{"id":8852,"date":"2019-04-25T11:58:34","date_gmt":"2019-04-25T09:58:34","guid":{"rendered":"https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=8852"},"modified":"2020-11-24T16:19:09","modified_gmt":"2020-11-24T15:19:09","slug":"saletra-amonowa-zagrozenie-przypadkowym-pozarem-i-wybuchem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/osp.wezewo.info\/?p=8852","title":{"rendered":"Saletra amonowa \u2013 zagro\u017cenie przypadkowym po\u017carem i wybuchem"},"content":{"rendered":"

   W wydaniu marcowym i kwietniowym miesi\u0119cznika „Stra\u017cak” najwi\u0119kszego pisma stra\u017cackiego w Polsce,  zosta\u0142 zamieszczony w dw\u00f3ch cz\u0119\u015bciach artyku\u0142 pt: „Saletra amonowa co trzeba o niej wiedzie\u0107”<\/em> . Autorem tego artyku\u0142u jest Pan Kazimierz Koz\u0142owski emerytowany pracownik Instytutu Nowych Syntez Chemicznych w Pu\u0142awach  oraz przede wszystkim publicysta naszej strony internetowej OSP w W\u0119\u017cewie. Pan Kazimierz jest tw\u00f3rc\u0105 i pomys\u0142odawc\u0105 wielu artyku\u0142\u00f3w na naszej stronie .   Gratulujemy publikacji w pi\u015bmie Stra\u017cak .<\/h3>\n

Trzeba zaznaczy\u0107 \u017ce to ju\u017c w trzecim wydaniu tej gazety znajduj\u0105 si\u0119 artyku\u0142y napisane przez naszych autor\u00f3w . Pierwszym by\u0142 artyku\u0142  druhny Dominiki Grzeszczak  ukazany w Listopadzie 2018 roku o naszym sp\u0142ywie kajakowym „Razem ku Niepodleg\u0142o\u015bci”<\/h3>\n

Z Powa\u017caniem<\/h3>\n

Zarz\u0105d OSP w W\u0119\u017cewie<\/h3>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 Zapraszamy do lektury artyku\u0142u.<\/h3>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/strong><\/p>\n

    \n
  1. Wst\u0119p – cel artyku\u0142u <\/em><\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

    Saletra amonowa, stosowana jako naw\u00f3z mineralny, nazywana dalej skr\u00f3tem SA, jest jednym z najbardziej popularnych nawoz\u00f3w azotowych<\/a>,  ale czy r\u00f3wnie popularna jest wiedza o jej w\u0142a\u015bciwo\u015bciach, a szczeg\u00f3lnie o przypadkowych zagro\u017ceniach, jakie mo\u017ce ona stwarza\u0107?     W\u0105tpliwo\u015b\u0107 ta stanowi\u0142a g\u0142\u00f3wn\u0105 inspiracj\u0119 do napisania niniejszego artyku\u0142u, kt\u00f3rego celem jest popularyzacja – g\u0142\u00f3wnie w\u015br\u00f3d rolnik\u00f3w, dzia\u0142kowc\u00f3w i stra\u017cak\u00f3w w Ochotniczych Stra\u017cach Po\u017carnych – najwa\u017cniejszych informacji o tym nawozie, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem zasad bezpiecze\u0144stwa w jego transporcie, przechowywaniu, stosowaniu oraz w przypadku po\u017caru.<\/p>\n

      \n
    1. Czym jest SA?<\/em><\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

      W j\u0119zyku polskim \u201esaletrami\u201d nazywa si\u0119 naturalne i mineralne (dawniej nazywane \u201esztucznymi\u201d) nawozy zawieraj\u0105ce azot w postaci soli kwasu azotowego, czyli azotan\u00f3w,        tj.: amonowa (NH4<\/sub>NO3<\/sub>), potasowa (KNO3<\/sub>), wapniowa (Ca(NO3<\/sub>)2<\/sub>, magnezowa (Mg(NO3<\/sub>)2<\/sub>, sodowa (NaNO3<\/sub>). Mog\u0105 by\u0107 one stosowane w postaci sta\u0142ej lub w roztworach wodnych.<\/p>\n

      Pod wzgl\u0119dem chemicznym SA jest  to azotan amonowy (NH4<\/sub>NO3<\/sub>), zwany dalej AA, z niewielk\u0105 ilo\u015bci\u0105 dodatku lub dodatk\u00f3w, kt\u00f3re zmniejszaj\u0105 jego higroskopijno\u015b\u0107 (zdolno\u015b\u0107 poch\u0142aniania wilgoci z powietrza), zbrylalno\u015b\u0107 i wybuchowo\u015b\u0107. Bardzo cz\u0119sto nazwy AA i SA u\u017cywane s\u0105 jako synonimy. W j\u0119zyku angielskim stosowana jest jedna nazwa Ammonium Nitrate (AN).<\/p>\n

      AA powstaje w wysokoegzotermicznej (z wydzieleniem du\u017cej ilo\u015bci ciep\u0142a) reakcji zoboj\u0119tniania kwasu azotowego amoniakiem wed\u0142ug r\u00f3wnania:<\/em><\/p>\n

      HNO3<\/sub> + NH3<\/sub> \u2192 NH4<\/sub>NO3<\/sub> + Q (ciep\u0142o)<\/em><\/p>\n

      Zawarto\u015b\u0107 azotu w czystym AA wynosi 35%. AA jest stosowany g\u0142\u00f3wnie do produkcji nawoz\u00f3w mineralnych (SA, RSM (roztw\u00f3r saletrzano-mocznikowy, ang. UAN), saletrzak, Saletrosan), w znacznie mniejszych ilo\u015bciach do produkcji wielu r\u00f3\u017cnych materia\u0142\u00f3w wybuchowych i w niewielkich ilo\u015bciach \u2013 do produkcji podtlenku azotu (tlenku diazotu N2<\/sub>O), nazywanego r\u00f3wnie\u017c \u201egazem rozweselaj\u0105cym\u201d, u\u017cywanego coraz rzadziej do znieczule\u0144 w medycynie i stomatologii.<\/em><\/p>\n

      AA jest produkowany w skali przemys\u0142owej od ponad 100 lat, a pierwsz\u0105 w \u015bwiecie instalacj\u0119 uruchomiono w Niemczech, w czasie I wojny \u015bwiatowej. Jego aktualn\u0105 wielko\u015b\u0107 produkcji \u015bwiatowej szacuje si\u0119 na kilkadziesi\u0105t milion\u00f3w ton na rok, w tym najwi\u0119cej w Rosji (ok. 9 mln t). Sumaryczna zdolno\u015b\u0107 produkcyjna AA w polskich instalacjach wynosi oko\u0142o 8700 t\/dob\u0119, czyli oko\u0142o 2,9 mln t\/rok, z czego wi\u0119kszo\u015b\u0107 jest wykorzystywana do produkcji SA, a reszta do saletrzaku, RSM i Saletrosanu. Produkcja AA b\u0119dzie wkr\u00f3tce zwi\u0119kszona w Pu\u0142awach a we W\u0142oc\u0142awku planowane jest zwi\u0119kszenie w 2021 r.  <\/em><\/p>\n

      Aby wyobrazi\u0107 sobie jak wielka jest skala produkcji wystarczy przeliczy\u0107, \u017ce do przewiezienia 1 tys. t SA potrzeba 100 samochod\u00f3w o \u0142adowno\u015bci 10 t, a do wywiezienia SA z Pu\u0142aw prawie 10 takich samochod\u00f3w na godzin\u0119. <\/em><\/p>\n

      SA jest nawozem uniwersalnym, to znaczy, \u017ce mo\u017ce by\u0107 stosowana przedsiewnie i pog\u0142\u00f3wnie do wszystkich rodzaj\u00f3w ro\u015blin i do wszystkich rodzaj\u00f3w gleb. Zawiera ona 30 \u2013 34 % azotu (N), w tym po\u0142ow\u0119 w postaci azotanowej (NO3<\/sub>-), dzia\u0142aj\u0105cej natychmiast, i po\u0142ow\u0119 w postaci amonowej (NH4<\/sub>+), uwalnian\u0105 powoli. Na polskim rynku jest w sprzeda\u017cy SA zar\u00f3wno produkcji krajowej jak i z importu. Polska SA mo\u017ce pochodzi\u0107 od czterech producent\u00f3w, trzech z zak\u0142ad\u00f3w azotowych skonsolidowanych w Grupie Azoty (z Pu\u0142aw, Tarnowa i K\u0119dzierzyna) oraz z \u201eAnwilu\u201d we W\u0142oc\u0142awku, nale\u017c\u0105cego do \u201eOrlenu\u201d w P\u0142ocku. Importowana dotychczas SA pochodzi\u0142a g\u0142\u00f3wnie z Bia\u0142orusi (Azot Grodno), Litwy (z Jonawy), Ukrainy (g\u0142\u00f3wnie z Czerkas), Rosji (z r\u00f3\u017cnych zak\u0142ad\u00f3w azotowych), W\u0119gier (z Petf\u00fcrdo), z norweskiego koncernu YARA, brytyjskiego FC, a nawet z Gruzji. Niekt\u00f3rzy producenci nadaj\u0105 SA nazwy handlowe, np.  \u201ePulan\u201d z ZA \u201ePu\u0142awy\u201d, \u201eZAKsan\u201d z ZA \u201eK\u0119dzierzyn\u201d.<\/p>\n

      SA pochodz\u0105ca od r\u00f3\u017cnych producent\u00f3w mo\u017ce r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 nast\u0119puj\u0105cymi parametrami:<\/p>\n

      – zawarto\u015bci\u0105 azotu, wynikaj\u0105c\u0105 z r\u00f3\u017cnej zawarto\u015bci dodatku lub dodatk\u00f3w (do 10 %),<\/p>\n

      – rodzajem dodatku lub dodatk\u00f3w (np.: azotan magnezu, siarczan amonu, siarczan glinu, gips, w\u0119glan wapnia, m\u0105czka dolomitowa),<\/p>\n

      – zawarto\u015bci\u0105 wilgoci (0,2 – 0,6 %),<\/p>\n

      – wielko\u015bci\u0105 granul (1-6 mm),<\/p>\n

      – kszta\u0142em granul (kuliste lub zbli\u017cone do kulistych),<\/p>\n

      – barw\u0105 granul (od bia\u0142ej do ciemnobe\u017cowej, zale\u017cnie od rodzaju dodatku),<\/p>\n

      – wytrzyma\u0142o\u015bci\u0105 granul na zgniatanie, wynikaj\u0105c\u0105 g\u0142\u00f3wnie ze sposobu ich wytwarzania (metod\u0105 wie\u017cow\u0105 lub mechaniczn\u0105, tj. b\u0119bnow\u0105 lub talerzow\u0105).<\/p>\n

       Ilo\u015b\u0107 i rodzaj dodatku mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na higroskopijno\u015b\u0107, zbrylalno\u015b\u0107 i wybuchowo\u015b\u0107 SA. Charakterystyka SA od tego samego producenta mo\u017ce r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 w r\u00f3\u017cnych okresach, g\u0142\u00f3wnie z powodu usprawniania procesu jej wytwarzania.<\/p>\n

      SA jest pakowana g\u0142\u00f3wnie w worki polietylenowe 25 lub 30 kg, a dla wi\u0119kszych odbiorc\u00f3w w big-bagi po 500 lub 600 kg. Specjalnie do nawo\u017cenia dzia\u0142ek, ogr\u00f3dk\u00f3w przydomowych, trawnik\u00f3w i innych upraw ma\u0142opowierzchniowych jest pakowana w woreczki polietylenowe po 2 lub 5 kg.<\/p>\n

      Worek i big-bag pu\u0142awskiej saletry amonowej<\/p>\n

      (Zdj\u0119cie ze strony internetowej Agrosimex)<\/p>\n

        \n
      1. W\u0142a\u015bciwo\u015bci AA i SA<\/em><\/strong>[1,2]<\/sup><\/li>\n<\/ol>\n

        Wi\u0119kszo\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciwo\u015bci AA i SA jest takich samych lub zbli\u017conych. S\u0105 to cia\u0142a sta\u0142e, dosy\u0107 mocno higroskopijn<\/a>e, czyli poch\u0142aniaj\u0105ce wilgo\u0107 z powietrza, bez zapachu, bardzo dobrze rozpuszczaj\u0105ce si\u0119 w wodzie (w temperaturze pokojowej<\/a> oko\u0142o 2 kg w litrze), nie sublimuj\u0105ce (nie paruj\u0105ce). Roztwory wodne maj\u0105 odczyn kwa\u015bny (pH ok. 4 – 5), co powoduje szybk\u0105 korozj\u0119 stali w\u0119glowych i wielu innych metali. G\u0119sto\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciwa wynosi 1,72 kg\/dcm3<\/sup>, a nasypowa (granule) 0,96 \u2013 1,04 kg\/dcm3<\/sup>. Topi si\u0119 w temperaturze 170 \u00b0C, a powy\u017cej tej temperatury, przy \u0142agodnym ogrzewaniu, zaczyna si\u0119 samoczynnie rozk\u0142ada\u0107 na gazowy tlenek diazotu (podtlenek azotu) N2<\/sub>O i par\u0119 wodn\u0105 (H2<\/sub>O) wed\u0142ug reakcji:<\/p>\n

                       NH4<\/sub>NO3<\/sub> \u2192N2<\/sub>O\u2191 + 2H2<\/sub>O\u2191<\/p>\n

        W temperaturze powy\u017cej 200 \u00b0C i podczas wybuchu rozk\u0142ada si\u0119 gwa\u0142townie wed\u0142ug innych reakcji, z wydzieleniem mieszaniny bardzo toksycznych tlenk\u00f3w azotu (NO, NO2<\/sub>), amoniaku (NH3<\/sub>), azotu i pary wodnej, tworz\u0105cych dym o barwie od \u017c\u00f3\u0142tej do brunatnej.<\/p>\n

        SA nie jest palna i z tego powodu w pocz\u0105tkowym okresie przemys\u0142owej produkcji uwa\u017cano j\u0105 za bezpieczn\u0105. Posiada ona jednak silne w\u0142a\u015bciwo\u015bci utleniaj\u0105ce, co powoduje, \u017ce podtrzymuje palenie materia\u0142\u00f3w organicznych i \u0142atwo wchodzi w reakcje z wieloma substancjami organicznymi i nieorganicznymi, szczeg\u00f3lnie w postaci rozdrobnionej (zmielona pasza, opi\u0142ki metali, trociny, torf, r\u00f3\u017cne py\u0142y). Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce z tego powodu mo\u017ce stwarza\u0107 powa\u017cne zagro\u017cenia po\u017carem i wybuchem. Bardzo niebezpieczny okaza\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c proces jej produkcji.<\/p>\n

        \"\"<\/a><\/p>\n

          \n
        1. W\u0142a\u015bciwo\u015bci wybuchowe AA i AS<\/em><\/strong>[3,4,5]<\/sup><\/li>\n<\/ol>\n

           <\/em><\/p>\n

          Czysty AA i SA s\u0105 substancjami o do\u015b\u0107 s\u0142abo zaznaczonych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach wybuchowych i w wi\u0119kszo\u015bci klasyfikacji nie s\u0105 traktowane jako materia\u0142 wybuchowy. Jednak powa\u017cne wypadki spowodowane wybuchami, jakie mia\u0142y miejsce w historii stosowania SA wskazuj\u0105, \u017ce nie mo\u017cna lekcewa\u017cy\u0107 tego niebezpiecze\u0144stwa. Wybuchowy rozk\u0142ad AA mo\u017ce by\u0107 spowodowany takimi czynnikami, jak: wybuch innego materia\u0142u, rozk\u0142ad cieplny, fala uderzeniowa, kontakt z materia\u0142em wywo\u0142uj\u0105cym gwa\u0142town\u0105 reakcj\u0119 chemiczn\u0105 (np. azotynem sodu (NaNO2<\/sub>). Sta\u0142y AA jest bardzo ma\u0142o wra\u017cliwy na bod\u017ace mechaniczne, nie wybuchnie z powodu tarcia i uderze\u0144 wyst\u0119puj\u0105cych w normalnych warunkach, ale mo\u017ce zosta\u0107 zdetonowany w warunkach wysokiej temperatury i zamkni\u0119cia lub silnego wstrz\u0105su. Ogrzewany w formie \u0142adunku otwartego rozk\u0142ada si\u0119 spokojnie. Jednak ogrzewanie AA w zamkni\u0119tej obj\u0119to\u015bci mo\u017ce spowodowa\u0107 wybuch. Wynika st\u0105d zalecenie, aby nie przechowywa\u0107 SA w wytrzyma\u0142ych, szczelnie zamkni\u0119tych pojemnikach. Wra\u017cliwy na wstrz\u0105sy jest stopiony AA.<\/p>\n

          SA detonuje w \u0142adunkach o du\u017cych \u015brednicach, a do zainicjowania detonacji trzeba u\u017cy\u0107 silnego pobudzacza. Nale\u017cy jednak uwzgl\u0119dni\u0107 fakt, \u017ce rozdrobnienie lub sporowacenie SA oraz umieszczenie jej w masywnej, wytrzyma\u0142ej otoczce znacznie u\u0142atwiaj\u0105 zainicjowanie oraz przebieg detonacji i mo\u017ce ona detonowa\u0107 w \u0142adunkach o \u015brednicy zaledwie 5 mm (w otoczce jw.), a maksymalne zmierzone pr\u0119dko\u015bci detonacji wynosz\u0105 ok. 4 km\/s. Mieszaniny SA z materia\u0142ami palnymi s\u0105 materia\u0142ami wybuchowymi, u\u017cywanymi przede wszystkim w technice cywilnej (w g\u00f3rnictwie). Dodatek materia\u0142\u00f3w palnych do AA znacznie zwi\u0119ksza ciep\u0142o wybuchu, poprawia jego charakterystyki wybuchowe: maleje \u015brednica krytyczna \u0142adunk\u00f3w i wielko\u015b\u0107 bod\u017aca inicjuj\u0105cego, ro\u015bnie natomiast zdolno\u015b\u0107 do wykonania pracy i pr\u0119dko\u015b\u0107 detonacji. \u015arednica krytyczna rolniczej SA znajduje si\u0119 w zakresie od 30 do 60 cm. Oznacza to, \u017ce usypane z SA sto\u017cki o \u015brednicach poni\u017cej 30 cm nie wybuchaj\u0105, o \u015brednicach 30 \u2013 60 cm nie zawsze wybuchaj\u0105, a wi\u0119ksze wybuchaj\u0105 zawsze. Mieszaniny SA i wielu materia\u0142\u00f3w palnych s\u0105 stosunkowo silnymi materia\u0142ami wybuchowymi, bardzo \u0142atwymi do wykonania, a cz\u0119sto mog\u0105cymi powsta\u0107 w spos\u00f3b niezamierzony, np. wskutek zanieczyszczenia. Zbrylona SA jest bardziej wybuchowa ni\u017c sypka.<\/p>\n

          Zagro\u017cenie przypadkowym wybuchem lub po\u017carem SA podczas produkcji, przechowywania, transportu lub stosowania jest realnym problemem, co potwierdzaj\u0105 wypadki, takie jak:<\/p>\n

          – 1921 r. – Oppau (Niemcy<\/a>) – wybuch w sk\u0142adzie chemicznym \u2013 561 zabitych,<\/p>\n

          – 1947 r. – Texas City<\/a> (USA) – wybuch ok. 2300 t SA, ok. 570 ofiar \u015bmiertelnych,<\/p>\n

          – 1993 r. – Nowy Jork (USA) – zamach,<\/a> pod p\u00f3\u0142nocn\u0105 wie\u017c\u0105 World Trade Center<\/a> eksplodowa\u0142a ci\u0119\u017car\u00f3wka wype\u0142niona 682 kg SA, zaparkowana w podziemnym gara\u017cu, zgin\u0119\u0142o 6 os\u00f3b, a ponad 1000 zosta\u0142o rannych,<\/p>\n

          – 1994 r. – Port Neal (USA)- wybuch gor\u0105cego, st\u0119\u017conego roztworu AA podczas rozruchu instalacji produkcyjnej; skutkiem wypadku by\u0142a \u015bmier\u0107 4 os\u00f3b i du\u017ce straty materialne, przyczyn\u0105 by\u0142o nieprzestrzeganie re\u017cimu technologicznego,<\/p>\n

          – 2001 r. – Tuluza (Francja) – wybuch zanieczyszczonej SA w magazynie, \u015bmier\u0107 30 i ci\u0119\u017ckie obra\u017cenia kilkuset os\u00f3b, zniszczenia obj\u0119\u0142y obszar o promieniu ok. 3 km, a warto\u015b\u0107 strat oszacowano na ok. 2 mld EUR, poni\u017cej fotografia miejsca eksplozji[6,]<\/sup> lej (krater) ma wymiary 65 x 45 m i g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 7 m, szczeg\u00f3\u0142owy opis skutk\u00f3w wybuchu znajduje si\u0119 pod linkiem[7]<\/sup>,<\/p>\n

          – 2004 r. – Ryongchon (Korea P\u00f3\u0142nocna<\/a>) – kolizja poci\u0105g\u00f3w przewo\u017c\u0105cych saletr\u0119 amonow\u0105 i paliwo, wybuch spowodowa\u0142a zerwana trakcja elektryczna, 154 ofiary \u015bmiertelne,<\/p>\n

          – 2004 r. – Mihailesti (Rumunia) – po\u017car samochodu a nast\u0119pnie wybuch przewo\u017conej SA, \u015bmier\u0107 18 os\u00f3b, przyczyny nie zosta\u0142y dok\u0142adnie wyja\u015bnione,<\/p>\n

          – 2013 r. – West<\/a> (USA\/Teksas) – wybuch w fabryce West Fertilizer Company, \u015bmier\u0107 15 os\u00f3b, a ponad 160 rannych.<\/p>\n

          W ostatnich latach szczeg\u00f3lnego znaczenia nabra\u0142 problem wykorzystywania SA, jako podstawowego sk\u0142adnika do wytwarzania materia\u0142\u00f3w wybuchowych u\u017cywanych do przeprowadzania bombowych atak\u00f3w terrorystycznych.<\/p>\n

           <\/em><\/strong><\/p>\n

            \n
          1. Magazynowanie SA<\/em><\/strong>[1,8]<\/sup><\/li>\n<\/ol>\n

            Ma\u00adga\u00adzy\u00adno\u00adwa\u00adnie SA wy\u00adma\u00adga sto\u00adso\u00adwa\u00adnia w\u0142a\u00ad\u015bci\u00adwych \u015brod\u00adk\u00f3w bez\u00adpie\u00adcze\u0144\u00adstwa. Przede wszyst\u00adkim na\u00adle\u00ad\u017cy prze\u00adcho\u00adwy\u00adwa\u0107 j\u0105 w czy\u00adstych, su\u00adchych i wen\u00adty\u00adlo\u00adwa\u00adnych po\u00admiesz\u00adcze\u00adniach, sta\u00adran\u00adnie za\u00adbez\u00adpie\u00adczo\u00adnych od stro\u00adny pod\u00ad\u0142o\u00ad\u017ca tak, aby nie mia\u0142a do\u00adst\u0119\u00adpu wil\u00adgo\u0107, najlepiej na czystych betonowych pod\u0142ogach pokrytych foli\u0105 polietylenow\u0105, lub na drewnianych paletach. Nie\u00adza\u00adle\u00adca\u00adne jest prze\u00adcho\u00adwy\u00adwa\u00adnie jej pod wia\u00adta\u00admi i na sk\u0142a\u00addo\u00adwi\u00adskach. W po\u00admiesz\u00adcze\u00adniach ma\u00adga\u00adzy\u00adno\u00adwych nie wolno sk\u0142a\u00addo\u00adwa\u0107 in\u00adnych ma\u00adte\u00adria\u00ad\u0142\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 wcho\u00addzi\u0107 z ni\u0105 w re\u00adak\u00adcje che\u00admicz\u00adne lub kt\u00f3re wy\u00adka\u00adzu\u00adj\u0105 \u0142a\u00adtwo\u00adpal\u00adno\u015b\u0107, takie jak: \u015brod\u00adki ochro\u00adny ro\u00ad\u015blin, na\u00adwo\u00adzy za\u00adwie\u00adra\u00adj\u0105\u00adce chlor\u00adki, tlen\u00adki me\u00adta\u00adli, sprosz\u00adko\u00adwa\u00adne me\u00adta\u00adle, kwasy, al\u00adka\u00adlia, w\u0119\u00adgiel, drew\u00adno, s\u0142oma, ma\u00adte\u00adria\u00ad\u0142y p\u0119dne, oleje czy smary. Na\u00adle\u00ad\u017cy r\u00f3w\u00adnie\u017c wy\u00adstrze\u00adga\u0107 si\u0119 sk\u0142a\u00addo\u00adwa\u00adnia jej w jed\u00adnym miej\u00adscu wraz z mocz\u00adni\u00adkiem i sol\u0105 potasow\u0105 (KCl). W jed\u00adnym po\u00admiesz\u00adcze\u00adniu ma\u00adga\u00adzy\u00adno\u00adwym nie prze\u00adcho\u00adwy\u00adwa\u0107 wi\u0119\u00adcej ni\u017c 300 t. Pa\u00adle\u00adty z wor\u00adka\u00admi za\u00adwie\u00adra\u00adj\u0105\u00adcy\u00admi azo\u00adtan amonu po\u00adwin\u00adny by\u0107 usta\u00adwio\u00adne w jed\u00adnej war\u00adstwie, na\u00adto\u00admiast ma\u0142e worki o masie np. 30 kg bez palet mo\u017cna uk\u0142a\u00adda\u0107 w stosy z\u0142o\u00ad\u017co\u00adne naj\u00adwy\u00ad\u017cej z 12 warstw. Big-ba\u00adgi o masie 600 kg na\u00adle\u00ad\u017cy usta\u00adwia\u0107 w rz\u0119\u00addach dwu\u00adwar\u00adstwo\u00adwych. Pod\u00adczas sk\u0142a\u00addo\u00adwa\u00adnia na\u00adle\u00ad\u017cy za\u00adcho\u00adwa\u0107 mi\u00adni\u00admal\u00adne od\u00adle\u00adg\u0142o\u00ad\u015bci, tj. 0,2 m od \u015bcia\u00adny ma\u00adga\u00adzy\u00adnu oraz 1,5 m od \u017ar\u00f3\u00adde\u0142 cie\u00adp\u0142a. Temperatura w miejscu sk\u0142adowania nie powinna przekracza\u0107 30\u00b0C.<\/p>\n

            Kategorycznie nie wolno pali\u0107 pa\u00adpie\u00adro\u00ads\u00f3w, u\u017cy\u00adwa\u0107 otwar\u00adte\u00adgo ognia i urz\u0105dze\u0144 iskrz\u0105cych (szlifierki, spawarki)<\/strong> w odleg\u0142o\u015bci mniejszej ni\u017c 15 m<\/strong>. Prze\u00adwo\u00addy elek\u00adtrycz\u00adne po\u00adwin\u00adny by\u0107 sta\u00adran\u00adnie za\u00adbez\u00adpie\u00adczone.<\/p>\n

            SA nie po\u00adwin\u00adna za\u00adwie\u00adra\u0107 \u017cad\u00adnych za\u00adnie\u00adczysz\u00adcze\u0144. Worki i big-bagi powinny by\u0107 szczelne         i zabezpieczone przed przedziurawieniem. W pobli\u017cu sk\u0142adowania wi\u0119kszych ilo\u015bci SA powinien by\u0107 hydrant. Miejsca sk\u0142adowania powinny by\u0107 niedost\u0119pne dla dzieci, os\u00f3b niepe\u0142noletnich i chorych psychicznie. Powinien obowi\u0105zywa\u0107 zakaz sprzeda\u017cy SA tym osobom. Odzie\u017c zanieczyszczona SA mo\u017ce stwarza\u0107 ryzyko po\u017caru. Elementy metalowe maj\u0105ce kontakt  z SA mo\u017cna zabezpiecza\u0107 przed korozj\u0105 przez malowanie farb\u0105 chlorokauczukow\u0105 lub \u017cywic\u0105 epoksydow\u0105.<\/p>\n

            W przypadku niezbyt mocnego zbrylenia si\u0119 SA w workach lub big-bagach nale\u017cy j\u0105 delikatnie rozkruszy\u0107, najlepiej metalowym narz\u0119dziem typu tr\u00f3jz\u0119bna motyka. Zbyt twarde bry\u0142y najlepiej rozpu\u015bci\u0107 w du\u017cej ilo\u015bci czystej wody i w tej postaci wykorzysta\u0107 jako naw\u00f3z.<\/p>\n

            \"\"<\/a><\/p>\n

              \n
            1. Transport SA<\/em><\/strong>[9]<\/sup><\/li>\n<\/ol>\n

              Od lipca 2017 r. obowi\u0105zuj\u0105 nowe, utrudniaj\u0105ce przepisy dotycz\u0105ce transportu SA, poniewa\u017c zosta\u0142a ona zaklasyfikowana jako towar niebezpieczny, kt\u00f3rego przew\u00f3z podlega specjalnym wymaganiom (ustawa w Dz. U. 2011 nr 227 poz. 1367 oraz umowa europejska dotycz\u0105ca przewozu towar\u00f3w niebezpiecznych, znana jako ADR). Przepisy te wskazuj\u0105, \u017ce przew\u00f3z SA do 1 t nie musi spe\u0142nia\u0107 \u017cadnych wymaga\u0144 dotycz\u0105cych dokumentacji, szkolenia, wyposa\u017cenia i oznakowania pojazdu. Nie trzeba r\u00f3wnie\u017c wyznacza\u0107 doradcy ds. bezpiecze\u0144stwa oraz sk\u0142ada\u0107 sprawozda\u0144 z przewozu towar\u00f3w niebezpiecznych. Przy przewozie wi\u0119kszych \u0142adunk\u00f3w musz\u0105 by\u0107 spe\u0142nione nast\u0119puj\u0105ce warunki:<\/p>\n