup spo\u0142ecznych.<\/em>[6] <\/code><\/pre>\n\n\n\nCiekawostk\u0105 jest, \u017ce litera \u201e\u017c\u201d w alfabecie polskim jest dopiero od 1513 r. Zaproponowa\u0142 j\u0105 Stefan Zaborowski. Wcze\u015bniej zapisywano t\u0119 sp\u00f3\u0142g\u0142osk\u0119 dwiema literami \u201ezd\u201d, \u201e\u017bbiki\u201d zapisywano \u201eZdbiki\u201d.<\/code><\/pre>\n\n\n\nFunkcje administracyjne<\/strong>, takie jak ewidencja ludno\u015bci i zmiany stanu cywilnego, sprawowa\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 poprzez proboszcz\u00f3w parafialnych. Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bci\u015ble wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z kasztelanem i odgrywa\u0142 du\u017c\u0105 rol\u0119 w edukacji i dyscyplinowaniu spo\u0142eczno\u015bci wiejskich, by\u0142 g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em przekazu informacji.<\/p>\n\n\n\n
Monet\u0105 obiegow\u0105<\/strong> na Mazowszu by\u0142y wtedy p\u00f3\u0142grosze krakowskie oraz znacznie rzadsze, ale cenione szerokie grosze praskie. 10 groszy praskich = 15 groszy pospolitych w p\u00f3\u0142groszach krakowskich [6]. Nie wiadomo wiele, jaka by\u0142a si\u0142a nabywcza groszy pospolitych, czyli dw\u00f3ch p\u00f3\u0142groszy krakowskich, ale wiadomo, \u017ce np. dobry ko\u0144 dla rycerza wart by\u0142 4 kopy, czyli 240 groszy, a za 10 w\u0142\u00f3k ziemi nad rzek\u0105 Omulew zap\u0142acono 20 k\u00f3p groszy praskich (1 w\u0142\u00f3ka za 120 groszy praskich = 180 groszy pospolitych).<\/p>\n\n\n\n
W drobnym obrocie towarowym dominowa\u0142 handel wymienny,<\/strong> tj. towar za towar. Do okre\u015blania ilo\u015bci towaru stosowano zupe\u0142nie inny i r\u00f3\u017cnorodny system miar. Nie by\u0142o tera\u017aniejszych jednostek miar, np. metra, grama, i pochodz\u0105cego z Indii systemu dziesi\u0119tnego. Liczb\u0119 (ilo\u015b\u0107) towaru wyra\u017cano np. w kopach (60 szt.), tuzinach (12 szt.), mendlach (15 szt.), grosach (tuzin tuzin\u00f3w, czyli 144 szt.). D\u0142ugo\u015b\u0107 okre\u015blano w calach, stopach, \u0142okciach, a odleg\u0142o\u015b\u0107 w milach.<\/p>\n\n\n\n
Transport ci\u0119\u017cki i osobowy l\u0105dowy<\/strong> odbywa\u0142 si\u0119 prawie wy\u0142\u0105cznie drewnianymi wozami ci\u0105gnionymi przez konie. Towary handlowe transportowane by\u0142y g\u0142\u00f3wnie przez kupc\u00f3w (handlarzy). Konie stanowi\u0142y r\u00f3wnie\u017c podstawow\u0105 si\u0142\u0119 poci\u0105gow\u0105 w pracach polowych i le\u015bnych oraz \u015brodek lokomocji i walki rycerzy (wojownik\u00f3w). W niekt\u00f3rych regionach Polski, jako si\u0142\u0119 poci\u0105gow\u0105 wykorzystywano r\u00f3wnie\u017c krowy. Istotn\u0105 rol\u0119 w przemieszczaniu towar\u00f3w o du\u017cej masie, g\u0142\u00f3wnie drewna i zb\u00f3\u017c, odgrywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c transport rzeczny.<\/p>\n\n\n\n
Najwa\u017cniejsze wydarzenia z czas\u00f3w powstawania W\u0119\u017cewa:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
1351\u20131526 Ksi\u0119stwo Mazowieckie by\u0142o lennem Polski i zosta\u0142o ostatecznie przez Polsk\u0119<\/a> wcielone w 1526 r., po \u015bmierci ostatniego w\u0142adcy, Janusza III<\/a> jako wojew\u00f3dztwo mazowieckie<\/a><\/p>\n\n\n\n
1381 \u2013 podzia\u0142 Mazowsza przez Siemowita III mi\u0119dzy syn\u00f3w Janusza I i Siemowita IV, pocz\u0105tek panowania Janusza I na ziemi ciechanowskiej,<\/p>\n\n\n\n
1385 \u2013 Uk\u0142ad (unia) polsko-litewski w Krewie<\/p>\n\n\n\n
1386 \u2013 1434 Panowanie W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y w Polsce<\/p>\n\n\n\n
1401, 1402, 1409 -1411, 1414, 1419 \u2013 wojny z Krzy\u017cakami<\/p>\n\n\n\n
1410 \u2013 Zwyci\u0119ska bitwa z Krzy\u017cakami pod Grunwaldem (15 lipca)<\/p>\n\n\n\n
1415 \u2013 1480 \u2013 Lata \u017cycia Jana D\u0142ugosza<\/p>\n\n\n\n
1421 \u2013 Statut Ksi\u0119cia Janusza I wprowadzaj\u0105cy obowi\u0105zek 1 dnia pa\u0144szczyzny tygodniowo od \u0142ana<\/p>\n\n\n\n
1426 \u2013 \u015amier\u0107 Siemowita IV<\/p>\n\n\n\n
1429 \u2013 \u015amier\u0107 Janusza I<\/p>\n\n\n\n
1429 -1454 Rz\u0105dy Boles\u0142awa IV, wnuka Janusza I w Ksi\u0119stwie Warszawskim<\/p>\n\n\n\n
1434 \u2013 \u015amier\u0107 W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y<\/p>\n\n\n\n
1434 \u2013 1444 \u2013 Panowanie W\u0142adys\u0142awa III zwanego Warne\u0144czykiem (zgin\u0105\u0142 w bitwie pod Warn\u0105 (Bu\u0142garia) w 1444 r.)<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/osp.wezewo.info\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/D072.tmp_-1024x438.png\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nFot. 6. Bitwa pod Grunwaldem 15.07.1410 r. Obraz (1872-1878) Jana Matejki (1838-1893)[6 – Wikipedia]<\/strong><\/p>\n\n\n\n
3<\/strong>. Powody utworzenia W\u0119\u017cewa<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Jak ju\u017c wspomniano we Wst\u0119pie, za metryk\u0119 W\u0119\u017cewa uznano zapis o sprzeda\u017cy w 1426 r. przez ksi\u0119cia Janusza I, Miko\u0142ajowi W\u0119\u017cowi z Dobrzankowa, 30 w\u0142\u00f3k (ok. 540 ha) lasu Gdzew.<\/p>\n\n\n\n
Las Gdzew<\/strong> zajmowa\u0142 znaczny obszar ziemi ciechanowskiej i rozci\u0105ga\u0142 si\u0119 do\u015b\u0107 szeroko, dochodz\u0105c na p\u00f3\u0142nocnym wschodzie mniej wi\u0119cej do rzeki W\u0119gierki, na p\u00f3\u0142nocnym zachodzie si\u0119gaj\u0105c w okolice Gruduska. Jednak g\u0142\u00f3wn\u0105 jego domen\u0105 by\u0142 obszar znajduj\u0105cy si\u0119 mi\u0119dzy g\u00f3rnym biegiem Sony a dolnym W\u0119gierki, jakkolwiek mniejsze skupiska trafia\u0142y si\u0119 w innych tak\u017ce cz\u0119\u015bciach powiat\u00f3w ciechanowskiego i przasnyskiego. <\/em>(p. Fot.1.<\/strong>)[1]. Drzewostan lasu by\u0142 z pewno\u015bci\u0105 zr\u00f3\u017cnicowany w zale\u017cno\u015bci od rodzaju gleby i poziomu w\u00f3d gruntowych. Wed\u0142ug informacji pochodz\u0105cych z p\u00f3\u017aniejszego okresu przewa\u017ca\u0142y w nim drzewa li\u015bciaste, g\u0142\u00f3wnie d\u0119by i graby, nie by\u0142o buk\u00f3w i cis\u00f3w. Na terenie gdzie znajduje si\u0119 W\u0119\u017cewo, ze wzgl\u0119du na wysoki poziom w\u00f3d gruntowych, mog\u0142a by\u0107 przewaga jesion\u00f3w, olch, wierzb, topoli i d\u0119b\u00f3w b\u0142otnych szypu\u0142kowych.<\/code><\/pre>\n\n\n\nNie wiadomo dok\u0142adnie, gdzie by\u0142y granice zakupionej przez Miko\u0142aja W\u0119\u017ca cz\u0119\u015bci lasu. Wydaje si\u0119 bardzo prawdopodobne, \u017ce w przybli\u017ceniu by\u0142 to teren dzisiejszych wsi August\u00f3w, W\u0119\u017cewo i Kozin. Na pewno nie obejmowa\u0142 on - nawet cz\u0119\u015bciowo - \u017bbik\u00f3w, Gostkowa i Lisiog\u00f3ry, kt\u00f3re powsta\u0142y wcze\u015bniej. Nie wiadomo te\u017c, ile i w jakiej formie zap\u0142aci\u0142 nabywca? Znaleziono informacj\u0119, w jaki spos\u00f3b odmierzano powierzchni\u0119 lasu, np. te 30 w\u0142\u00f3k? Wydaje si\u0119, \u017ce w dzikim lesie nie by\u0142a to prosta czynno\u015b\u0107. Wed\u0142ug AI Ju\u017c w XII wieku wyznaczano granice za pomoc\u0105 kij\u00f3w, \u017cerdzi i sznur\u00f3w. Zajmowali si\u0119 tym \u017cerdnicy kr\u00f3lewscy. Pe\u0142nili oni niezwykle wa\u017cn\u0105 funkcj\u0119, poniewa\u017c poza wytyczaniem gruntu, rozstrzygali spory graniczne. Pod koniec XIII wieku podkomorzy kr\u00f3lewscy szacowali warto\u015b\u0107 danej nieruchomo\u015bci oraz zajmowali si\u0119 klasyfikacj\u0105 terenu. W \u015bredniowieczu za przeprowadzanie pomiar\u00f3w odpowiedzialni byli miernicy.<\/em><\/code><\/pre>\n\n\n\nNa podstawie t\u0142a historycznego nietrudno doj\u015b\u0107 do wniosku, \u017ce Miko\u0142aj W\u0105\u017c m\u00f3g\u0142 mie\u0107 dwa g\u0142\u00f3wne powody zakupu 30 w\u0142\u00f3k pobliskiego lasu Gdzew<\/strong> i utworzenia w nim nowej osady. Pierwszym z nich by\u0142a ch\u0119\u0107 dalszego bogacenia si\u0119 i umacniania swojej pozycji w ziemi ciechanowskiej i w ca\u0142ym Ksi\u0119stwie Mazowieckim. Szybki rozw\u00f3j miast w tym okresie spowodowa\u0142 du\u017cy wzrost zapotrzebowania ludno\u015bci miejskiej na \u017cywno\u015b\u0107 oraz na podstawowy w\u00f3wczas budulec i opa\u0142 jakim by\u0142o drewno. Na sprzeda\u017cy \u017cywno\u015bci (g\u0142\u00f3wnie zb\u00f3\u017c) i drewna mo\u017cna by\u0142o dobrze zarobi\u0107. Artyku\u0142y te by\u0142y r\u00f3wnie\u017c dobrze sprzedawalne do innych pa\u0144stw. Kupuj\u0105c a nast\u0119pnie karczuj\u0105c las W\u0105\u017c m\u00f3g\u0142 pozyskiwa\u0107 du\u017ce ilo\u015bci drewna i nowy area\u0142 do produkcji \u017cywno\u015bci. Przed wykarczowaniem las dawa\u0142 mo\u017cliwo\u015bci pozyskiwania dziczyzny, miodu, grzyb\u00f3w, zi\u00f3\u0142 i owoc\u00f3w le\u015bnych na potrzeby w\u0142asne i na sprzeda\u017c.<\/p>\n\n\n\n
Drugim g\u0142\u00f3wnym powodem utworzenia nowej osady mog\u0142a by\u0107 konieczno\u015b\u0107 zapewnienia egzystencji podleg\u0142ej ludno\u015bci, a w szczeg\u00f3lno\u015bci nowo powstaj\u0105cym rodzinom i pojmanym w bitwach je\u0144com. Je\u0144cy mieli najmniejsze prawa osobiste i stanowili najta\u0144sz\u0105 si\u0142\u0119 robocz\u0105. Miko\u0142aj W\u0105\u017c daj\u0105c osadnikom po kawa\u0142ku lasu sprawi\u0142, \u017ce stali si\u0119 oni samowystarczalni, a poza tym prawdopodobnie dostarczali mu du\u017ce ilo\u015bci drewna i tworzyli nowy, bardziej warto\u015bciowy ni\u017c las, area\u0142 do produkcji rolnej dla siebie i dla darczy\u0144cy. Istotne znaczenie dla obdarowuj\u0105cego mia\u0142o r\u00f3wnie\u017c prawne zobowi\u0105zanie osadnik\u00f3w do s\u0142u\u017cby wojskowej z w\u0142asnym koniem i rynsztunkiem.<\/p>\n\n\n\n
4<\/strong>. Wzgl\u0119dy wyboru lokalizacji W\u0119\u017cewa<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Nietrudno si\u0119 domy\u015bli\u0107, \u017ce dobre siedlisko – nie tylko w \u00f3wczesnych czasach – powinno posiada\u0107 bliski, \u0142atwy, sta\u0142y i odpowiedni do potrzeb dost\u0119p do:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- wody nadaj\u0105cej si\u0119 do picia dla ludzi i zwierz\u0105t,<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- po\u017cywienia dla ludzi i zwierz\u0105t,<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- materia\u0142\u00f3w budowlanych,<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- opa\u0142u,<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- szlaku komunikacyjnego,<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- miejsca pracy.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Teren, na kt\u00f3rym znajduje si\u0119 W\u0119\u017cewo posiada\u0142 w\u00f3wczas wszystkie te po\u017c\u0105dane cechy.<\/p>\n\n\n\n
Dost\u0119p do wody, b\u0119d\u0105cy najwa\u017cniejsz\u0105 cech\u0105 ka\u017cdego siedliska, zapewnia\u0142 bardzo wysoki poziom w\u00f3d gruntowych, kt\u00f3ry – mimo obni\u017cenia si\u0119 po melioracji – utrzymuje si\u0119 nadal. Wystarcza\u0142o w\u00f3wczas wykopa\u0107 nieg\u0142\u0119boki d\u00f3\u0142, \u017ceby mie\u0107 w\u0142asne \u017ar\u00f3d\u0142o wody pitnej.<\/p>\n\n\n\n
Jeszcze w latach 60. i 70. XX w. na terenie W\u0119\u017cewa by\u0142o 6 niewielkich i nieg\u0142\u0119bokich staw\u00f3w [w gospodarstwach Zarodkiewicz\u00f3w (na skraju lasu), Ot\u0142owskich (na Suci), Szczyglak\u00f3w (przy Krzy\u017c\u00f3wkach i pod lasem), Wend\u00f3w (przy siedlisku) i Cienkowskich (w Kacze\u0144cu)] oraz co najmniej drugie tyle ma\u0142ych oczek wodnych, nazywanych stawkami, przy siedliskach r\u00f3\u017cnych gospodarzy. Stawki te s\u0142u\u017cy\u0142y g\u0142\u00f3wnie jako zbiorniki wody pitnej dla zwierz\u0105t domowych oraz do hodowli kaczek i g\u0119si. Wszystkie gospodarstwa korzysta\u0142y z wody z przydomowych nieg\u0142\u0119bokich studni, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 gospodarstw je posiada\u0142o. Te gospodarstwa, kt\u00f3re nie mia\u0142y w\u0142asnej studni korzysta\u0142y ze studni s\u0105siad\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 studni wykonana by\u0142a z drewna (deski lub \u201eokr\u0105glaki\u201d), a cz\u0119\u015b\u0107 z kr\u0119g\u00f3w betonowych lub kombinacji tych dw\u00f3ch element\u00f3w.<\/code><\/pre>\n\n\n\nJest bardzo prawdopodobne, \u017ce przynajmniej niekt\u00f3re ze staw\u00f3w istnia\u0142y ju\u017c w okresie zasiedlania, a woda z nich mog\u0142a by\u0107 wykorzystywana przez ludzi i zwierz\u0119ta. Stawy mog\u0142y by\u0107 \u015brodowiskiem \u017cycia ryb i ptactwa wodnego, kt\u00f3re stanowi\u0142y cenn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 po\u017cywienia ludzi.<\/p>\n\n\n\n
Jest niemal pewne, \u017ce znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 po\u017cywienia dla ludzi i zwierz\u0105t zapewnia\u0142 r\u00f3wnie\u017c \u00f3wczesny las. W lesie \u017cy\u0142y dzikie zwierz\u0119ta, z kt\u00f3rych pozyskiwano mi\u0119so i sk\u00f3ry. W okresie letnim zbierano grzyby, jagody, maliny, je\u017cyny, poziomki, dzikie owoce, zio\u0142a. Bardzo cennym produktem spo\u017cywczym by\u0142 mi\u00f3d pszczeli pozyskiwany z dzikich barci, tj. kom\u00f3r w pniach rosn\u0105cych lub obumar\u0142ych drzew. Dla zwierz\u0105t domowych dobrym po\u017cywieniem by\u0142y trawy, zio\u0142a, chwasty, li\u015bcie niekt\u00f3rych krzew\u00f3w, \u017co\u0142\u0119dzie.<\/p>\n\n\n\n
Las stanowi\u0142 r\u00f3wnie\u017c \u017ar\u00f3d\u0142o drewna, g\u0142\u00f3wnie jako materia\u0142u budowlanego i opa\u0142u. Z drewna budowano domy dla ludzi i schronienia dla zwierz\u0105t domowych oraz drogi i mosty, wykonywano narz\u0119dzia domowe i do prac polowych. Ze znanej ju\u017c w\u00f3wczas suchej destylacji (odgazowania) drewna uzyskiwano smo\u0142\u0119, pota\u017c, dziegie\u0107 i w\u0119giel drzewny. Na terenie W\u0119\u017cewa chyba nie natrafiono na \u015blady tej produkcji. Ze spalania drewna pozyskiwano popi\u00f3\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Drewno stanowi\u0142o we wsiach g\u0142\u00f3wny materia\u0142 budowlany i opa\u0142 a\u017c do II po\u0142owy XX w.. Jeszcze na pocz\u0105tku lat 50. XX w. w W\u0119\u017cewie by\u0142o tylko 4 murowane budynki: 2 domy i remiza stra\u017cacka z ceg\u0142y i jedna obora z kamieni. Kolejne 3 nowo budowane domy murowane wykonane by\u0142y z \u017cu\u017cla (tzw. szlaki z piec\u00f3w w cukrowni w Krasi\u0144cu) zmieszanego z wapnem. Co najmniej dwa z nich istniej\u0105 do dzi\u015b.<\/code><\/pre>\n\n\n\nSmo\u0142a to g\u0119sta, lepka ciecz pochodz\u0105ca przewa\u017cnie z ko\u0144cowej frakcji destylacji w\u0119gla, drewna, \u0142upk\u00f3w bitumicznych lub torfu, maj\u0105ca szerokie zastosowanie, np. w konserwacji drewna jako impregnat chroni\u0105cy przed wilgoci\u0105, gniciem i ple\u015bni\u0105, jako \u015brodek antykorozyjny, czy w produkcji ma\u015bci i myde\u0142. <\/code><\/pre>\n\n\n\nPota\u017c to zanieczyszczony w\u0119glan potasu (K2<\/sub>CO3<\/sub>) <\/sub>pozyskiwany z popio\u0142u drzewnego, stosowany w przesz\u0142o\u015bci m.in. do produkcji myd\u0142a, szk\u0142a, farb i jako naw\u00f3z.<\/code><\/pre>\n\n\n\nDziegie\u0107 to produkt kondensacji przewa\u017cnie pocz\u0105tkowej frakcji opar\u00f3w z suchej destylacji drewna lub kory z drzew li\u015bciastych lub torfu maj\u0105cy dzia\u0142anie bakteriob\u00f3jcze, grzybob\u00f3jcze, antyseptyczne oraz dezynfekuj\u0105ce.<\/code><\/pre>\n\n\n\nPrzez teren, na kt\u00f3rym znajduje si\u0119 W\u0119\u017cewo, jak napisa\u0142 K. Wyszkowski, przebiega\u0142a<\/p>\n\n\n\n
droga, go\u015bciniec nazywany potocznie, ju\u017c w 1353 \u201estar\u0105 drog\u0105 wojenn\u0105\u201d, wed\u0142ug Herbesta i Trzebi\u0144skiego by\u0142a to droga I rz\u0119du. Szlak ten prowadzi\u0142 z Warszawy do Kr\u00f3lewca (Kaliningradu), ulega\u0142 modyfikacjom, w zale\u017cno\u015bci od warunk\u00f3w pogodowych, ale z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 przebiega\u0142 przez W\u0119\u017cewo. Podr\u00f3\u017cowali nim kupcy z Mazowsza i po\u0142udniowej Polski, towarem by\u0142y w\u00f3wczas g\u0142\u00f3wnie olbrzymie stada koni i byd\u0142a na targi i jarmarki, kierowano si\u0119 do Nidzicy przez Janowo, gdzie by\u0142 sk\u0142ad celny przed wkroczeniem do pa\u0144stwa krzy\u017cackiego.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Jedno jest pewne (sprawdzono), \u017ce szlakiem tym nie przemieszcza\u0142y si\u0119 wojska polsko-litewskie na bitw\u0119 pod Grunwaldem. Ich trasa przebiega\u0142a z Czerwi\u0144ska przez Drobin, \u017boch\u00f3w, B\u0105dzy\u0144, Je\u017cewo pod \u0141odwig\u00f3w i St\u0119bark.<\/p>\n\n\n\n
W rozwijaj\u0105cej si\u0119 szybko Warszawie centralizowa\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas skup drewna i jego pochodnych oraz zb\u00f3\u017c, wi\u0119c go\u015bciniec s\u0142u\u017cy\u0142 do przemieszczania si\u0119 handlarzy z towarem r\u00f3wnie\u017c w kierunku odwrotnym, tj. z Przasnysza przez Karniewo i Pu\u0142tusk do Warszawy.<\/p>\n\n\n\n
Prawdopodobnie ju\u017c wtedy istnia\u0142 r\u00f3wnie\u017c drugi szlak komunikacyjny z Krasnego do Gdzewa (aktualnie Zielona, wcze\u015bniej \u015alasy), b\u0119d\u0105cy fragmentem szlaku z Makowa Mazowieckiego do Ciechanowa. Obie te miejscowo\u015bci powsta\u0142y ju\u017c w XI w. i z tego wzgl\u0119du jest prawdopodobne, \u017ce w XV w. by\u0142a jaka\u015b \u0142\u0105cz\u0105ca je droga le\u015bna przebiegaj\u0105ca przez teren, na kt\u00f3rym znajduje si\u0119 W\u0119\u017cewo. Jest r\u00f3wnie\u017c prawdopodobne, \u017ce istnia\u0142 tak\u017ce trzeci, \u201ewewn\u0119trzny\u201d szlak komunikacyjny, mi\u0119dzy Dobrzankowem a Wr\u00f3blewem (aktualnie to tzw. droga bogacka), poniewa\u017c W\u0119\u017cowie osiedlili si\u0119 w Dobrzankowie a posiadali (kupili) r\u00f3wnie\u017c p\u00f3\u0142 Wr\u00f3blewa (od 1420 r.). Jaka\u015b droga przemieszczania si\u0119 mi\u0119dzy tymi miejscowo\u015bciami musia\u0142a istnie\u0107. Prawdopodobnie dochodzi\u0142a ona do szlaku komunikacyjnego mi\u0119dzy dobrami Krasi\u0144skich, tj. Krasnem a Opinog\u00f3r\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Las, w kt\u00f3rym powsta\u0142a osada, by\u0142 r\u00f3wnie\u017c miejscem pracy pierwszych osadnik\u00f3w. Ze wzgl\u0119du na w\u0142a\u015bciwo\u015bci terenu i tras\u0119 szlaku komunikacyjnego wydaje si\u0119 prawdopodobne, \u017ce karczowanie lasu rozpocz\u0119to od tego szlaku (drogi przez W\u0119\u017cewo) w kierunku p\u00f3\u0142nocnym, tj. w stron\u0119 Gostkowa i \u017bbik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Wydaje si\u0119 niemal pewne, \u017ce ze wzgl\u0119du na powy\u017cej przedstawione cechy (walory) tego fragmentu lasu Gdzew, dokonano wyboru miejsca pierwszych siedlisk. Najlepszy do zasiedlenia by\u0142 rejon dzisiejszych Krzy\u017c\u00f3wek, poniewa\u017c by\u0142 on bardzo blisko dw\u00f3ch staw\u00f3w i skrzy\u017cowania dw\u00f3ch albo trzech szlak\u00f3w komunikacyjnych.<\/p>\n\n\n\n
5<\/strong>.Pierwsi osadnicy<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Nie ma pe\u0142nych informacji o pierwszych osadnikach, ilu ich by\u0142o, kim oni byli, jak du\u017ce powierzchnie lasu otrzymali i na jakich warunkach? Aby odpowiedzie\u0107 na te pytania, trzeba opiera\u0107 si\u0119 na dost\u0119pnych udokumentowanych informacjach, przes\u0142ankach (argumentach) i logice. Z tego wzgl\u0119du wnioski r\u00f3\u017cnych os\u00f3b mog\u0105 r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119. A jak by\u0142o naprawd\u0119? Tego si\u0119 raczej nie dowiemy.<\/p>\n\n\n\n
K. Wyszkowski w swoim opracowaniu napisa\u0142, nie podaj\u0105c \u017ar\u00f3d\u0142a informacji, \u017ce: Ludno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 kasztelan osadzi\u0142 w Lesie Gdzewskim, sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z jego woj\u00f3w, z kt\u00f3rymi walczy\u0142 z krzy\u017cakami i innymi wrogami ksi\u0119cia Janusza I, ale tak\u017ce z czynszownik\u00f3w, ludzi kt\u00f3rym darowa\u0142 ziemi\u0119 oraz niewolnych je\u0144c\u00f3w pojmanych podczas wygranych bitew i potyczek. Cz\u0119\u015b\u0107 ziemi na pewno sprzeda\u0142 nap\u0142ywowej ludno\u015bci, kt\u00f3ra przyby\u0142a z innych cz\u0119\u015b\u0107 Polski w poszukiwaniu ziemi i chleba.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Nie wszystkie powy\u017csze informacje wydaj\u0105 si\u0119 w pe\u0142ni prawdziwe. Autor sugeruje, \u017ce osadnik\u00f3w by\u0142o wielu i byli r\u00f3\u017cni (wojowie, czynszownicy, je\u0144cy, ludno\u015b\u0107 nap\u0142ywowa) i \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 ziemi Miko\u0142aj W\u0105\u017c na pewno sprzeda\u0142 (?). W\u0105tpliw\u0105 wydaje si\u0119 informacja, \u017ce: Cz\u0119\u015b\u0107 ziemi kasztelan podarowa\u0142 swemu bratu lub synowi Janowi, w S\u0142owniku historyczno-geograficznym ziem polskich w \u015bredniowieczu, znajdujemy informacj\u0119: \u201dw 1428 Rogala z K. zwany Grad kupuje od Jana z W\u0119\u017cewa cz\u0119\u015bci w Czerwinie.\u201d Z<\/em>naleziono potwierdzenie, \u017ce za\u0142o\u017cyciel W\u0119\u017cewa by\u0142 kasztelanem ciechanowskim. Nie wiadomo, sk\u0105d pochodzi informacja, \u017ce Jan by\u0142 bratem lub synem Miko\u0142aja? Dlaczego napisano Jan z W\u0119\u017cewa a nie Jan W\u0105\u017c, skoro rodzina Miko\u0142aja mia\u0142a to nazwisko? Wnuk Miko\u0142aja mia\u0142 imi\u0119 Jan, nazywa\u0142 si\u0119 ju\u017c Bogacki i \u017cy\u0142 w latach 1440 \u2013 1500.<\/p>\n\n\n\n
W\u0105tpliwa prawdziwo\u015b\u0107 zacytowanych powy\u017cej informacji wynika r\u00f3wnie\u017c z dalszej cz\u0119\u015bci tekstu, w kt\u00f3rej Autor napisa\u0142: W naszej okolicy kr\u0105\u017cy legenda, o pocz\u0105tkach W\u0119\u017cewa m\u00f3wi\u0105ca, i\u017c pierwszymi osadnikami byli czterej rycerze oracze, kt\u00f3rzy otrzymali w darze od swego pana kawa\u0142ki prastarego boru, po rycersku go zagospodarowali czym zyskali uznanie w oczach swojego seniora. Mo\u017cna rzec, \u017ce w ka\u017cdej legendzie jest ziarno prawdy.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Miko\u0142aj W\u0105\u017c kupi\u0142 30 w\u0142\u00f3k i podzieli\u0142 je na cztery cz\u0119\u015bci, potwierdza to S\u0142ownik Geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego, gdzie czytamy: \u201eW roku 1567 wie\u015b W\u0119\u017cewo, parafia Bogate, sk\u0142ada si\u0119 z czterech cz\u0119\u015bci maj\u0105cych od 2,5 do 3,5 w\u0142\u00f3k\u201d . W innym \u017ar\u00f3dle dowiadujemy si\u0119 o konkretnym podziale: \u201eW\u0119\u017cowo w\u0142\u00f3k 3 \u2013 3,5 -2,5\u20133\u201d .<\/em><\/p>\n\n\n\n
Z opracowa\u0144 historyk\u00f3w wiadomo, \u017ce wtedy by\u0142 zwyczaj dawania jednego \u0142ana ziemi na rodzin\u0119. \u0141an to w przybli\u017ceniu tyle samo co w\u0142\u00f3ka (prawie 18 ha), ale wielko\u015b\u0107 \u0142an\u00f3w mog\u0142a by\u0107 r\u00f3wnie\u017c wi\u0119ksza, bo obejmowa\u0142a powierzchnie nienadaj\u0105ce si\u0119 do cel\u00f3w rolniczych.<\/code><\/pre>\n\n\n\nPo ponad 140 latach od narodzin W\u0119\u017cewa jest wi\u0119c udokumentowana informacja, \u017ce sk\u0142ada\u0142o si\u0119 ono z czterech cz\u0119\u015bci o \u0142\u0105cznej powierzchni 12 w\u0142\u00f3k (oko\u0142o 216 ha), czyli 40%, a nie 100% powierzchni lasu zakupionego od ksi\u0119cia Janusza I. Pozosta\u0142e 60% prawdopodobnie pozosta\u0142o w\u0142asno\u015bci\u0105 Miko\u0142aja i z tej cz\u0119\u015bci powsta\u0142y p\u00f3\u017aniej nast\u0119pne osady, tj. August\u00f3w, Adam\u00f3w i Kozin. Wydaje si\u0119, \u017ce Miko\u0142aj nie mia\u0142 powod\u00f3w do sprzeda\u017cy tej cz\u0119\u015bci zakupionego lasu, on gromadzi\u0142 dobra<\/em>. Chyba bardziej by\u0142 zainteresowany wykarczowaniem lasu i pozyskaniem drewna i grunt\u00f3w pod uprawy rolne. Nie natrafiono na informacj\u0119, \u017ce Miko\u0142aj W\u0105\u017c sprzeda\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 zakupionego lasu Gdzew. Gdyby tak by\u0142o, to powinno by\u0107 to zapisane w rejestrach ksi\u0119cia Janusza I w Metryce Mazowieckiej i historycy by to \u201ewy\u0142owili\u201d. Z powy\u017cszych informacji wynika wniosek, \u017ce zakupiona cz\u0119\u015b\u0107 lasu by\u0142a podzielona na 5, a nie na 4 cz\u0119\u015bci.Dalej mo\u017cna te\u017c wnioskowa\u0107, \u017ce pocz\u0105tkowo w W\u0119\u017cewie osiedli\u0142o si\u0119 tylko 4 rodziny, a po 140 latach by\u0142y to 4 rody, z kt\u00f3rych ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 mie\u0107 po kilka rodzin.<\/p>\n\n\n\n
Powierzchnia 216 ha to w przybli\u017ceniu nieco ponad 2 km x 1 km = 2 km2<\/sup>, czyli mniejsza od aktualnej powierzchni W\u0119\u017cewa, kt\u00f3ra wynosi 322,9 ha [8]. Z powy\u017cszych danych liczbowych, dotycz\u0105cych wielko\u015bci terenu tej wsi wynika, \u017ce uleg\u0142a ona powi\u0119kszeniu i prawdopodobnie zmieni\u0142y si\u0119 jej granice od XVI w. do teraz.Radykalnie zmieni\u0142a si\u0119 te\u017c liczba dzia\u0142ek, z 4 do ponad 400, w tym 81dzia\u0142ek budowlanych (p. Fot. 6. i 7.<\/strong>. Na Fot. 7.<\/strong> kolorem \u017c\u00f3\u0142tym zaznaczono miejsce narodzin autora niniejszego artyku\u0142u (518 lat po narodzinach W\u0119\u017cewa), tj. dzia\u0142ka nr 88, dom nr 41.<\/code><\/pre>\n\n\n\nLiczba mieszka\u0144c\u00f3w W\u0119\u017cewa na koniec 2024 r. wynosi\u0142a 255 os\u00f3b[9].<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/osp.wezewo.info\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/9480.tmp_-1024x913.png\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/osp.wezewo.info\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/EBCB.tmp_-1024x637.png\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nFot. 8. Podzia\u0142 na dzia\u0142ki \u015brodkowej cz\u0119\u015bci W\u0119\u017cewa<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Za domniemaniem, \u017ce pierwszymi osadnikami by\u0142y cztery rodziny w sile wieku ch\u0142op\u00f3w lub je\u0144c\u00f3w, z kt\u00f3rych jeden mia\u0142 imi\u0119 Jan (m\u00f3g\u0142 on by\u0107 \u201eszefem\u201d grupy, bo prawdopodobnie ju\u017c wtedy (?) posiada\u0142 ziemi\u0119 w Czerwinie i m\u00f3g\u0142 by\u0107 bardziej zwi\u0105zany z Miko\u0142ajem W\u0119\u017cem), przemawiaj\u0105 nast\u0119puj\u0105ce wzgl\u0119dy:<\/p>\n\n\n\n
– ludziom tym trzeba by\u0142o stworzy\u0107 warunki egzystencji i ich usamodzielni\u0107,<\/p>\n\n\n\n
– byli oni najmniej zwi\u0105zani z dotychczasowym miejscem zamieszkania,<\/p>\n\n\n\n
– naj\u0142atwiej by\u0142o ich przesiedli\u0107 i narzuci\u0107 im warunki osiedlenia.<\/p>\n\n\n\n
Za tym, \u017ce rodziny by\u0142y w sile wieku przemawia konieczno\u015b\u0107 posiadania du\u017co si\u0142 do ci\u0119\u017ckich prac, takich jak karczowanie lasu, transport i obr\u00f3bka drewna, budowa dom\u00f3w i schronie\u0144 dla zwierz\u0105t, polowania na dzik\u0105 zwierzyn\u0119. Przy pracach tych by\u0142a konieczno\u015b\u0107 pracy zespo\u0142owej, wi\u0119c ludzie ci musieli si\u0119 zna\u0107 i by\u0107 dobrze z\u017cytymi ze sob\u0105. Jest prawdopodobne, \u017ce osadnikami byli rycerze, jak g\u0142osi legenda.<\/p>\n\n\n\n
Wydaje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c prawdopodobna hipoteza, \u017ce wszyscy osadnicy mogli pochodzi\u0107 z Czerwina (wsi w powiecie ostro\u0142\u0119ckim mi\u0119dzy R\u00f3\u017canem a \u0141om\u017c\u0105) i by\u0107 rodzin\u0105, np. ojciec Jan i trzech syn\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Odno\u015bnie tego, na jakich warunkach osadnicy otrzymali ziemi\u0119, Autor historii W\u0119\u017cewa napisa\u0142: \u201d W\u0119\u017cewo powsta\u0142o na dw\u00f3ch przywilejach danych od ksi\u0119cia dla osadnik\u00f3w i gospodarza tej ziemi. Przy w spisie osadniczym napisano \u201dcassatum [..] propter perticulum domino rum ducum\u201d, to znaczy UCHYLONY ZE WZGL\u0118DU NA PAN\u00d3W LIDER\u00d3W. W 1473 r. immunitet powt\u00f3rzono r\u00f3wnie\u017c nie zaznaczaj\u0105c jak d\u0142ugo trwa\u0107 mia\u0142a \u201elibertas kmetonum ab omnibus solucionibus\u201d, co w wolnym przek\u0142adzie znaczy WOLNO\u015a\u0106 OD WSZYSTKICH P\u0141ATNO\u015aCI KMIECI. Przywileje te oznacza\u0142y wolno\u015b\u0107 od p\u0142atno\u015bci i danin, tzw: okoliczno\u015bciowych, z wyj\u0105tkiem podatku na wypadek wykupu ksi\u0119cia z niewoli (swadziebne), podatku pobieranego w razie ma\u0142\u017ce\u0144stwa ksi\u0119cia i jego dzieci i w wypadku kupna i wykupu ziemi przez ksi\u0119cia. Po 17 XI 1473 r. ksi\u0105\u017c\u0119 Janusz II przyzna\u0142 Miko\u0142ajowi wieczyste zwolnienie z podatk\u00f3w okoliczno\u015bciowych od wszystkich d\u00f3br w ziemi ciechanowskiej. Przywilej ten przyni\u00f3s\u0142 korzy\u015b\u0107 w\u0142a\u015bcicielowi ziem przenosz\u0105c na niego prawo pobierania podatk\u00f3w, p\u0142aci\u0107 trzeba by\u0142o ksi\u0119ciu mazowieckiemu 2 grosze praskie czynszu, od 1446 roku, za ka\u017cd\u0105 wie\u015b (nie p\u0142acili wolni osadnicy). W tym to w\u0142a\u015bnie roku Miko\u0142aj W\u0105\u017c otrzyma\u0142 prawo niemieckie na wszystkie wsie posiadane i te, kt\u00f3re b\u0119dzie posiada\u0142, prawo to przyczyni\u0142o si\u0119 do szybkiego rozwoju wsi. To, \u017ce osadnicy nie p\u0142acili bezpo\u015brednio, nie oznacza\u0142o, i\u017c nie mieli \u017cadnych obowi\u0105zk\u00f3w wobec swego wasala. Byli bowiem zobowi\u0105zani do stawienia si\u0119 na ka\u017cde wezwanie ksi\u0119cia i wyruszenia na wojn\u0119 z w\u0142asnym uposa\u017ceniem. Boles\u0142aw IV syn Janusza I Mazowieckiego potwierdzi\u0142 Miko\u0142ajowi w 1470 roku prawo che\u0142mi\u0144skie na 5 wsi, ustali\u0142 czynsz w wysoko\u015bci 8 groszy ju\u017c na 8 wsi. W roku 1476 wojewoda otrzyma\u0142 od ksi\u0119cia Konrada III zwolnienie od s\u0142u\u017cebno\u015bci stawiania oraz naprawy zamk\u00f3w i warowni.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Powy\u017cszy tekst jest bardzo zawi\u0142y i trudno dowiedzie\u0107 si\u0119 jakie prawa i obowi\u0105zki posiadali w\u0119\u017cewscy osadnicy, a jakie darczy\u0144ca w roku 1426, po roku 1446 i po roku 1473? Nale\u017cy jednak doda\u0107, \u017ce obowi\u0105zywa\u0142 w\u00f3wczas statut Ksi\u0119cia Janusza I z 1421 r. prowadzaj\u0105cy obowi\u0105zek 1 dnia pa\u0144szczyzny tygodniowo od \u0142ana. Jest ma\u0142o prawdopodobne, \u017ceby Miko\u0142aj W\u0105\u017c by\u0142 taki hojny i zrezygnowa\u0142 z tego prawa, bo chyba kupi\u0142 du\u017cy fragment lasu nie po to, \u017ceby go rozda\u0107. Przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce osadnicy otrzymali po 2,5 do 3,5 w\u0142\u00f3ki i \u017ce w\u0142\u00f3ka = \u0142an, to prawdopodobnie byli oni zobowi\u0105zani do pracy na rzecz darczy\u0144cy od 2,5 do 3,5 dni w tygodniu.<\/p>\n\n\n\n
6<\/strong>. Zako\u0144czenie<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Mam nadziej\u0119, \u017ce artyku\u0142 ten b\u0119dzie stanowi\u0142 dodatkowe, uzupe\u0142niaj\u0105ce \u017ar\u00f3d\u0142o informacji o pocz\u0105tkach istnienia W\u0119\u017cewa i zainteresuje cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w tej i okolicznych wsi.<\/p>\n\n\n\n
Pami\u0119tajmy, \u017ce przesz\u0142o\u015b\u0107 i tera\u017aniejszo\u015b\u0107 to fundamenty przysz\u0142o\u015bci i starajmy si\u0119, \u017ceby by\u0142y one mocne i trwa\u0142e.<\/p>\n\n\n\n
W 600-letniej historii nikt z W\u0119\u017cewianek i W\u0119\u017cewiak\u00f3w nie dokona\u0142 osi\u0105gni\u0119\u0107 szczeg\u00f3lnie wa\u017cnych dla Polski, dla Mazowsza, kt\u00f3re by by\u0142y odnotowane w historii powszechnej. Mo\u017ce w przysz\u0142o\u015bci to si\u0119 spe\u0142ni? Nie mam najmniejszych w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wiele by\u0142o osi\u0105gni\u0119\u0107 i sukces\u00f3w osobistych (np. awans i stanowisko w pracy, powi\u0119kszenie stanu posiadania), rodzinnych (np. budowa domu) czy lokalnych (np. budowa du\u017cej, funkcjonalnej remizy). Wed\u0142ug mojej wiedzy z Internetu, du\u017co \u2013 mo\u017ce najwi\u0119cej – powa\u017cnych sukces\u00f3w osobistych osi\u0105gn\u0119\u0142a Pani dr hab. in\u017c. Wioleta B\u0142aszczak-B\u0105k, kt\u00f3ra ju\u017c jest profesorem uczelnianym w Uniwersytecie Mazursko-Warmi\u0144skim w Olsztynie na Wydziale Geoin\u017cynierii<\/a>, posiada w\u0142asne siedlisko na wsi pod Olsztynem, a Jej Synowie odnosz\u0105 sukcesy sportowe licz\u0105ce si\u0119 w skali kraju. Gratuluj\u0119!<\/p>\n\n\n\n
Z okazji tego pi\u0119knego Jubileuszu 600-lecia \u017cycz\u0119 wszystkim Mieszka\u0144com W\u0119\u017cewa wielu du\u017cych, wa\u017cnych osi\u0105gni\u0119\u0107 oraz sukces\u00f3w, dobrobytu, spe\u0142niania marze\u0144, szcz\u0119\u015bcia i wszystkiego, co najlepsze, co sprawia rado\u015b\u0107 i przyjemno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n\n\n\n
autor<\/p>\n\n\n\n
Pu\u0142awy, dnia 9 listopada 2025 r.<\/p>\n\n\n\n
PS My\u015bl\u0119, \u017ce dobrze by by\u0142o, \u017ceby po tym Jubileuszu pozosta\u0142a jaka\u015b trwa\u0142a, niedroga i niek\u0142opotliwa w utrzymaniu pami\u0105tka, kt\u00f3ra by go przypomina\u0142a i stanowi\u0142a ciekawostk\u0119 dla os\u00f3b przybywaj\u0105cych do W\u0119\u017cewa po raz pierwszy. Tak\u0105 pami\u0105tk\u0105 mog\u0142o by by\u0107 na przyk\u0142ad posadzenie d\u0119bu szypu\u0142kowego lub cisu (mo\u017cna mu nada\u0107 imi\u0119) i\/lub posadowienie du\u017cego kamienia lub obelisku i umieszczenie na nim nierdzewnej lub kwasoodpornej tablicy z wygrawerowanymi datami utworzenia i 600-lecia W\u0119\u017cewa, tj.1426-2026. Najlepszym miejscem dla takiej pami\u0105tki wydaj\u0105 mi si\u0119 Krzy\u017c\u00f3wki (zasypany staw lub skraj pola po przeciwnej stronie drogi) w bezpiecznej odleg\u0142o\u015bci od jezdni. Dobrym miejscem jest r\u00f3wnie\u017c skraj pola w rozwidleniu dr\u00f3g do Ciechanowa i Przasnysza, tam gdzie dawniej by\u0142a ku\u017ania, ale przeszkod\u0105 mo\u017ce by\u0107 s\u0142up energetyczny.<\/code><\/pre>\n\n\n\n7<\/strong>. \u0179r\u00f3d\u0142a informacji<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- Anna Borkiewicz-Celi\u0144ska, OSADNICTWO ZIEMI CIECHANOWSKIEJ W XV WIEKU (1370\u20141526), Wroc\u0142aw \u2014 Warszawa \u2014 Krak\u00f3w, Zak\u0142ad Narodowy Imienia Ossoli\u0144skich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1970<\/li>\n\n\n\n
- Krzysztof Wyszkowski, HISTORIA W\u0118\u017bEWA, htpps:\/\/osp. wezewo.info\/?p=5662, 2.03.2017<\/li>\n\n\n\n
- Kazimierz Koz\u0142owski, O W\u0118\u017bEWIE W LATACH 50. XX w., https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=5832<\/a>, 3.04.2017 ; i O WE\u017bEWIE OKO\u0141O 200 LAT TEMU (1808-1825), https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=12231<\/a>, 21.03.2022<\/li>\n\n\n\n
- Jerzy Wyrozumski, HISTORIA POLSKI do roku 1505, Pa\u0144stwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1985<\/li>\n\n\n\n
- https:\/\/e-mapa.net\/polska\/wezewo-0117587\/<\/li>\n\n\n\n
- Internet, wyszukiwarka Google, AI, https:\/\/pl.wikipedia.org<\/a><\/li>\n\n\n\n
- https:\/\/geoportal360.pl\/map\/#clk=20.93224439,52.92402873,14.06&ctx=14.91\/52.92298\/20.93305&stl=topo<\/a><\/li>\n\n\n\n
- https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=13041<\/li>\n\n\n\n
- https:\/\/bip.krasne.pl\/public\/?id=2070398<\/a><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
- miejsca pracy.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- szlaku komunikacyjnego,<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- opa\u0142u,<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- materia\u0142\u00f3w budowlanych,<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- po\u017cywienia dla ludzi i zwierz\u0105t,<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- miejsce narodzin:<\/strong> podmok\u0142y fragment lasu o nazwie Gdzew,<\/li>\n\n\n\n